<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.14.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Yāska's Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › 14.4

# Yāska's Nirukta 14.4

Nirukta 14.4

- **Language:** Sanskrit

### [14.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.14.4)

ākāśaguṇaḥ śabdaḥ | ākāśādvāyurdviguṇaḥ sparśena vāyorjyotistriguṇaṃ rūpeṇa | jyotiṣa āpaścaturguṇā rasena | adbhyaḥ pṛthivī pañcaguṇā gandhena | pṛthivyā bhūtagrāmasthāvarajaṅgamāḥ tadetadaharyugasahasraṃ jāgarti | tasyānte suṣupsyannaṅgāni pratyāharati bhūtagrāmāḥ pṛthivīmapi yanti | pṛthivyapaḥ | āpo jyotiṣam jyotirvāyum | vāyurākāśam | ākāśo manaḥ | mano  
vidyām | vidyā mahāntamātmānam | mahānātmā pratibhām  
pratibhā prakṛtim | sā svapiti yugasahasraṃ rātriḥ  
tāvetāvahorātrāvajasraṃ parivartete | sa kālastadetadaharbhavati  
yugasahasraparyantamaharyadbrahmaṇo viduḥ  
rātriṃ yugasahasrāntāṃ te'horātravido janāḥ - iti -

> Sound is the quality of space. From space comes wind, possessing two qualities through touch. From wind comes fire, possessing three qualities through form. From fire comes water, possessing four qualities through taste. From water comes earth, possessing five qualities through smell. From earth comes the realm of beings, both stationary and moving. That day of his stays awake for a thousand yugas. At its end, wishing to sleep, he draws back his limbs; the realms of beings re-enter earth; earth \[re-enters\] water; water, fire; fire, wind; wind, space; space, mind; mind, knowledge; knowledge, the great Self; the great Self, intuition; intuition, primordial nature \[prakṛti\]. She sleeps for a thousand yugas as night. These two, day and night, revolve unceasingly. That is time; that is the day:  
> "The day that extends to a thousand yugas, which they know as Brahman's,  
> and the night that ends at a thousand yugas—those people are knowers of day and night."  
> — English (machine translation)

- [Previous: 14.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.14.3)
- [Next: 14.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.14.5)
- [Up: 14](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.14)

## Translations (1)

- [English (machine translation)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska~en-mt.14.4) — English, machine translation

## Commentaries (3)

- [Niruktaṭīkā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!skandasvamin) — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- [Ṛjvarthā (Niruktavṛtti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) — Durgācārya, Sanskrit
- [Niruktavivaraṇa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!mahesvaratirtha) — Maheśvaratīrtha, Sanskrit

## Other recensions (1)

- [Nirukta (analysed e-text, input M. Tokunaga)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska*tokunaga.14.4) — Sanskrit

## Discussed in (1)

- [The Arctic Home in the Vedas](https://indike.org/pramana/ins.literature.tilak-1903.c7.16) — Tilak 1903, English

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.14.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.14.4) · Pramāṇa
