<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.294.8 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › [Rijvartha (Niruktavritti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) › 294.8

# Yāska's Nirukta 294.8

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 294.8

- **Language:** Sanskrit

### [294.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.294.8)

“vṛṣākapāyī ( 4 )” “vṛṣākapeḥ patnī” | vṛṣākāpirādityaḥ, tasya patnī, tadvibhūtiḥ, uṣaḥkāle yadavaśyāyān varṣati kampayati ca tadguṇayogāt | sā punaḥ “eṣaiva” sūryā, “abhisṛṣṭakālatamā” vṛṣākapāyītyucyate |  
12 |  
"tasyāḥ eṣā bhavati"-||  
vṛṣākapāyi revati suputre madhyamena susnuṣe mādhyamikayā vācā| snuṣā sādhusādinīti vā, sādhusāninīti vā, svapatyaṃ tat sanotīti vā | prāśnātu ta indra ukṣaṇa etānmādhyamikān saṃstyāyān || ukṣaṇa ukṣatervṛddhikarmaṇaḥ, ukṣantyudakeneti vā, priyaṃ kuruṣva sukhācayakaraṃ haviḥ sukhakaraṃ haviḥ sarvasmādya indra uttarastametad brūma ādityam |  
1 || “vṛṣākapāyi revati0 ( ṛ0 saṃ0 8, 4, 3, 3 ) ”-iti | indrasyārṣam | ṣaṣṭhe pṛṣṭhyāhani vṛṣākapau viniyogaḥ || he “vṛṣākapāyi !” “revati” dhanavati ! rayimati ! “suputre !” madhyamenendreṇa rasaharaṇasāmānyāt-sahasthānasāmānyāt, “susnuṣe” “mādhyamikayā vācā” mithunasāmānyāt | kim ! iti--“ghasatta indra ukṣaṇaḥ”  
prābhātu te indraḥ tava svabhūtānetānmādhyamikānukṣaṇo'vaśyāyasaṃstyāyān eṣa indra ādityaḥ, sa hi tānudyan pibati | "priyam" iṣṭam, etat “kācitkaraṃ haviḥ” | kamiti sukhanāma, tasya yadācittamācayanaṃ karoti, tadvati kācitkaram | kiṃ punastat ? 'haviḥ udakam, tat kuruṣvāvaśyāyalakṣṇaṃ haviḥ annamavaśyāyairabhiniṣpādya | kimartham ? "viśvasmāt" sarvasmāt ya eṣa indra ādityaḥ "uttaraḥ” tadarthamiti || "snuṣā" "sādhusādinīti vā sādhusāninīti vā" | śobhane arthe śvaśurasya santānalakṣaṇe sīdatyaṅgabhāvamupaitīti snuṣā, sādhu sanoti santatiṃ sambhajatīti vā snuṣā, "su apatyam, tatsanotīti vā" | su-ityapatyanāma, prasūyate hi taditi, tadiyaṃ śvaśurasya -sanoti sambhajatīti vā snuṣā || "ukṣaṇaḥ" "ukṣateḥ” vṛddhyarthasya | varddhayanti hi te oṣadhīravaśyāyāḥ, ta eva vā bahutvād vṛddhā bhavanti | ukṣatervā secanārthasya, "udakena" hi avaśyāyāḥ sarvamidaṃ siñcanti |  
12 |  
1 ||

- [Previous: 293.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.293.2)
- [Next: 295.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.295.1)
- [Up: 294](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.294)

## Linked texts (1)

- [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.12.9) — Yāska, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.294.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.294.8) · Pramāṇa
