Nāradīyā Śikṣā 2.2

Nāradīyāśikṣā 2.2

ikārānte pade pūrva ukāre parataḥ sthite
hrasvakampaṃ vijānīyānmedhāvī nātra saṃśayaḥ

ikārānte pade caivokāradvayapade pare
dīrghaṃ kampaṃ vijānīyācchragdhyūṣviti nidarśanam

trayodīrghāstu vijñeyā ye ca sandhyakṣareṣu vai
manyāpatryā na indrābhyāṃ śeṣā hrasvāḥ prakīrtitāḥ

anekānāmudāttānāmanudāttaḥ pratyayo yadi
śivakampaṃ vijānīyādudāttaḥ pratyayo yadi

yatradviprabhṛtīnisyurudāttānyakṣarāṇi tu
nīcaṃ coccaṃ ca paratastatrodāttaṃ vidurbudhāḥ

na rephe vā hakāre vā dvirbhāvo jāyate kvacit
na ca vargadvitīyeṣu na caturthe kadā cana

na caturthaṃ tṛtīyena dvitīyaṃ prathamena tu
ādyamantyaṃ ca madhyañca svākṣareṇaiva pīḍayet

anantyaśca bhavet pūrvo'ntyaśca parato yadi
tatra madhye yamastiṣṭhet sa varṇaḥ pūrvavarṇayoḥ

vargāntyāñchaṣasaiḥ sārddhamantasthairnāpi sam̐yyutān
dṛṣṭvā yamā nivarttanta ādeśikamivādhvagāḥ

tṛtīyaśca caturthaśca caturthādiparaṃ padam
dvau tṛtīyau hakāraśca hakārādi paraṃ padam

anusvāropadhāmūlānāṃ na kvacit kramateparam
rahapūrvasaṃyute cāpyuttaraṃ kramate'kṣaram

saṃyoge svaritaṃ yatra codghātaiḥ patane yathā
pūrvāṅgamāditaḥ kṛtvā parāṅgādau niveśayet

saṃyoge yatradṛśyet vyañjanaṃ virate pade
pūrvāṅgaṃ tadvijānīyādyenārambhastatparāṅgam

saṃyogāttu paraṃ svaryaṃ paraṃ saṃyoganāyakam
saṃyuktasya tu varṇasya svaritaṃ pūrvamakṣaram

anusvāraḥ padāntaśca kramajaḥ pratyaye svake
svarabhaktistathā rephaḥ sarvaṃ pūrvāṅgamucyate

pādādau ca padādau ca saṃyogāvagraheṣu ca
jaḥ śabda iti vijñeyo yo'nyaḥ sa ya iti smṛtaḥ

padādāvapyavicchede saṃyogānte ca tiṣṭhatām
varjjayitvā raharyāṇāmayādeśaḥ pradṛśyate

svasaṃyukto gururjñeyaḥ sānusvārāgrimaḥ sphuṭaḥ
aṇuśeṣo'dhrigorvāpi yugalādiravisphuṭaḥ

iti dvitīyā kaṇḍikā

Linked texts (3)