<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.66.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › [Rijvartha (Niruktavritti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) › 66.2

# Yāska's Nirukta 66.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 66.2

- **Language:** Sanskrit

### [66.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.66.2)

“ādityo'pyakūpāraḥ”--iti “ucyate”| kiṃ kāraṇam ? sa hi akutsitasya mahato'dhvanaḥ pārayitā bhavati, udayādārabhya yāvadastamiti || “samudro'pyakūpāra ucyate” asāvapi hyakutsitapāraḥ ātmanaiva bhavati | “mahāpāraḥ”--iti paryāyeṇārthavacanam, vistīrṇapāra ityarthaḥ || “kacchapo'pyakūpāra ucyate” sa hi “na kūpamṛcchati” alpodakatvāt | kiṃ tarhi?, yatra bahu prakīrṇamudakam, tat sthānaṃ gantumicchati, samudraṃ nadīṃ vā | ākhyānaprasaktamucyate,-- “kacchapaḥ”, “kaccham” ātmano mukhasampuṭaṃ “pāti” rakṣati | sa hi kiñcid dṛṣṭvā svaśarīre eva mukhasampuṭaṃ praveśayati, sampuṭe hi kacchaśabdaḥ prasiddhaḥ, prāṇivācyaḥ kacchapuṭa iti ca || “kacchena” kaṭāhaina itarāṇyaṅgāni “pātīti vā, sa hi kiñcid dṛṣṭvā sarvāṇyaṅgāni kaṭāha evānupraveśya kūrmatvenāvatiṣṭhate | atha “vā” “kacchena” mukhasampuṭena “pibatīti” kacchapaḥ || vigrahaprasaktaḥ kacchaśabdo nirucyate,-ya eṣa “kacchaḥ” mukhasampuṭaḥ kaṭāho vāyaṃ kacchaḥ, āha--kimuktaṃ bhavati ? “khacchaḥ” ityucyate, sa hi “khaṃm̐cchadaḥ” svam ākāśaṃ chādayati, sa hi madhye susthiro bhavati | “ayampītaro nadīkaccha etasmādeva” kasaṃjñakena udakena “chādyate” iti kacchaḥ || ādityo'pyakūpāraḥ, samudro'pyakūpāraḥ, kacchapo'pyakūpāraḥ--ityeteṣu nigamāḥ paryeṣyāḥ |  
4 |  
18 |

- [Previous: 66.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.66.1)
- [Next: 66.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.66.3)
- [Up: 66](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.66)

## Linked texts (1)

- [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.4.18) — Yāska, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.66.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.66.2) · Pramāṇa
