Pramāṇa · Search · About · API

Manasara Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Manasara-Shilpashastra; III. Manasara on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Manasara: Translation; V. Architecture of Manasara: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c27.s13: Chapter XIX

Mānasāra Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Mānasāra-Śilpaśāstra; III. Mānasāra on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Mānasāra: Translation; V. Architecture of Mānasāra: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c27.s13

Language
English

Chapter XIX

v3.c27.s13.1

1. (1) J. भौम for भूमि।
(2) C. omits the first 70 lines of this chapter.

v3.c27.s13.2

2. (1) J. ज्योति for जाति। (2) I. हृद for छन्द suggested by references and all other Mss.

v3.c27.s13.3

3. I. हर्म्य for हर्म्ये suggested by the other Mss.

v3.c27.s13.4

4. (1) I. चन्द्रपाद for कुन्दं त्रिपाद। (2) I. विक्षपस्य for विकल्पं स्यात्।

v3.c27.s13.5

6. (1) I. पतदायाकि, J. दावादि।
(2) I.……………'वां स्ता for दार्थं स्ता।

v3.c27.s13.6

8. I. J. तदधो for तदुदो।

v3.c27.s13.7

9. (1) B. परिणाहोपिटे। (2) I. J. यानं for मानं।

v3.c27.s13.8

11. B. J. शयने।

v3.c27.s13.9

12. (1) B. J. यथा for यस्य। (2) B. J. बिम्ब, I. बहु।

v3.c27.s13.10

15. (1) B. दिष्टस्याद्धतिकाकृति।
(2) I. ताधीति for तेति प्र।

v3.c27.s13.11

16. (1) I. J. पुंबेरं तत् पुमंसापि वनितालयमेव वा। The reading adopted in the text is supplied by all other Mss. and is necessitated by the fact that the sense of I. J's. reading is expressed in the next line.
(2) B. बनिते।

v3.c27.s13.12

17. B. पुंचितं तत् पुमांसापि for the second *pāda*.

v3.c27.s13.13

18. I. मक्ति, B. शंक्ति, J. भित्ति।

v3.c27.s13.14

19. (1) I. कस्यपा for कन्यासा। (2) B. कात for कम्।

v3.c27.s13.15

20. (1) J. ग्राहत्य, B. ग्रावृष्टश्च I. ग्रामस्य। (2) B. J. गह्य, I. तस्य, compare XXVII, 35—39, XXIX, 36—37, etc.

v3.c27.s13.16

21. (1) I. साष्ट for चाष्ट। (2) I. J. एक for चैक।

v3.c27.s13.17

23. I. तत्समं, J. तद्द्वयं।

v3.c27.s13.18

24. (1) B. तदंड for तदधं। (2) B. वर्गेषट्पदमोरितम्।

v3.c27.s13.19

25. B' मेना for हीनं। 26. (1) I. मागमे, J. मागिके। (2) J. दिशालिकम for विशालकम्।

v3.c27.s13.20

28. I. नाढो for नासि suggested by the other Mss.

v3.c27.s13.21

29. I. सार्थ for चार्थ suggested by the other Mss.

v3.c27.s13.22

30. I. नाढो for नासि, suggested by the other Mss. B. नाश विनाशे तु चतुर्र्सं च विभासिते।

v3.c27.s13.23

31. Between the lines 31 and 32, I. repeats the lines 17-19 except the last *pāda* of 19 which runs as follows: कन्यसादि श्रियं श्रियम्।

v3.c27.s13.24

32. B. क्षितस्यादुपमालांतं।

v3.c27.s13.25

34. J. फलिका, B द्वरंशंतत् फलकांतकं।

v3.c27.s13.26

35. I. सान्तरं, the other Mss. चान्तर।

v3.c27.s13.27

36. (1) B. नासिकासने। (2) J. फिंचरो।

v3.c27.s13.28

37. B. नासिकातत् for the first expression.

v3.c27.s13.29

38. (1) B. नूतादि for भूतादि। (2) B. J. पत्र for चित्र।

v3.c27.s13.30

39. B. omits this line.

v3.c27.s13.31

40. (1) J. अग्राङ्कं, B. अत्रा(प्रा)स्त्रां, I. चाग्राभं।
(2) B. पुष्टिदामै।

v3.c27.s13.32

41. (1) B. J. लभते for लम्भने।
(2) B. करादितत्समंकृत्वा लभते भद्रसंयुक्तं।

v3.c27.s13.33

42. (1) B. वलको for पालिके। (2) B. श्रेणां। (3) I. प्रोक्त for वृत्त।

v3.c27.s13.34

43. (1) J. युक्ता। (2) I. J. वर्म for यन्न।

v3.c27.s13.35

45. B. रादि विनिर्गमम् J. चर्मकम्, I. वन्दिकम for the last expression.

v3.c27.s13.36

46. (1) J. तद्द्वा। (2) B. क्रिया for श्रिया।

v3.c27.s13.37

47. (1) I. पूर्णाइ्रं for कुर्याल्लु। (2) I. नास्य for नासि suggested by references and the other Mss. J. नादी।

v3.c27.s13.38

49. B. एकांश कर्णकूटं स्यात् सपादांशमदिष्टा(धिष्ठा)नां।

v3.c27.s13.39

50. I. चाश्विन्यादि, J. न्यांशे, B. चाशिन्यांशं गलोदकं।

v3.c27.s13.40

51. B. सबोदयं for the last expression.

v3.c27.s13.41

53. B. पूर्वदेवंतु।

v3.c27.s13.42

54. I. हर्म्ये तु for हर्म्यस्य।

v3.c27.s13.43

55. B. मध्य for मध्ये।

v3.c27.s13.44

56. B. दंडं वा for दण्डेन।

v3.c27.s13.45

57. (1) I. शाखा, the other Mss. शाला। (2) B. हारकसंचरं। 59. (1) I. मध्य, J. व्यध्वे ।
(2) B. त्रितय, I. ष कं for त्र्यंशकं ।

v3.c27.s13.46

65. J. चोर्ध्व ।

v3.c27.s13.47

67. (1) J. कारं for तारं । (2) B. जतूनांगं मध्यष्टं । (3) J. मध्ये ।

v3.c27.s13.48

68.. (1) B. युक्तिक्राण्टा । (2) B. स्वंजनान्वितां ।

v3.c27.s13.49

71. B. प्रत्यटेश, C. पत्यदर्श for the first expression.

v3.c27.s13.50

74. (1) I. ध्वं वि for ध्वं द्वि suggested by the sense and the other Mss
(2) I. J. चन्तर for चान्तरं ।

v3.c27.s13.51

77. This line is missing in I. J. It is, however, necessary here in order to make the total of ten parts into which the whole height is divided (see line 75), and it has been preserved by the other Mss. The lines 78, 79 are lost in J.

v3.c27.s13.52

78. (1) I. शर for शिर suggested by the sense and the other Mss.
(2) B. भागं for भागे । (3) B. चोर्ध्व, C. चोर्ध्वं ।

v3.c27.s13.53

80. C. मातृ for मनु ।

v3.c27.s13.54

82. (1) B. युगल, C. युग्मांशं । (2) The Mss. other than I. ग्रोच for षडंघ्रि ।

v3.c27.s13.55

83. I. कान्वितम्, J. कोशकम् for the last expression.

v3.c27.s13.56

84. The lines 84-98 are missing in I. Lines 88-98 are lost also in J. Again C. omits lines 90-93. Thus the 14 lines, 84-98, are found in a way in all the different groups of Mss. They have been, therefore, included in the text. It is, however, difficult to explain how these lines, like many others, have been lost in I.

v3.c27.s13.57

85. J. विभागेन ।

v3.c27.s13.58

87. J. युगांश for पादशांशं ।

v3.c27.s13.59

88. B. F. पात्यंशं for युगांशकम् ।

v3.c27.s13.60

89. C. चोर्ध्वं । C. omits the next four lines.

v3.c27.s13.61

94. (1) B. F. C. पदभागीर्व्वं । (2) B. F. तरं for तले ।

v3.c27.s13.62

95. B. F. दृश्यं for पूर्व्वं ।

v3.c27.s13.63

96. B. F. पांशकं for पादतुङ्गं ।

v3.c27.s13.64

97. B. F. तत्सरंमंघोरोदयः for the second pāda.

v3.c27.s13.65

98. (1) B. F. केवरो for शिखरो । (2) C. शिखो for शिरो । 104. B. C. omits the first *pāda*.
99. (1) B. पादद्वयो । (2) B. C. वेदिका for वेदिकम् ।

v3.c27.s13.66

105. (1) I. शिव for यांच । (2) B. शिंवांशकं for the last expression.

v3.c27.s13.67

106. I. कञ्ज for कर्ण ।

v3.c27.s13.68

108. (1) I. समलयं, C. समयं, B. पद्मगं । (2) I. सा for चा । (3) C. हिष्याकं, I. J. सचिवकम् for the last expression.

v3.c27.s13.69

109. C. राजतनं, B. रालयकं for रायतनं ।

v3.c27.s13.70

111. (1) I. मकारं वा for मागारं च । suggested by the other Mss. (2) गृह is once more mentioned in line 10.

v3.c27.s13.71

112. (1) I. नीलयं । (2) B. नांलि, C. त्नालि, J. स्यान for तल । (3) I. स्वापनं for स्यानं suggested by the other Mss.

v3.c27.s13.72

113. B. C. द्वयंशकं for चांशकं ।

v3.c27.s13.73

115. (1) I. J. शस्तां for सप्ता suggested by the other Mss. (2) B. C. नांलि ।

v3.c27.s13.74

The next 4 lines are lost in J.

v3.c27.s13.75

116. (1) The first *pāda* is identical to the last *pāda* of the preceding line and seems to be an unnecessary repetition.

v3.c27.s13.76

(2) B. C. नवांशं । (3) B. विस्तु, I. has always स्थु for स्तु ।

v3.c27.s13.77

118. B. C. नेकार्क ।

v3.c27.s13.78

119. B. omits this line.

v3.c27.s13.79

121. B. C. कुड्यम ।

v3.c27.s13.80

The lines 122—124 are read continuously without any division.

v3.c27.s13.81

122. (1) B. चादादल भुचर, C. चदाल भुरिशोष्ठ । (2) I. विभाञ, B. मन्तः ।

v3.c27.s13.82

123. (1) C. विदं, B. विदम् । (2) I. C. माशाप, B. पशेष ।

v3.c27.s13.83

124. (1) I. C. मा, B. ना । (2) B. विद्धिमान. C. विमासिद् । (3) B. मशक्तु मानमाद्यं । (4) I. मानतरानां, B. मानतलामां । (5) B. गृहांतरं ।

v3.c27.s13.84

126. (1) J. पक्षांगं । (2) B. मानुससांक्ष ।

v3.c27.s13.85

127. I. वारधा for द्वारपाद suggested by the other Mss.

v3.c27.s13.86

129. C. मंगुलांतां, B. गृहांतं ।

v3.c27.s13.87

130. B. योग्यकं ।

v3.c27.s13.88

133. I. J. प...न, B. पद्धुखं ।

v3.c27.s13.89

137. I. कस्य for कन्य uggested by the sense and the other Mss.

v3.c27.s13.90

139. B. मध्यमांगुलेन for the first expression.

v3.c27.s13.91

141. I. लं भवेत for लाक्तकम् ।

v3.c27.s13.92

142. I. हर्म्य for मध्यमं ।

v3.c27.s13.93

144. B. तत्रि for the first expression.

v3.c27.s13.94

145. B. J. मालये, C. मूलयेत्. I. गालयेत् ।

v3.c27.s13.95

147. B. पतत्साधु, C. चतुपाद for the first expression.

v3.c27.s13.96

148. (1) B. चै, C. शे, I. J. प्रियंडोक । (2) B. C. पादस्य तन, पादस्यर्कं ।

v3.c27.s13.97

150. B. C. कपाटं च for the first expression.

v3.c27.s13.98

151. (1) I. J. समंतत् for सामन्त । (2) I. J. द्वि for द्वौ ।

v3.c27.s13.99

Between 151 and 152, B. repeats the lines 156—157 : सृष्टिदोष समावहेत् । तस्मात्परिहरंकृत्य इषांतस्तंभं प्रयोजयेत् ।

v3.c27.s13.100

152. (1) I. योन्ग्यं, J. योग्यं । (2) B. C. मध्वाल्य ।

v3.c27.s13.101

153. B. खातनं, C. बदनं खाटनं ।

v3.c27.s13.102

154. (1) B. omits this line. (2) I. सर्वसंस्कार, J. सर्वालङ्कार ।

v3.c27.s13.103

156. I. रमेत् for वहेत् ।

v3.c27.s13.104

157. I. सास्त for चान्त ।

v3.c27.s13.105

158. B. अमा, C. जन्मा for जन्मा ।

v3.c27.s13.106

160. B. मसुनांशां धनार्थे पसारशिखा ।

v3.c27.s13.107

I. J. पलद्वारमसुरणां सान्दनार्थेमृनालकम् । C. मसूमानां सानं स्यादानायें विप्रनालिका । The reading of the *codex architypus* is obviously a confused form.

v3.c27.s13.108

162. (1) I. यथा for भ्रष्ट, suggested by the other Mss. B. भ्रदि, C. भ्रदृ ।

v3.c27.s13.109

163. (1) B. C. दारु, I. J. रुचितं which seems to be a misreading for रचितं or रुचिरं । (2) I. कत्थि for कीर्ति ।

v3.c27.s13.110

164. (1) B. स्त्यार्कि शुष्क, C. स्यात्केषु ।

v3.c27.s13.111

(2) I. J. वितस्त्यात् स्तुपिहस्तान्तं ।

v3.c27.s13.112

165. (1) B. मध्ये । (2) B. C. दैवस्य for देशस्य ।

v3.c27.s13.113

167. (1) J. तत् for तु ।

v3.c27.s13.114

(2) B. C. द्विगुणांतकं for the last expression.

v3.c27.s13.115

168. (1) I. चोत्तरे for चोत्तमे suggested by the sense and the other Mss. (2) B. C. तत्तत् । (3) B. यथोचितं ।

v3.c27.s13.116

169. B. नश्यो, C. नलो, J. नालेो for नालोदयं । 170. I. अथो for अक्षा ।

v3.c27.s13.117

171. (1) C. J. नालमूल, I. नलमूलं । (2) I. समाजिते for विभाजिते ।

v3.c27.s13.118

172. C. I. J. त्रियं for त्र्यं ।

v3.c27.s13.119

173. (1) B. कुद्म, C. कुग्म for कुम । (2) I. सद्य for पद्य ।

v3.c27.s13.120

175. (1) B. C. द्वार वा for अराय वा । (2) B. वाद, C. पाद for वाथ । (3) B. C. द्वार for तार ।

v3.c27.s13.121

176. I. एवं च for एक द्वि suggested by the sense and the other Mss.

v3.c27.s13.122

177. C. विस्तारं चछेदं ।

v3.c27.s13.123

178. (1) J. पञ्च for पाद । (2) I. म for चा ।

v3.c27.s13.124

179. B. C. सिंहवक्त्रं, I. J. सवक्त्रं ।

v3.c27.s13.125

180. (1) B. रम्मानं, C. रंनमा for रम्मानाळं । (2) B. प्रमसूनामं, C. J. प्रसूनामं, I. प्रभूनामं ।

v3.c27.s13.126

181. C. शिव for शिखा ।

v3.c27.s13.127

182. I. कर्ण for कर्णकूटं suggested by the other Mss.

v3.c27.s13.128

183. B. श्रौविम्बा, C. श्रोबशाला for श्रौविशाल ।

v3.c27.s13.129

184. (1) I. तदाष्टांशं शिरोर्षं च for तदष्टांशं शीर्ष स्यात् suggested by the other Mss.

v3.c27.s13.130

(2) I. स्यसि for स्वस्ति suggested by reference and the other Mss.

v3.c27.s13.131

186. I. तद्देशम for तदङ्गरथ suggested by the other Mss.

v3.c27.s13.132

189. I. नास्त्याङ्गं ।

v3.c27.s13.133

191. (1) I. B. व for वा । (2) B. J. मितोरितं for प्रकीर्तितम् ।

v3.c27.s13.134

192. B. चंद्र for मदं ।

v3.c27.s13.135

193. I. J. विदिके ।

v3.c27.s13.136

194. (1) C. वृता for शान्ता । (2) C. रास्यं for राष्ट्रयं ।

v3.c27.s13.137

B. मुखमंडपहश्रांतं तु नासिकं वज्रगाहयं ।

v3.c27.s13.138

195. (1) B. C. पादार्थ for कुर्यात्सर्वं । (2) B. C. add at the end वा ।

v3.c27.s13.139

197. I. त्यत् for कुझ suggested by all other Mss.

v3.c27.s13.140

198. I. कन्यसाह्निश्वियं ।

v3.c27.s13.141

200. B. दंडमदंढय, C. मंटपद्वय ।

v3.c27.s13.142

201. I. alone omits दण्डं which is necessary here.

v3.c27.s13.143

202. I. adds द्वास before हर्म्य which is quite unconnected here but appears to be in place of दण्डं which has been left out at the end of the preceding line.

v3.c27.s13.144

204. I. एकात्य, B. चैकादय ।
205. (1) B. भिवातु, C. भिवादि, I. J. पादत्रि for भिपाद suggested by the other Mss. (2) C. प्रासाद कथितं, B. द्वारेमर्याविकं ।
206. I. स्यास्या for वा चा ।
207. (1) B. C. J. महित स्तम्भ ।
(2) I. मुकमेव for युक्तमेववा ।
208. I. adds नासिका, before वृत्तया ।
209. I. भेंच्या for हंस्या, suggested by J. and the other Mss.
210. I. adds युत before मानेन ।
212. (1) J. युष्म, B. यत्, C. पत्ते, I. तत्सम ।
(2) C. मूलवत् ।
213. (1) I. र for रम्य । (2) J. मलंकृतं, C. रमलंकृतं ।
214. C. J. खण्ड, B. कृत for कर्णे । B. adds between lines 214 and 215 the following 32 lines which are not found in any of the other Mss. and appear to belong to some other chapter (IX or X):—

v3.c27.s13.145

ततोर्थं त्रिभागेन पानोय्यं जलं निक्षिपेत् ।
छत्रं च चामराकारं जयंतं च पथे तथा ।
तंडुलं मंडपं याम्ये पावके पवनालयम ।
गृहक्षते धान्यशाला ईशस्याद्यागमंडपं ।
गंधर्वश्च मृगराजश्च मृगे च स्नापनालयं ।
पूर्वे च वितथे चैव चालये परिचारकान् ।
सोमे च नाटमुख्ये च कल्पयेत्कोशमंडपं ।
पुष्पदंते सुराला च शस्रमंडप संवृतम् ।
वारुणे चासुरावापि वस्त्रनिक्षे[प] मंडपं ।
नागे वाथ सुगेवापि देवभूषरणमंडपं ।
अदिते। चादितावापि शयनार्थं च मंडपं ।
आस्थानमंडपं चैव देवदिक्षु विदिक्षु च ।
अनलानिलकोणे तु बालत्यालयमेव च ।
सत्यके चांतरिक्षेपि वाद्यानामालयं भवेत् ।
शोषे च वितते वापि नाटकागारलयं भवेत् ।
गृहाक्षतं मृगो शांतं गणिकानालयं तथा ।

v3.c27.s13.146

नैऋत्ये वारुणांते च मणिकस्यालयं भवेत् ।
वारुणाद्वार पर्यंतं चारामकारकालयं ।
वायुकोणादि सोमांतं नित्यकर्मकरालयं ।
सामादिसेम पर्यंतं गंधर्वालयमेव च ।
ईशादि चंद्रपर्यंतं संगोतार्थं च मंडपं ।
तद्वाह्ये तत्प्रदेशे वा गोशालां परिकल्पयेत् ।
ईशशाने तु रूपं स्यात्स्नातकं परिकल्पयेत् ।
चतुष्कोणे तपस्विनां सत्रावासादिकं भवेत् ।
समोपे वोभद्रार्था प्र(शु)हश्रेणोश्च कल्पयेत् ।
मह(हा)व(म)र्यादि देशे तु वणा(ण)नां वासयोग्यकम् ।
पश्चिमे विप्रुषं संख्यं दक्षिणे क्षत्रिवस्य च ।
उत्तरे वैश्यसंख्य(घ)स्य पूर्वे तु शूद्रसक्षकं ।
तद्वाह्ये सर्वजातीनां मालयं कल्पयेत्सुधीः ।
द्वारस्य वामभागे तु गजाश्वादिजालयं ।
उदितवृचेककोणे वा कल्पयेत् दृडमंडपं ।
वायुकोणे तु बाह्ये वा पुष्पोद्यानं तु कल्पयेत् ।

v3.c27.s13.147

232. I. तं देशेकोशे, B. देशे तु ।
233. J. C. मुख, B. पक्ष for मूर्ध्व ।
234. B. C. देवान्य, J. देवान्यू for देवान् पुराक्ष ।
235. (1) B. C. J. पतत् for एवं । (2) B. वाहनमोक्षमंस्य, C. विनेक्षमस्य ।
236. (1) B. C. तसद्वाहन । (2) I. तलोपेतमं । (3) J. पमंतं ।
237. B. मानेनदिग्देव, J. मानव्यानेदिति ।
238. B. नवतितं, C. नवतितलं, J. नवनीत for वनिताम् । C. omits the next 3 lines.
239. B. देशे महत् ।
240. (1) B. मतिर्वा for हरिं वा । (2) B. चतुष्ठाणो ।
241. (1) B. चासनं । (2) I. लिया, B. लिभा for स्या suggested by the other Mss.
242. (1) I. पौत्रि, J. B. पोत्री । (2) I. J. चतुरेसु ।
243. I. प्रतिमां for प्रतिष्ठा, suggested by the other Mss.
244. (1) C. हिमदासन ।
(2) J. मध्यतं, C. मध्युतं, B. मुख्यतं ।
247. (1) I. चमच for चाच । (2) J. and the other Mss. पश्चिमे ।
248. (1) B. कोष्ठं च, C. omits this word.
(2) B. मित्रार्थेन, C. दृश्योतले । C. omits the next 3 lines.
249. B. second *pāda* : श्रीमाधवं नरहरिं प्रदक्षिणे च ।
250. For पश्याच्य, J. षवाक्य, B. तिवा ।
251. I. अनिरुद्धं for पनिरुद्धं suggested by the sense and the other Mss.
252. I. वोद्धभोजन for वोक्षादिजिन suggested by the sense and the other Mss.
254. B. ममग्रन्थि, C. ......नेनद्विवा, J. तद्व्रन्थि, I. तद्विद्यान्यतम् ।
257. I. यत्कुर्याद्धर्म्यं, J. यद्धर्म्यं कुर्यात् ।
258. (1) I. कुर्याद्, J. रुद्या ।
(2) I. मारार्थ for रथं, B. रुचिरार्थं, C. leaves this in a lacuna.
259. J. C. नेप for सेाप ।
261. B. का धार, C. का दार । Colophon :—I. विंशी, B. नयेाविंशी for एकोनविंशी ।

Linked texts (1)