Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 285

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 285

Language
Sanskrit

285.1

"sūyavasā0 (ṛ0 saṃ0 2, 3, 21, 5 )" - iti | pūrvavadārṣam | mādhyamikā vāgucyate | śobhanaṃ yavasamudakamadhyātmīkṛtya sūryāt tena "bhagavatī" dhanavatī, udakena udakavatī bhava | "atho" punaḥ "idānīm" eva tvayi bhagavatyāṃ vayamapi tvadutsṛṣṭenodakena "bhagavantaḥ" dhanavantaḥ "syāma" | sā ca punarevaṃ pratisaṃvatsaram "addhi" "tṛṇaṃ" megham, tṛṇate'sāviti tṛṇaḥ, tam, addhi sañcārya | "viśvadānīṃ” "sarvadā" yathākālam "piba" "ca" sūryaraśmyupahṛtam "udakam" "ācarantī" āsevantī, "śuddham” akaluṣaṃ sarvato madhyasthāne carantī ||
dharmadhukpakṣe-aghavaseśa, yavasam, tajjagdhvā payasvinī bhava | vayamapi ca tataḥ svayambhūcena payasā 'dhanavantaḥ' syāma | yā tvamasmākamevamupakāriṇī, sā tvaṃ nityamadbhi tṛṇamabhyo ! "viśvadānīṃ" nityakālam, 'piva ca śuddhamudakamudakamācarantī' āsevantī ā sarvato yathākāmamaraṇye carantī |
11 |
44 |
"tasyāḥ eṣā aparā bhavati"- [ sā punaḥ kimartham ? rūpato hi pūrvasminmantre gharmadhuka sutarāmupapadyate, bahukaḥ karavā vasubhirddevaiḥ sambandhāt mādhyamikāaiva devatetyupapādayati ] - ||
"hiṃkṛṇvatī0 (ṛ0 saṃ0 2, 3, 19, 2)" - iti | pūrvavadāśāste | 'hiṅ' - ityevaṃ prakāraṃ śabda stanayitnu kurvantī "vasupatnī" vasūnāmudakānāmīśvarī | "vasūnāṃ" vā ādityaraśmīnāṃ marutāṃ vā | "vatsa" vatsa ādityo madhyamasthāno vā rasaharaṇāt vatsaḥ tam, "icchantī" "manasā" yā mādhyamikā vāk nityam "abhyāgāt" "seyam" "aśvibhyām" dyāvāpṛthivībhyāṃ sūryācandrābhyāṃ vā varṣāya "duhāṃ" dugdhāṃ prakṣaratām "payaḥ" udakam | amunā prakāreṇa pratisaṃvatsara "varddhatām" udakenāsmākaṃ "mahate saubhagāya" yathā mahat saubhāgyaṃ dhanavattva syāt tathā barddhatāmiti |
11 |
45 |

285.2

"aghnyā (31)-"kasmāt ? sā hi sarvasyaiva "ahantavyā bhavati" |
11|
42|2

285.3

"aghaghnīti vā” sā hi pāpaṃ hanti |
11 |
43 |
yadi vāga, yadi gauḥ, "tasyāḥ eṣā bhavati"-||

Linked texts (1)