Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 281

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 281

Language
Sanskrit

281.1

“indrāṇīmāsu nāriṣu0 ( ṛ0 saṃ0 8, 4, 3, 1 )”-iti | pāktaperāśvamedhikī paṅktiḥ | pṛṣṭhyasya ṣaṣṭhe'hani brāhmaṇācchaṃsinaḥ śastre viniyogaḥ || nirdhārya bravīti-sarvāsveva “āsu nāriṣu” “indrāṇīm” eva “ahaṃ” “subhagāṃ” saubhāgyayuktāṃ lakṣaṇavatīm “aśravam” “aśṛṇavam” | kena hetunā ? yata āha-“na hyasyā aparañcana” hi śabdo hetvarthaḥ, canetyapyarthe | yasmādasyāḥ “aparāmapi” “samāṃ”saṃvatsaraṃ prati na kadācidapi “patiḥ” “mriyate” nāpi jīryate yathā'nyāsāṃ prākṛtānāṃ nārīṇām | katamaḥ patiḥ ? “viśvasmāt” “sarvasmāt” jagato yaḥ “indraḥ” “uttaraḥ” yo'yamindra udgatataraḥ “tametam” indramadhikṛtya “brūmaḥ”-ityācāryo bravīti |
11|
38|
“tasyāḥ eṣā aparā bhavati”| [ sā punaḥ kimartham ! ṛṣiḥ eva vṛṣākapiḥ prasiddhaḥ, sa punarādityo'bhipreto nairuktānām, tadupapradarśanāyāparāmāha]-||
“nāhamindrāṇi0 (ṛ0 saṃ0 8, 4, 3, 1 )”-iti | samāno viniyogaḥ pūrvayā, ārṣa ca || indro bravīti-vibhaktāmivendrāṇīmātmanaḥ kṛtvāha | “nāhamindrāṇi !
śaraṇaṃ" "na rame" ahaṃ "sakhyurvṛṣākaperṛte" ya eṣa mama sakhā vṛṣākapiḥ, tasmādṛte | ki yo'yamupirrmanuṣyeṣu prasiddhaḥ ? netyucyate- "yasyedamapyaṃ haviḥ" "apsu śṛtam" baḍapuroḍāśādi vā "adbhiḥ saṃskṛtamiti vā"| so'sya me priya, iṣṭaḥ sarveṣvapi "deveṣu" niddhāryocyate || yasya viśeṣato "gacchati" | "viśvasmāt" "sarvasmāt" api jagato yo'ham "indraḥ" "uttaraḥ" udgatataraḥ, so'hyahameva bravīmīti |
11 |
39 |

281.2

'indrāṇī (27)-" "indrasya patnī" indrasya vibhūtiḥ | pṛthaktvena nirṇītā paurāṇikaiḥ |
11 |
37 |
"tasyā eṣā bhavati"-||

Linked texts (1)