Yāska's Nirukta 316
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 316
- Language
- Sanskrit
316.1
"de̱vānā̱ṃ patnīṃ0 ( ṛ0 saṃ0 4, 2, 28, 7 ) ”—iti | pratikṣatrasyeyamārṣam | āgnimārute patnīsaṃyājeṣu ca viniyogaḥ || yā etā devapatnyo nityamasmatto haviruśanti kāmayante, tā asmatto havirupabhujya tato'smān avantu pratitarpayantu dhanena | kiṃca, “prāvantu nastujaye" prakarṣeṇa avantu rakṣantu “apatyajananāya” “vājasātaye” ca “annasaṃsananāya” annasambhajanāya “ca” | katamāstāḥ ? “yāḥ pārthivāsaḥ” pṛthivyāṃ bhavāḥ, “yāḥ apāmapi" "vrate" "karmaṇi" varṣotsarge vyāpṛtāḥ, sarvāḥ “suhavāḥ” svāhānāḥ asmākaṃ “yacchata" "yacchantu" dadatu “śarma” “śaraṇaṃ” gṛhaṃ sukhaṃ trāṇaṃ vā-ityetadāśāsmahe |
12 |
45 |
“tāsām eṣā aparā bhavati”-[ sā punaḥ kimartham ? sāmānyataḥ pūrvasyāmuktāḥ, viśeṣataḥ parasyāmucyante, pūrvayaiva samānārṣaviniyogā ]-||
“uta gnā vya̍ntu de̱vapatnīṃ0 ( ṛ0 saṃ0 4, 2, 28, 8 | atha0 saṃ0 7, 4, 15, 2 ) ”—iti | puruṣaiḥ pītamanvādibhiḥ, “uta" "api" "gnāḥ” striyaḥ
“vyantu” pibantu etadājyam | katamāḥ ? “indrāṇya 1 prāyyaśvinī rāṭ” | “āśṛṇotu” ca “rodasī” “varuṇānī” ca ābhimukhyena ca sthitvā śṛṇotu | “rodasī rudrasya patnī” | ātharvaṇe rodasītyapragṛhyaṃ padam, tadapekṣyaikavacanena bhāṣyakāro nirāha-“rodasī rudrasya patnī” iti | “varuṇānī ca varuṇasya patnī” | sarvā apyetāḥ “vyantu” pibantu etadājyam | “ya ṛturjanīnām” | yaḥ “kālaḥ” bhojanakālaḥ “jāyānām”| tasmin kāle dīyamānam | kañcāsau ? bhuktavatsu puruṣeṣviti |
12 |
46 |
jambūmārgāśramavāsino bhagavaddurgācāryyasya kṛtau ṛjvarthāyāṃ niruktavṛttau dvādaśo ( saptadaśo )'dhyāyaḥ samāptaḥ |
12 || ( daivataṃ kāṇḍaṃ samāptam | )
316.2
"devapatnyaḥ-(31)" vaktavyāḥ | tāḥ punaḥ "devānāṃ patnyaḥ" pālayitryaḥ pālanīyā vā | patnīsaṃyājeṣvetā ijyanta ityatastṛtīyasavanabhaktitvādādityaṃ bhajante | taduktam,-"athaitānyādityabhaktīnyasau lokastṛtīyasavanam (7|
11|1)"iti |
12 |
44 |
"tāsāṃ" devapatnīnām "eṣā" "bhavati" prādhānyastutiḥ-||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit