Yāska's Nirukta 279
Niruktavṛtti 279
- Language
- Sanskrit
279.1
"urvaśī (25)"-vaktavyā, sā punaḥ "vyākhyātā" (5 |
13 | 1) tadihāpi devatāyāṃ yojyam,- "urvabhyaśnute" bahūdakaṃ vyāpnoti, "ururvā vaśo'syāḥ" mahānasyāḥ kāma udake |
11 |
35 |
"tasyā eṣā bhavati"-||
vidyudiva yā patantyadyotata harantī me apyā kāmyānyudakānyantarikṣalokasya yadā nūnamayaṃ jāyetāsmadyo'pyapa-
| 'vidyunna yā patantī' (ṛ0 saṃ0 8, 5, 2, 5) - iti | madhyamaḥ purūravāḥ tritvapakṣe bravīti- ātmano jyotiṣaḥ śabdasya ca vibhāgāmiva kṛtvā | "vidyunna", "vidyudiva” | sampratyarthe vā nakāraḥ | kim ? iti "yā" "patantī" gacchantyantarikṣe meghodareṣu "davidyot" punaḥ punadyotate punaḥ punarātmānaṃ prati labhate | katham ? bharantī "harantī" "me" mama, svabhūtāni "apyā" āpyāni "kāmyāni" "udakāni" akṣaramāṇāni "antarikṣalokasya" adhipatnī yā urvaśī, sā yadaivamudakāni harantī meghebhyaḥ patantī bhṛśaṃ svayaṃ vidyotate, "nūnaṃ" niścayena tadā "janiṣṭaḥ" "apaḥ" "adhyapaḥ" adhika udakormirjāyate, yaḥ sarvamidamācchādayati | "naryaḥ" "nṛbhyo hitaḥ" pathyaḥ sasyasampatkaraḥ, "narāpatyamiti vā" ityaitihāsikapakṣa dyotayati | "sujātaḥ" "sujātataraḥ" śobhanādapi śobhanataraḥ udakormiḥ | atha tena mahatodakormiṇā sasyamabhiniṣpādya lokasyānna sampradānadvāreṇa "prorvaśī tirate" pratirate "pravarddhayate" "dīrghamāyuḥ" || aitihāsikapakṣe tveṣaḥ purūravāḥ urvaśyā apsarasā viyukto bravīti-vidyudiva yā patantī adyotata bhṛśaṃ vapuṣmattayā "bharantī" dhārayantī anekāni strīgatāni hāvabhāvādīni kāmyāni vastūni "me" mama "apyā" nityamāptavyā priyā | sā ca punarāhitagarbhā yataḥ ato bravīmi-janiṣṭo apaḥ niścayena janiṣyate | "adhyapaḥ" adhikakarmā | "naryaḥ" "nṛbhyo hita " samyak paripālayitā narāṇām | athavā mama narasyāpatyamāyurnāma rājā ya purāṇavidaḥ kathayanti | "sujāto" macchukrāt vīryavato jātaḥ, viśeṣata urvaśyāḥ kṣetraguṇāt sujātataraḥ | tasya vāvaśyam "urvaśī" asmadasānnidhye'pi "pravarddhayate" tadyogyaiḥ karmabhiḥ "dīrghamāyuḥ" iti |
11 |
36 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit