Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 205

Niruktavṛtti 205

Language
Sanskrit

205.1

"ahi̍riva bho̱gaiḥ 0 (ṛ0 sa0 5, 1, 21, 4)"-iti | yo'yam “ahiriva bhogaiḥ" sarpa iva kuṭilabhāvaiḥ, sarpagrāhakasya bāhuṃ sarpeṇeva "paryeti” “pariveṣṭayati" "bāhum” dhanuṣmataḥ puruṣasya | "jyāyā hetiṃ paribādhamānaḥ” | "jyāyā vadhān" jyāghātāt bāhu sarvatastrāyamāṇaḥ tadarthatvāt tasya | so'yamevandharmā "hastaghnaḥ" "pumān” iva purumanā iva, kaścidāptaḥ prajñānabahulaḥ "pumāṃsam” etaṃ dhanuṣmantam “paripātu viśvataḥ” sarvaprakāraṃ sarvataḥ pātu-ityetadāśāsmahe || ( atha "pumān” kasmāt ? “purumanāḥ” ) striyamapekṣyālpamanaskāṃ puruṣe bahutaraṃ manaḥ || "puṃsateḥ vā” puruṣārthasya, pauṃsyamiti yasya balanāma bhavati |
9 |
15 |

205.2

"dundubhiḥ (8 )"-iti | asya yo'bhidheyaḥ, tasya "śabdānukaraṇam" ātmano nāmadheyapratilambhanimittam, yathaivāsāvabhihanyamānaḥ śabdaṃ karoti dundubhiriti tadeva tasya nāma || "drumo bhinna iti vā"| drumaśabdāt pūrvapadam, bhideruttarapadam, tatsambhavo hyasau drumaikadeśaniṣkuṣitaścarmaṇā pinaddhaḥ |
9 |
12 |
"tasya eṣā bhavati"--||.

Linked texts (1)