<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.6.28 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Yāska's Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › 6.28

# Yāska's Nirukta 6.28

Nirukta 6.28

- **Language:** Sanskrit

### [6.28](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.6.28)

ba̱to ba̍tāsi yama̱ naiva te̱ mano̱ hṛda̍yaṃ cāvidāma  
a̱nyā kila̱ tvāṃ ka̱kṣye̍va yu̱ktaṃ pari̍ṣvajāte̱ libu̍jeva vṛ̱kṣam -  
bato balādatīto bhavati | durbalo batāsi yama | naiva ta mano hṛdayaṃ ca vijānāmi | anyā kila tvāṃ pariṣvaṃkṣyate kakṣyeva yuktaṃ libujeva vṛkṣam | libujā vratatirbhavati | līyate vibhajantīti vratatirvaraṇācca | sayanācca | tatanācca vātāpyamudakaṃ bhavati | vāta etadāpyāyayati  
punā̱no vā̱tāpyaṃ vi̱śvaśca̍ndram | ityapi nigamo bhavati  
vane̱ na vā̱yo nya̍dhāyi cā̱kan  
vana iva | vāyo veḥ putraḥ | cāyanniti vā | kāmayamāna iti  
vā | veti ca ya iti ca cakāra śākalyaḥ | udāttaṃ  
tvevamākhyātamabhaviṣyat | asusamāptaścārthaḥ  
ratharyatīti siddhastatprepsuḥ | rathaṃ kāmayata iti vā  
e̱ṣa de̱vo ra̍tharyati | ityapi nigamo bhavati

> "Alas, you are weak, O Yama! We have not found your mind or heart; / another woman, surely, will embrace you as a girth a harnessed \[steed\], as a creeping vine a tree."  
> "Bata" \[means\] one who has passed beyond strength. You are weak, alas, O Yama! I do not understand your mind and heart. Another woman, indeed, will embrace you, as a girth a harnessed \[steed\], as a creeping vine a tree. A "libujā" is a creeping vine \[vratati\]; it clings \[līyate\], dividing itself \[vibhajantī\]. And "vratati" is from choosing \[varaṇa\], from binding \[sayana\], and from stretching out \[tatana\]. "Vātāpya" is water; the wind \[vāta\] swells \[āpyāyayati\] it.  
> "Purifying the wind-swollen, all-delighting \[water\]"—there is also this Vedic quotation.  
> "In the forest as a bird he was placed, desiring..."  
> As in a forest. "Vāyaḥ" \[means\] the son of a bird \[vi\]. Or "cākan" \[means\] observing \[cāyan\], or desiring \[kāmayamānaḥ\]. Śākalya divided it as "vā" and "yaḥ." But in that case the verb would have had the acute accent, and the sense would have remained incomplete.  
> "Ratharyati" \[is used\] in the sense of one seeking to obtain that \[chariot\], or one who desires a chariot.  
> "This god speeds in his chariot"—there is also this Vedic quotation.  
> — English (machine translation)

- [Previous: 6.27](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.6.27)
- [Next: 6.29](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.6.29)
- [Up: 6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.6)

## Translations (1)

- [English (machine translation)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska~en-mt.6.28) — English, machine translation

## Commentaries (3)

- [Ṛjvarthā (Niruktavṛtti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.155.1) — Durgācārya, Sanskrit
- [Niruktaṭīkā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!skandasvamin) — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- [Niruktavivaraṇa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!mahesvaratirtha) — Maheśvaratīrtha, Sanskrit

## Other recensions (1)

- [Nirukta (analysed e-text, input M. Tokunaga)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska*tokunaga.6.28) — Sanskrit

## Discussed in (6)

- [History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India)](https://indike.org/pramana/ins.polity.kane-1930.v7.c90.134) — Kane 1930, English
- [The History and Culture of the Indian People](https://indike.org/pramana/ins.general.majumdar-1951-hcip.v1.c18.s3.15) — Majumdar et al. 1951, English
- [Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions](https://indike.org/pramana/ins.religion.muir-1868.v5.c51.23) — Muir 1858, English
- [A Vedic Concordance](https://indike.org/pramana/ins.reference.bloomfield-1906.c6.4506) — Bloomfield 1906, English
- [Die Hymnen des Rigveda, Bd. I: Metrische und textgeschichtliche Prolegomena](https://indike.org/pramana/ins.literature.oldenberg-1888.c7.26) — Oldenberg 1888, German
- [The Arctic Home in the Vedas](https://indike.org/pramana/ins.literature.tilak-1903.c13.s1.3) — Tilak 1903, English

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.6.28](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.6.28) · Pramāṇa
