Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 309

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 309

Language
Sanskrit

309.1

"pavitravantaḥ pari vācaṃ0 ( ṛ0 saṃ 7, 2, 29, 3 )"-iti | pavitrasyārṣam | pravarye viniyogaḥ || raśmayaḥ pavitravanto'muṣmādādityamaṇḍalāt prasūtāḥ madhyasthāne marutprabhṛtibhirdevagaṇaiḥ saṃyujyante, tatsaṃyogāt "mādhyamikā devagaṇāḥ” "pavitravantaḥ" "raśmivantaḥ” bhavanti | te ca "mādhyamikāṃ" "vācaṃ” “pari” vārya "āsate” | saḥ “varuṇaḥ” vidyudākhyo "madhyamaḥ” “pitā” pātā rakṣitā, "eṣāṃ” marutprabhṛtīnāṃ "pratnaḥ” “purāṇaḥ” “vrataṃ” “karma” tadadhikārayuktam "abhirakṣati” | kathamiti 1 taducyate,-"mahaḥ” mahān "varuṇaḥ” madhyamaḥ, mahāntaṃ vā "samudram” ādityaṃ meghajālena yadā "tirodadhāti” durdinaṃ kṛtvā, varṣati oṣadhīṣu, atha "dhīrāḥ” dhīmantaḥ "dharaṇeṣu" "udakeṣu ' "śekuḥ” “śaknuvanti” "karmaṇaḥ” kṛṣyādeḥ, vaidikasya vā "ārabham” “ārabdhum” prārambham ityevamabhirakṣati | teṣāṃ mādhyamikānāṃ vrataṃ yadi hyasāvāvṛṇoti meghaistatasteṣāmadhikārapratilambho bhavati |
12 |
32 |
"uta no'hirbudhnyaḥ śṛṇottva0 ( ṛ0 saṃ0 4, 8, 10, 4 | ya0 vā0 saṃ0 34, 53)”-iti | ṛjiśvana ārṣam | ābhimārute viniyogaḥ || "uta naḥ” apyasmākam "ahirbudhnyaḥ” “śṛṇotu” | api "aja ekapād" api ca "pṛthivī" api ca "samudraḥ” “viśve devāḥ” sarva ete, evamādayo devāḥ "ṛtāvṛdhaḥ” "satyavṛdhaḥ” “yajñavṛdhaḥ” udakavṛdho vā "huvānāḥ” ā"hūyamānāḥ" "mantraiḥ” yajurmayaiḥ, “stutāḥ” ca stotraiḥ sāmabhiḥ, “kaviśastāḥ” kavibhiśca naighaṇṭukatvena medhāvibhiḥ śaṃsaiśca śastāḥ stutāste'smānavantu-ityetadāśāsmahe || 12 33 |

309.2

“samudraḥ (20)” “vyākhyātaḥ ( 2 | 10 )” iha tu āditya iti viśeṣaḥ| atrāpi “samudravantyasmādāpaḥ”-ityevamādi tadeva nirvacanam |
12|
31|
"tasya eṣaḥ" samudrasya "nipāto bhavati, pāvamānyāmṛci"-||
"aja ekapād” “vyākhyātaḥ” iha nūtanaḥ |
12 |
32 |

309.3

“pṛthivī” “vyākhyātā” ||. 12 |
32 |

309.4

"samudraḥ" "vyākhyātaḥ" |
12 |
32 |
"teṣāmeṣa nipāto bhavati" stutisādhāraṇyena "aparasyāṃ bahudevatāyāmṛci"-||

Linked texts (1)