Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 278

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 278

Language
Sanskrit

278.1

"anyamu ṣūtvaṃ | saṃsvajā0 (ṛ0 saṃ0 7, 6, 8, 4)" - iti | yamī kila yamaṃ cakame bhrātaram, tāṃ kila yamo'nayarcā pratyācacakṣe || katham ? he "yami !" "anyam ū ṣu" "tvam" "anyameva hi tvam" pariṣvajasva maithunābhiprāyeṇa | "libujeva vṛkṣam" vallīva kācidbaddhaṃ samīpajaṃ vṛkṣam, anya eva tvāṃ pariṣvajatām | yasya yogyā tvamanenābhiprāyeṇa pariṣvaktum | "tasya vā tvaṃ mana icchā" tasya ca svaṃ manaḥ praveśumiccha, "sa vā tava" | "athā" añcaitamekāñcittamupasāmyamānena samānena saha "kṛṇuṣva" "saṃvidam" saṅkalpādi maithunakāryam | "subhadrāṃ" "kalyāṇīṃ rūpām" | saṃvidamubhayalokāvirodhinīmityabhiprāyaḥ ||
tritapakṣe tu mādhyamiko yamo mādhyamikāṃ vācamupalabhyātmānaṃ pravibhaktāmiva kṛtvobhayasthānāṃ tāṃ bravīti - he "yami !" atītaste'smatpariṣvaṅgasamayaḥ, prabhātamidānīm | "libujeva vṛkṣaṃ" musthānaṃ pariṣvaktumiccha | tasya ca tvaṃ manaḥ prakāśamanupraveṣṭumiccha, sa ca tava prakāśamanupraviśatu | athaivamitaretarasamparkāt tena sahaikībhūtā lokopakārāya "kṛṇuṣva" parasparaṃ "saṃvidaṃ" saṃvitsādhanaṃ prakāśamiti |
11 |
34 |

278.2

"yamī(24)" "vyākhyātā" yamena (10 |
19 | 1 ), liṅgamātraviśeṣaḥ |
11 |
33 |
"tasyā eṣā bhavati" - ||

Linked texts (1)