Yāska's Nirukta 127
Niruktavṛtti 127
- Language
- Sanskrit
127.1
“anavāyaṃ ( 43 )” “kimīdine ( 44 )”- ityete anavagate | “anavāyaṃ”ityetasya “anavayavam”- ityavagamaḥ | “kimīdine”-ityasya “kimidakimidamityevañcārī piśunaḥ” || “indrā̍somā samu̱ghaśa̍sa0-manavāyaṃ ki̍imīdine̍ || (ṛ0 saṃ05,7,5,2)”-iti||vasiṣṭhasyārṣam || he “indrāsomau!” santāpayataṃ bhavantau, “aghaśaṃsaṃ” pāpasya “śaṃsitāram” “abhyaghaṃ” pāpameva kartumabhimukhyena nityakālameva yo'vasthitaḥ, taṃ santāpayatam | sa ca “tapuḥ” yuvābhyāṃ santāpyamānaḥ, “caruragnivām̐ iva” caruriva agnisaṃyuktaḥ “yayastu” śayaṃ yātvityarthaḥ | kiñca, “brahmadviṣe” “brāhmaṇadveṣṭre” “kravyāde” “kravyamadate” pṛṣṭhamāṃsabhakṣayitre, “ghoracakṣase”ghoradarśanāya, “dveṣaḥ”martyalokadveṣyatāṃ “dhattam” yuvām | “anavāyam” “anavayavaṃ” sakalamityarthaḥ || atha “vā” “yadanye” “ataddruhaḥ”tatsuhṛdaḥ “adveṣasaḥ”adveṣṭāraḥ “na vyaveyuḥ”vyavetuṃ viyojayituṃ ghaṭamānā api na śaknuyuḥ, tādṛśaṃ dveṣaṃ dhattam | “kimīdine” “piśunāya”ityarthaḥ || evamatra “anavāyam”- ityasya “anavayavam” aviyojanaṃ vā-ityarthapratītiḥ, tathābhīṣṭatvāt || kimīdī ca piśunaḥ, sa hi “kimidānīm” varttate “iti” evamanveṣamāṇaḥ “carate” atha “vā” “kimidaṃ” varttate “iti” evamanveṣamāṇaḥ “carate” sa hi tasya svabhāvaḥ || “caruḥ, muccayo bhavati” mṛdādisañcito bhavati | “caratervā” “samuccaranti” hi “asmādāpaḥ” || “kravyaṃ” māṃsam, taddhi “vikrutājjāyate” || “piśunaḥ” “piṃśateḥ ( ju0 pa0 )” dhātoḥ, sa hi svalpamapi pāpaṃ “vipiṃśati” vipuṣyatītyarthaḥ |
6 |
11 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit