Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 314

Niruktavṛtti 314

Language
Sanskrit

314.1

“sugā vo devā0 ( ya0 vā0 saṃ0 8, 18 ) ”-iti | parameṣṭhina ārṣam | samiṣṭayajuḥṣu viniyogaḥ || he “devāḥ !” ye yūyam “ājagmuḥ” nityamāgacchata “idaṃ savanam” imaṃ yajñam, asmābhiḥ saha “juṣāṇāḥ” prīyamāṇāḥ | teṣāṃ “vaḥ” “anugacchatām” “sugāḥ” “svāgamanāni” śobhanāni āgamanāni punaḥpunarasmadyajñeṣu | evameva “supathāni” sumārgāṇi santu | kiṃca etasmin yajñe “jakṣivāṃsaḥ” “khāditavantaḥ” havīṃṣi, “papivāṃsaśca” “pītavantaśca” somam, tṛptāḥ santaḥ, “asme” “asmāsu” “dhatta” nidhatta he “vasavaḥ !” “vasūni”-ityetadāśāsmahe || samiṣṭayajuḥṣu tṛtīyasavane viniyogādatra dyusthānāḥ vasavaḥ |
12 |
42 |
“tristhānāḥ”-ityuktam, yata itarayorapi sthānayoḥ pradarśayati,–“teṣām” eṣā “aparā bhavati”-||
jmayā atra vasavo'ramanta devā jmā pṛthivī tasyāṃ bhavā urau cāntarikṣe marjayanta gamayanta śubhrāḥ śobhamānā arvāca enān patho bahujavāḥ kurudhvaṃ śṛṇuta dūtasya jagmuṣo no asyāgneḥ |
“jmayā atra vasavo0 ( ṛ0 saṃ0 5, 4, 6, 3 )”-iti | vasiṣṭhasyārṣam || “jmā pṛthivī” “tasyāṃ” “bhavāḥ” ye nityaṃ bhavanti, te “jmayāḥ” | “ranta” “aramanta” | “atra” etasmin karmaṇi, asmin vā loke | “devāḥ” “vasavaḥ” | ye “urāvanantarikṣe vistīrṇe “marjayanta” mārṣṭirgatyarthaḥ, “gamayantaḥ”
yadyatteṣāṃ gamayitavyam, athavā-varttamānāḥ | “śubhrāḥ” “śobhamānāḥ” | evamanayoḥ sthānayoḥ vasūn vibhajyādhunā dyusthānāṃstān kṛtvā bravīti,-ye yūyamevaṃ tristhānāṃḥ, tān vo bravīmi,-nityam “asya” “agneḥ” “naḥ” asmad-“dūtasya” “jagmuṣaḥ” yuṣmān prati gavataḥ “śṛṇuta” yadayaṃ bravīti, śrutvā cāsmān “arvāg” ābhimukhyena “uruṣyataḥ” “bahujavāḥ” bahuprakāraṃ śatasahasramāgamanenaiva “pathaḥ” mārgān prahatān “kurudhvam”-ityetadāśāsmahe |
12 |
43 | 1.||

314.2

"vasavaḥ (29)"-iti vaktavyam | te punaramī tristhānāḥ | te yasmāt sarvamidaṃ vibhāgenāvasthitamācchādayanti| katham 1 iti, - "vāsavo'gniriti samākhyā, tasmāt pṛthivīsthānāḥ" "indro vasubhirvāsava-iti samākhyā, tasmāt madhyasthānāḥ" "vasava ādityaraśmayo vivāsanāt, tasmāt dyusthānāḥ" |
12 |
41 |
"teṣām" "eṣā" prādhānyastutiḥ "bhavati"-||

Linked texts (1)