<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.2.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Yāska's Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › 2.1

# Yāska's Nirukta 2.1

Nirukta 2.1

- **Language:** Sanskrit

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.2.1)

atha nirvacanam  
tad yeṣu padeṣu svara saṃskārau samarthau prādeśikena vikāreṇa.(guṇena.Bh).anvitau syātām tathā tāni nirbrūyād  
atha ananvite arthe aprādeśike vikāre artha nityaḥ parīkṣeta kenacid vṛtti sāmānyena  
avidyamāne sāmānye apy akṣara varṇa sāmānyān nirbrūyān na tv eva na nirbrūyāt  
na saṃskāram ādriyeta viśayavatyo.(hi.Bh).vṛttayo bhavanti  
yathā artham vibhaktīḥ sannamayet  
prattam avattam iti dhātu ādī eva śisyete  
atha apy aster nivṛtti sthāneṣv ādi lopo bhavati staḥ santi ity  
atha apy anta lopo bhavati gatvā gatam iti  
atha apy upadhā lopo bhavati jagmatur jagmur iti  
atha apy upadhā vikāro bhavati rājā daṇḍī iti  
atha apy varṇa lopo bhavati tattvā yāmi iti  
atha apy dvi varṇa lopas tṛca iti  
atha apy ādi viparyayo bhavati jyotir ghano bindur vāṭya iti  
atha apy ādi anta viparyayo bhavati stokā rajjuḥ sikatās tarku iti  
atha apy anta vyāpattir bhavati

- [Previous: 1.20](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.1.20)
- [Next: 2.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.2.2)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.2)

## Commentaries (3)

- [Ṛjvarthā (Niruktavṛtti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.15.1) — Durgācārya, Sanskrit
- [Niruktaṭīkā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!skandasvamin) — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- [Niruktavivaraṇa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!mahesvaratirtha) — Maheśvaratīrtha, Sanskrit

## Discussed in (5)

- [History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India)](https://indike.org/pramana/ins.polity.kane-1930.v7.c93.403) — Kane 1930, English
- [Vedic Index of Names and Subjects](https://indike.org/pramana/ins.reference.macdonell-keith-1912.v1.c3.s17.106) — Macdonell & Keith 1912, English
- [Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions](https://indike.org/pramana/ins.religion.muir-1868.v4.c27.s3.54) — Muir 1858, English
- [Altindische Grammatik](https://indike.org/pramana/ins.literature.wackernagel-1896.v3.c9.2271) — Wackernagel & Debrunner 1896, German
- [India as Known to Pāṇini: A Study of the Cultural Material in the Ashṭādhyāyī](https://indike.org/pramana/ins.general.agrawala-1953.c10.s3.t1.124) — Agrawala 1953, English

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.2.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.2.1) · Pramāṇa
