<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.1.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Yāska's Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › 1.4

# Yāska's Nirukta 1.4

Nirukta 1.4

- **Language:** Sanskrit

### [1.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.1.4)

atha nipātā ucca avaceṣv artheṣu nipatanti  
apy upamā arthe api karma upasaṃgraha arthe api pada pūraṇāḥ  
teṣām ete catvāra upamā arthe bhavanti  
iva iti bhāṣāyāṃś ca anvadhyāyaṃś ca  
\`\`.agnir iva.''.(ṛV.X,84,2;.106,3).\`\`.indra iva.''.(ṛV.X,84,5;.166,2;.173,2).iti  
na iti pratiṣedha arthīyo bhāṣāyām ubhayam anvadhyāyam  
\`\`.na indram devam amaṃsata.''.(ṛV.X,86,1).iti pratiṣedha arthīyaḥ  
purastād upācāras tasya yat pratiṣedhati  
\`\`.durmadāso na surāyām.''.(ṛV.V21,2,12).ity upamā arthīya  
upariṣṭād upācāras tasya yena upamimīte  
cid ity eṣo aneka karmā ācāryaś cid idam brūyād iti pūjāyām  
ācāryaḥ kasmād ācārya ācāram grāhayaty ācinoty arthān ācinoti buddhim iti vā  
dadhi cid ity upamā arthe  
kulmāṣāṃś cid āhara ity avakutsite  
kulmāṣāḥ kuleṣu sīdanti  
nu ity eṣo aneka karmā idam nu kariṣyati iti hetv apadeśaḥ  
katham nu kariṣyati ity anupṛṣṭe nanv etad akārṣīd iti ca atha apy upamā arthe bhavati  
\`\`.vṛkṣasya nu te puru hūta vayāḥ.''.(ṛV.V1,24,3)  
vṛkṣasya iva te puru hūta śākhā  
vayāḥ śākhā veter vāta ayanā bhavanti  
śākhāḥ khaśayāḥ śaknoter vā  
atha yasya āgamād artha pṛthaktvam aha vijñāyate na tv auddeśikam iva vigraheṇa pṛthaktvāt sa karma upasaṃgrahaḥ  
ca iti samuccaya artha ubhābhyām samprayujyate  
\`\`.ahaṃś ca tvaṃś ca vṛtrahan.''.(ṛV.V21,62,11).ity etasminn eva arthe  
\`\`.devebhyaś ca pitṛbhya ā.''.(ṛV.X,16,11).iti ā kāras  
vā iti vicāraṇa arthe  
\`\`.hanta aham pṛthivīm imām ni dadhāni iha vā iha vā.''.(ṛV.X,119,9).iti  
atha api samuccaya arthe bhavati

- [Previous: 1.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.1.3)
- [Next: 1.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.1.5)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.1)

## Commentaries (3)

- [Niruktaṭīkā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!skandasvamin) — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- [Ṛjvarthā (Niruktavṛtti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) — Durgācārya, Sanskrit
- [Niruktavivaraṇa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!mahesvaratirtha) — Maheśvaratīrtha, Sanskrit

## Linked texts (1)

- [Nighaṇṭu](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu.4.17) — Yāska, Sanskrit

## Discussed in (6)

- [History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India)](https://indike.org/pramana/ins.polity.kane-1930.v2.c24.s1.202) — Kane 1930, English
- [Vedic Index of Names and Subjects](https://indike.org/pramana/ins.reference.macdonell-keith-1912.v1.c3.s11.616) — Macdonell & Keith 1912, English
- [Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions](https://indike.org/pramana/ins.religion.muir-1868.v2.c18.s9.t1.31) — Muir 1858, English
- [A Vedic Concordance](https://indike.org/pramana/ins.reference.bloomfield-1906.c6.143) — Bloomfield 1906, English
- [A History of Sanskrit Literature: Classical Period, Vol. I](https://indike.org/pramana/ins.literature.dasgupta-de-1947.c10.s2.5) — Dasgupta & De 1947, English
- [India as Known to Pāṇini: A Study of the Cultural Material in the Ashṭādhyāyī](https://indike.org/pramana/ins.general.agrawala-1953.c8.s6.t1.16) — Agrawala 1953, English

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.1.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.1.4) · Pramāṇa
