Yāska's Nirukta 210
Niruktavṛtti 210
- Language
- Sanskrit
210.1
“āja̍ṅghanya̱ntviti sānne̍bhiḥ0 ( ṛ0 saṃ0 5, 1, 21, 3 )”–iti || “ājaṃghna̍ntaḥ”–iti śatari sambodhanam | he “aśvājani !” “ājaṃghnanti !” “sānu” “sānūne” “eṣām” “saraṇāni” samucchritāni “sakthāni” kaṭipradeśān “jaghanā upajighrate!” “jaghanāni” sphigdeśāḥ, tāṃśca he aśvājani ! upajighrati ! idamapi śatayeṃvākhyānaṃ hi kaṭipradeśamaśvājanyabhihanti, pṛṣṭhyānāṃ sphigdeśān | he “aśvājani !” yā tvamevamabhihaṃsi, sā tvametān “aśvān” “pracetasaḥ” “prakṛṣṭacetasaḥ” gamanaṃ prati pramutsukān “samatsu” “samaraṇeṣu” saṃgrāmeṣu tathā “codaya” yathā jayeyam–ityetadāśāsmahe || “sānūni = sakthīni” tāni punaḥ “saraṇāni” tadvalena hi saranti sattāraḥ || “sakthiḥ” kasmāt ? “sacateḥ” | kimasmin saktam ? “āsakto'smin” ‘kāyaḥ’ kṛtsnaṃ śarīram | “jaghanam” kasmāt ? taddhi “jaṃghanyate” bhṛśaṃ hanyate kaśayā |
9 |
20 |
210.2
“aśvājanī (15)”-ityetat padam | tāṃ punaretāṃ “kaśā-ityāhuḥ”| aśvājanītyetat na nirvaktavyam, pratyakṣavṛttitvādasya | atha “kaśā” kasmāt ? sā hi “prakāśayati” prakhyāpayati “bhayam aśvāya” || “kṛṣyateḥ vā aṇūbhāvāt” apakṛṣṭā hi sā bhavati carmaṇo'ṇvī || “vāk” api kaśā ityucyate, sā “punaḥ prakāśayatyarthān” iti || athavā-“khaśayā” vāk, khe mukhākāśe śete iti || “krośateḥ vā” śabdārthasya |
9 |
19 |
“aśvakaśāyāḥ” yā tvaśvakaśā, tasyāḥ “eṣā bhavati” stutaye-||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit