Manasara Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Manasara-Shilpashastra; III. Manasara on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Manasara: Translation; V. Architecture of Manasara: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c24.s3: वास्तुप्रकरणम्
Mānasāra Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Mānasāra-Śilpaśāstra; III. Mānasāra on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Mānasāra: Translation; V. Architecture of Mānasāra: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c24.s3
- Language
- English
वास्तुप्रकरणम्
v3.c24.s3.1
नैव(ति) लाश्च नराश्चैव यस्मिन्वसन्ति परिष्ठि(ष्टि)ताः ।
तद्वस्तु सु(स्)रिभिः प्रोक्तं (क्तं) तथा वै वक्ष्यतेऽधुना ॥ १ ॥
धरा हर्म्यादि यानं च पर्यङ्कादि चतुर्विधम् ।
धरा प्रधानवस्तु स्यात्तत्तज्जातिषु सर्वशः ॥ २ ॥
विमानादीनि वास्तूनि वस्तुतं(तः) वस्तुसंश्रयात् ।
तान्येव वस्तु (वै) वेति कथितं वस्तुविद्बुधैः ॥ ३ ॥
प्रासादमण्डपं चैव सभाशालाप्रपां (पास्) तथा ।
[अ]रङ्गमिति चैतानि हर्म्यमुक्तं पुरातनैः ॥ ४ ॥
आदिकं स्यन्दनं शिल्पि[न्] शिविका च रथं तथा ।
सर्वैर् (सर्वं) यानमिति ख्यातं शयनं वक्ष्यते तथा ॥ ५ ॥
पञ्च(ञ्ज) रं मञ्चली मञ्चं काकाष्टं फलकासनम् ।
तथैव बालपर्यङ्कं पर्यङ्कमिति कथ्यते ॥ ६ ॥
प्रोक्तं चतुर्विधं चैवमधिकारं धरादिभिः (दि च) ।
आधारमपि भूतानामादित्याश्च (ञ्) जायते मही ॥ ७ ॥
आकारवर्णगन्धैः (न्धान्) च रूपशब्दरसा(स) स्पृशः ।
एतान् परीक्ष्य क्रमशः सा भूमि(र्) माननिश्चया ॥ ८ ॥
यासौ भूमिरसौ(रेभिर्) ग्राह्या द्विजातीनां पृथक् पृथक् ।
तद्वस्तु चतुरश्रं च शुक्लवर्णेन संयुतम् ॥ ६ ॥
उदुम्बरतरोर्यु(रुणा यु) क्तमुत्तरप्रवणं तथा ।
माधुर्यं च कषायं च ब्राह्मणानां शुभप्रदम् ॥ १० ॥
विस्तारो(रा)दसराधिक्यं रक्तवर्णेन संयुतम् ।
पूर्वप्रवणमातिक्तमश्वत्थद्रुमसंयुतम् ॥ ११ ॥
विस्तीर्णं भूभृतां योग्यं महि(ही) सम्पत्प्रदा भवेत् ।
विस्तारे (रस्य) तु षडंशेन मा(ना)धिकायाम(मं) पीतयुन् ॥ १२ ॥
v3.c24.s3.2
प्लक्षद्रुमयुतं पूर्वं(वे)प्रवणम्मधुरसान्वितम् ।
वर्णं(यि)जानां मही प्रोक्ता सर्वसिद्धिकरं शुभम् ॥ १३ ॥
चतुरंश(शे) विशाले तु वांशामाशा(तथांशा)धिकमायतम् ।
वटवृक्षयुतं कृष्णवर्णं च कटुकारसम् ॥ १४ ॥
वस्तु तत्पूर्वके निम्नं शूद्राणां तु शुभप्रदम् ।
तदुक्तं चोभयं मुख्यं मध्यमं चेति कथ्यते ॥ १५ ॥
मुख्यं(ख्या) भूमिरिति ख्यातं वस्त्वादीनि (स्त्वन्तर)चतुःसमम् ।
वस्तुभेदमिति प्रोक्तं द्विजात्यादिषु वर्णयेत् ॥ १६ ॥
सर्वं योग्यं द्विजातीनां सुराणां च विशेषतः ।
भूपानां तद्विशां शूद्रैः(द्राणां) प्रागुक्तक्रमतो भवेत् ॥ १७ ॥
v3.c24.s3.3
इति मानमारे वास्तुशास्त्रे वास्तुप्रकरणं नाम तृतीयोऽध्यायः ।