Yāska's Nirukta 208
Niruktavṛtti 208
- Language
- Sanskrit
208.1
"vṛkṣyantīve0 ( ṛ0 saṃ0 5, 1, 19, 3)"-iti | yeyaṃ yoṣidiva kācit kasmaicidiṣṭāya puruṣāya kiñcid rahasyaṃ "vakṣyantī iva" kathayiṣyantīva jyā, dhanuṣmatā puruṣeṇa iṣuṃ nikṣipsatā savyena dakṣiṇena vā pāṇinā kṛṣyamāṇā savyaṃ dakṣiṇaṃ vā "karṇa" pratyākṛṣyate | dhanuṣmatā tathau madhyam ātmano nirnāya iṣuṃ "ganīganti" "āgacchati" | katham ? iti | "priyaṃ sakhāyaṃ pariṣasvajānā" priyam iṣṭaṃ kācit kaṃcit satyā samānākhyānam upajātaprītim, strī puruṣamiva iṣum "pariṣvajamānā"
samprotyartha eva, sasvajānetyabhyāso'narthakaḥ, arthaviśeṣābhāvāt | yathā hi sā karṇe pratyākṛṣyate dhanuṣmatā, tathā madhyamātmano ninīyeṣuṃ pariṣvajata iva | kimetābadeva ? na ityucyate,-yā ca iyaṃ “yoṣā iva śiṅkte” yoṣidiva, vidagdhā kācit kāminā puruṣeṇa ātmānaṃ pratyākṛṣyamāṇopajāyamānaparitoṣā kāminaḥ puruṣasya harṣamutpādayantī ‘śiṅkte” sukumāramavyaktaśabdaṃ karoti | “vittādhidhanvan” dhanuṣi adhyāropitā, seyam asmākamevamādiguṇayuktā “jyā”” “samane”” “saṃgrāme”” “pārayantī” astu, “pāram” antaṃ “nayantī” astu śatrūṇām-ityetadāśāsmahe |
9 |
18 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit