<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.52 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › [Rijvartha (Niruktavritti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) › 52

# Yāska's Nirukta 52

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 52

- **Language:** Sanskrit

### [52.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.52.1)

“iṣiraḥ (7)”-ityetadanavagatam | “īṣaṇena vā eṣaṇena vā ṛṣaṇena vā” ityertaiḥ śabdasamādhayaḥ || “iṣireṇa te manasā” iti samānavibhaktyantatvāt iṣiraśabdasya pratīyata evamato viśeṣaṇatvamityābhidheyamanuktvā nigamameva paṭhati,“i̱ṣireṇa̍ te̱ mana̍sā 0 vāsarāṇi̍ ( ṛ0 sa0 6, 4, 12, 2 ) ”--iti || pragāthasyeyamarṣam | triṣṭup | saumī || he bhagavan ! soma ! “iṣireṇa manasā” tvāṃ prati sarvātmanā gatenetyarthaḥ | “īṣati, phaṇati”-iti gatikarmasu paṭhitam | “eṣaṇeneti vā” syāt, icchāvatā phalaprārthanāvatetyarthaḥ | “ṛṣaṇeneti vā” darśanavatā | īdṛśena manasā kiṃ kurmaḥ ? “te” tava yo'smākaṃ svāṃśaḥ, taṃ “bhakṣīmahi” taṃ bhakṣayemahi || kathaṃ punaḥ bhakṣayemahi ? “pitryasyeva rāyaḥ” yathā pitryo dhanāṃśaḥ avighnena bhakṣyate, bhakṣitaśca  
sukhapariṇāmo bhavati, evaṃ tava vayaṃ svamaṃśamavighnena bhakṣayemahi, bhakṣitaśca sukhapariṇāmo me astu, nātīva mriyemahītyabhiprāyaḥ || kiṃca, he "somarājan !" "pra" "naḥ" "āyūṃṣi" "tārīḥ" tāraya ca pravarddhaya ca naḥ āyūṃṣi || kathaṃ punaḥ pravarddhaya ? "ahāni iva sūryaḥ vāsarāṇi" yathā sūryaḥ vāsarāṇi vāsantikānyahāni || "vāsarāṇi" iti "vesarāṇi" | śītoṣṇābhyāṃ hi dvābhyāṃ tāni saranti, teṣu hi śītoṣṇaṃ bhavati, rātrau śītam, divā uṣṇam | athavā "vivāsanāni" syuḥ, tāni hi tat śītaṃ vivāsayanti nāśayantītyarthaḥ | "gamanānīti vā" visṛtāni vistīrṇāni santi vāsarāṇīti ucyante | yathā tāni sūryaḥ varddhayati mandagatitvāt, evamasmākaṃ tvamāyuḥ pravarddhayetyāśīḥ |  
4 |  
7 |

## Linked texts (1)

- [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.4.7) — Yāska, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.52](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.52) · Pramāṇa
