Elements of Hindu Iconography v3.c20.s2.t6: हवीरक्षकादयः ।
Elements of Hindu Iconography v3.c20.s2.t6
- Language
- English
हवीरक्षकादयः ।
v3.c20.s2.t6.1
पचनालये चोत्तरमुखः कृष्णवर्णः श्वेताम्बरो विकटशूलपाणिः कुशेशयायताक्षो नामाद्यक्षरबीजस्सुरगणेशः शङ्करवोऽश्ववाहनस्सिंहध्वजो रोहिणीजो हवीरक्षको हवीरक्षकामाग्नेयं शैलूषं पचनामिति ।
v3.c20.s2.t6.2
पुष्पसंचयस्थाने पश्चिममुखः कनकवर्णश्यामाम्बरो गजवाहनः पुष्पध्वजो रेवतीजश्शङ्खवरशुद्धाङ्गीशो नामाद्यक्षरबीजः पुष्परक्षकः पुष्परक्षकं हरितमधिवासं फुल्लमिति ।
v3.c20.s2.t6.3
स्नानोदकसंचयस्थाने पुरुषं पूर्ववत् ।
v3.c20.s2.t6.4
प्लोतवस्त्रोत्तरीयादिसंचयस्थाने हेमाभश्शुकपिञ्छाम्बरधश्चतुर्भुजः कलशाक्षमालापाणिर्जटाधरो हंसवाहनो रूपाद्यक्षरबीजस्सावित्रीपतिरभिज्जातः कमण्डलुध्वजो हुङ्काररवस्वष्टा त्वष्टारं रूपजातं निधिजं प्लोताधिपतिमिति ।
v3.c20.s2.t6.5
शयनस्थाने पश्चिमाभिमुखा हेमाभा रक्ताम्बरा पद्महस्ता द्विभुजा शिरसि गदाधरा सिंहध्वजवाहना घोररवा श्रविष्ठा गकारबीजा गदा गदां कौमोदकीं पुण्यां प्रबलामिति ।
v3.c20.s2.t6.6
हविर्द्रव्यादिसंचयस्थाने पश्चिमाभिमुखो मेघवर्णः श्वेताम्बरो विकटो दण्डपाणिर्भूतवाहनश्शूलध्वजो नामाद्यक्षरबीजः कुम्भशब्दवस्सर्वेश आर्द्रा नक्षत्रजातश्चामुण्डस्सर्वेश्वरं जगन्नाथं चामुण्डं सर्वतश्चरमिति ।
v3.c20.s2.t6.7
होमस्थाने पश्चिमाभिमुखः श्यामवर्णः पीताम्बरो द्विभुजो दण्डायुधो रथवाहनस्सिंहध्वजो नामाद्यक्षरबीजश्शङ्करवः श्रविष्ठाजात-सुमनसापतिर्लिरक्षको बलिरक्षकं दण्डधरं सर्वज्ञं सममिति ।
v3.c20.s2.t6.8
चतुर्थावरणदेवाः ।
v3.c20.s2.t6.9
चतुर्थावरणे प्राग्द्वारोत्तरे खड्गसंकाशः पीतवासा दण्डपाणिः खड्गध्वजो* रथवाहनस्त्यलोचनापतिः श्रवणजो नामाद्यक्षरबीजो नादरवो गविष्ठो गविष्ठं त्रैष्टुभं गुह्यमाकाशमिति ।
v3.c20.s2.t6.10
द्वारस्य दक्षिणे पूर्ववद्धरिणीम् ।
v3.c20.s2.t6.11
पश्चिमे प्राङ्मुख उत्पलाभश्शुकपिञ्छाम्बरधरः पाशभृद्ज-वाहनस्सिंहध्वजो वकारबीजो वरुणजो दर्दुरशब्दः कनकाधिपस्तोयः पवित्रममृतं तोयं गद्दरमिति ।
v3.c20.s2.t6.12
∗ ध्यानमुक्तावल्यां खड्गध्वजत्वमुक्तम् ।
v3.c20.s2.t6.13
दक्षिणे चोत्तराभिमुखः पिङ्गलाभो नीलवासाशक्तिभृद्धजवाहनः कपिध्वजसद्ध्यापतिशङ्करवो नामाद्यक्षरबीजोऽग्निर्वीतिहोत्रमाभुरन्यं शुद्धमभिमिति ।
v3.c20.s2.t6.14
उत्तरे दक्षिणामुखः श्यामवर्णः पीतवासा असिपार्णिगजवाहनो रेणुध्वजो यकारबीजश्चलिकापतिस्वातीजशङ्करवो वायुर्सुं समीरणं वायुं पृषदश्वमिति ।
v3.c20.s2.t6.15
आग्नेय्यां पश्चिमाभिमुखस्फटिकाभो रक्ताम्बरो द्विभुजः पुष्पहस्तषट्तुध्वजवाहनो विगेश ऋताद्यक्षरबीजो याम्यज ऋग्वेद ऋग्वेदं मधुं सोमं क्रतुमिति ।
v3.c20.s2.t6.16
नैर्ऋत्यां प्राङ्मुखः पीतवर्णः श्वेताम्बरः कुलिशहस्तो द्विभुजः कांस्यतालरवोऽग्निकेतुर्बुद्धीशस्तुरङ्गवाहन* इध्माद्यक्षरबीजः† पुनर्वसूजातो यजुर्वेदो यजुर्वेदं दधिमिश्रमिष्टमिति ।
v3.c20.s2.t6.17
वायव्यां प्राङ्मुखो रक्ताभः पीतवासा द्विभुजस्सप्तस्वरध्वजोऽजवाहनो मूलोद्भवो मतीशो गानरवस्सामाद्यक्षरबीजस्सामवेदस्सामं घृतं वज्रं यज्ञमिति ।
v3.c20.s2.t6.18
∗ स्वरवाहन इति पाठान्तरम् । † ध्यानमुक्तावल्यां यकारबीजत्वमुक्तम् ।
v3.c20.s2.t6.19
ऐशान्यां पश्चिमाभिमुखोऽजनाभः श्वेतवस्त्रो द्विभुजः कूर्च-हस्तस्तुध्वजो हंसवाहनो हंसरवः कलेशः प्रोष्ठपाजातो जपाद्यक्षरबीजोऽथर्ववेदोऽथर्वणं पवित्रं क्षीरं पुण्यमिति ।
v3.c20.s2.t6.20
अन्तराले प्राच्यामुत्तरे शिवं पूर्ववत् ।
v3.c20.s2.t6.21
तद्दक्षिणे पश्चिमाभिमुखसुवर्णवर्णः शुकपिच्छाम्बरधरः श्रीपतिर्जयकेतुः खड्गवाहन*श्चतुर्भुजशङ्खचक्रधरः पाञ्चजन्यरवः† श्रवणोद्भवो जाताद्यक्षरबीजो विष्णुर्विष्णुं व्यापिनं रक्तं विश्वमिति ।
v3.c20.s2.t6.22
दक्षिणे चोत्तराभिमुखः कृष्णवर्णः पुष्पवस्त्रधरो वेणुदण्डधरो द्विभुजशङ्खरवत्रिपादवाहनः कमण्डलुध्वजो विश्वाद्यक्षरबीजो हस्तजः क्षमेशः काश्यपः काश्यपं विश्वमूर्तिमकशतं तक्षकमिति ।
v3.c20.s2.t6.23
तत्पश्चिमे चोत्तराभिमुखः पालाशपुष्पाभो द्विषड्भुजष्षण्मुखस्सर्वाभरणभूषितो बालमौलियुतो देवयानीपतिर्नामाद्यक्षरबीजशङ्खरवौ मयूरध्वजवाहनो गुहो जगद्भुवं विश्वभुवं रुद्रभुवं ब्रह्मभुवं भुवर्भुवमिति ।
v3.c20.s2.t6.24
पश्चिमे दक्षिणभागे प्राङ्मुखश्यामवर्णस्सिताम्बरो द्विभुजः खड्गखेटकसंयुक्तः किरीटी भूतध्वजवाहनो नन्दितापतिरुत्तरोद्भवो
v3.c20.s2.t6.25
∗ खड्गध्वजवाहन इति पाठान्तरम् । परं तु खगध्वजवाहन इति स्यात् । † ध्यानमुक्तावल्यामस्य पञ्चशब्दध्वनित्वमुक्तम् ।
v3.c20.s2.t6.26
वरायक्षरबीजो वंशरवः पङ्क्तीशः पङ्क्तीशं मिलं वरदं भूतनायक- मिति ।
v3.c20.s2.t6.27
तदुत्तरे प्राङ्मुखोऽजनाभः श्वेताम्बरधरो नपुंसको वृषवाहनो गळकाध्वज उग्ररव ऊर्म्यायुधस्सौम्यजः परायक्षरबीजः पवित्रः पवित्रममृतं जप्यं शुद्धमिति ।
v3.c20.s2.t6.28
उत्तरे दक्षिणामुखः पिङ्गलाभः श्यामाम्बरोऽन्यत्सर्वं पवित्रवत् पावनस्सर्वतीर्थं जलं पुण्यं पावनं पुष्पपूजितमिति ।
v3.c20.s2.t6.29
तत्पूर्वे दक्षिणामुखः श्यामवर्णो हेमाम्बरधरः पञ्चसप्तफणयुतो जरापतिर्हस्ततालरव आश्लेषजो मकरध्वजवाहनो नामाद्यक्षरबीजस्त- क्षकक्षकं सर्पराजं क्षितिजं धराधरमिति ।
v3.c20.s2.t6.30
पञ्चमावरणदेवाः ।
v3.c20.s2.t6.31
पञ्चमावरणे पूर्वद्वारोत्तरे पश्चिमाभिमुखा श्यामाभा पुष्पवस्त्रा पद्महस्ता द्विभुजा कृष्णकुञ्चितमूर्धजा शुकस्वररवा खड्गध्वजवाहना नामाद्यक्षरबीजा कुहूर्मेदिनीं कुहूं सुदंष्ट्रां क्षमिति ।
v3.c20.s2.t6.32
दक्षिणे पश्चिमाभिमुखा सितश्यामा जपाम्बरधरा पुष्पहस्ता द्विभुजा खड्गध्वजवाहना शुकस्वररवा तताद्यक्षरबीजामिजिजातानुम- ति¹रनुमतिं सुरूपां तन्वङ्गीं सुभगामिति ।
v3.c20.s2.t6.33
¹ अनुमितिरिति पाठान्तरम् ।
v3.c20.s2.t6.34
दक्षिणे चोत्तरभिमुखा ब्रह्माणी चतुर्मुखी रुक्मवर्णा रक्तवस्त्रा कलशाक्षमालायुता, सरित्प्रिया श्वेतवर्णा कृष्णाम्बरधरा त्रिनेत्रा शूलपाणिः, वैशाखिनी रक्तवर्णा श्वेताम्बरा षण्मुखी शक्तिपाणिः, वैष्णवी श्यामलाङ्गी पीताम्बरधरा शङ्खचक्रधरा, वाराही कृष्णश्यामनिभा रक्तवस्त्रा शस्त्रपाणिः, इन्द्राणी श्यामाभा रक्ताम्बरा वज्रपाणिः, काली श्यामाभा रक्ताम्बरा सुदंष्ट्रा शूलपाशपालिनी चैता एकप्रासादे समासीना नामायक्षरबीजाः पिशाचध्वजवाहना आर्द्रद्रवा गणध्वनियुतास्सप्तमातरः ।
v3.c20.s2.t6.35
ब्रह्माणीं पिङ्गलां गौरीं सर्वतोमुखीं, सरित्प्रियां विश्वरूपामुग्रां गणेश्वरीं, वैशाखिनीं खण्डिनीं गायत्रीं षण्मुखीं, विश्वगर्भां विषोर्मिणीं कृष्णां रोहिणीं, वाराहीं वरदामुर्वीं वज्रदंष्ट्रीं, जयन्तीं कौशिकिमीन्द्राणीं घनाघनीं, कालीं नालीकदंष्ट्रीं विषहां वेदधारिणीमिति ।
v3.c20.s2.t6.36
पश्चिमे प्राङ्मुखातिरक्ता शुकपत्रनिभाम्बरा जया, हाटकाभा शुकपत्रनिभाम्बरा विजया, हरिताङ्गी रक्तवस्त्रा विन्दा, कनकाभा श्वेतवस्त्रा पुष्टिका, केतकीपुष्पसंकाशा झषपत्रनिभाम्बरधरा नन्दका, कुमुदाभा सस्यश्यामनिभाम्बरा कुमुद्वती, चोत्पलनिभा नीलाम्बरधरोत्पलका, अशोकपुष्पनिभा शुकपत्रनिभाम्बरा विशोका चैताः पद्महस्ताः द्विभुजाः कृष्णकुञ्चितमूर्धजा वीणावेणुवाशुकध्वजवाहना नामाद्यक्षरबीजा धनिष्ठा जयाद्याः ।
v3.c20.s2.t6.37
जयां सुखप्रदां समृद्धिनीं भद्रां, विजयां विशोकां पुण्यां कामनन्दां, विन्दां लाभां प्रमत्तामजेयां, पुष्टिकां मोहवतीं पुण्यां प्रमत्तां, नन्दकां मधुजननीं सुमुक्तां सुभगां, कुमुद्वतीं सुवहां सुसंभारां निवृत्तिम्, उत्पलकां सुगन्धिनीं सर्वमोदां सर्वात्मकां, विशोकां धनरा-शिमक्षताममितामिति ।
v3.c20.s2.t6.38
उत्तरे दक्षिणमुखास्सर्वा मरकतप्रभाः पुष्पान्बरधराः पुष्प-हस्ता द्विभुजाः कृष्णकुञ्चितमूर्धजा मयूरध्वजवाहना मृदङ्गशब्दरवा रोहिणीजाता नामाद्यक्षरबीजास्सप्तरोहिण्यः ।
v3.c20.s2.t6.39
कूठिनीं नन्दिनीं धरित्रीं रजतप्रियां, ग्रन्थिनीं वेगिनीं प्रजयां प्रवाहिनीं, कृच्छ्रणीं शाखिनीं वाहिनीं योक्त्रिणीं, कुण्ठिनीं जारिणीं छर्दिनीं प्रवाहिनीं, विकारिणीं दामिनीं वैसिनीं विद्युतां, दर्द्रणीमिन्दुकरां सौमनसीं प्रविद्युताम्, इन्द्रियविकारिणीमर्वतीं गङ्गावाणीं सृजन्तीमिति ।
v3.c20.s2.t6.40
आग्नेय्यां पद्मपत्रनिभाः पुष्पान्बरा द्विभुजा दण्डहस्ताइशशध्वज-वाहनाइशङ्खस्स्वातीजाता नित्यादिबीजास्सुगुणानामीश्वरा वत्सरा वत्सरान्वसुसुतान्निधीन्धर्मसूनुकानिति ।
v3.c20.s2.t6.41
नैर्ऋत्यां कनकाभास्सिताम्बरा द्विभुजा असिधराः प्लवङ्गवाह-नाशङ्खध्वजा हंसस्स्वात्युद्भवा यकारबीजा दायनीश्वराः प्राणादयः, प्राणमपानं व्यानमुदानं समानमिति ।
v3.c20.s2.t6.42
वायव्यां धूमाभासिताम्बरा द्विभुजा असिधराः प्लवङ्गवाहना- श्शङ्खध्वजा हंसखा उददायिशाशकारबीजा* मरुतो लोकधरान् सप्तसप्तगणान्मरुवतीसुतानि ति ।
v3.c20.s2.t6.43
ऐशान्यां . . . . . श्वेताभा व्याघ्रचर्माम्बराः पिङ्गलनेत्रा- इशकारबीजाश्चान्यत्सर्वं रुद्रवत् । शतरुद्रानोषधीशास्त्र्यम्बकान्कपाल- वनित† इति ।
v3.c20.s2.t6.44
दक्षिणेऽन्तराले पश्चिमाभिमुखा . . . . . भास्करवद् द्वाद- शादित्याः, धातारमर्यमणम् [अंश*] मित्रं [वरुण*] भगमिन्द्रं विव- स्वन्तं पूषणं पर्जन्यं त्वष्टारं विष्णुं (जघन्यम्) इति ।
v3.c20.s2.t6.45
उत्तरे पश्चिमाभिमुखाः (पद्मकिञ्जल्कसदृशाः पुष्प) . . . . . वर्णाः व्याघ्रचर्माम्बरा नीलग्रीवास्त्रिनेत्राश्चान्यत्सर्वं रुद्रवत् । एकादश- रुद्राक्ष अजैकपाद (?) हिर्बुध्न्यं पिनाकिनं पराजितं मृगव्याधकं शर्वं निर्ऋतिमीश्वरं कपालिनं स्थाणुमिति ।
v3.c20.s2.t6.46
दक्षिणे चोत्तराभिमुखा दंष्ट्रमुखा द्विभुजाः पाशहस्तास्सिंह- नादरवा गजवाहना गकार(यक्षर)बीजा देव्योकतायुक्ता‡ सौम्यनक्ष- त्रजाता [गन्धर्वाः*] गन्धर्वात्रम्यन्स्वरजान्सोमजानिति ।
v3.c20.s2.t6.47
∗ एषामुदयनीसनाथत्वं यकारबीजत्वं च ध्यानमुक्तावल्यां कथितम् । † ध्यानमुक्तावल्यां कपालपाणित्वमुक्तम् । ‡ ध्यानमुक्तावल्यामेषां रेफबीजत्वं रक्तासक्तत्वं चोक्तम् ।
v3.c20.s2.t6.48
तत्पश्चिमे चोत्तराभिमुखाः कनकाभा जटाधराः कुशाम्बराः कुशकृष्णाजिनधरा अनुराधाजा जलघोषरवास्तपोऽधिपास्तपाद्यक्षरबीजा मुनयो मुनीस्तपोऽधिपान्कृशाम्पापविनाशनानिति ।
v3.c20.s2.t6.49
पश्चिमे प्राङ्मुखा हेमाभाः पुष्पाम्बराः पद्महस्ता द्विभुजाः कृष्णकुञ्चितमूर्धजाःशुक्स्वरवाः हंसध्वजवाहना अमृतायक्षरबीजा उत्तराजा अप्सरसोऽमृतजा भोगवहास्सरोजा इति ।
v3.c20.s2.t6.50
तदुत्तरे प्राङ्मुखौ गोक्षीराभावशोकपुष्पवस्त्रौ पुष्पहस्तौ द्विभुजौ मयूरवाहनौ काकपक्षध्वजौ ज्येष्ठनक्षत्रजातौ हंसरावौ सुन्दरे-शावश्चाद्यक्षरबीजावश्विनौ यमौ युग्मौ त्वाष्ट्रपुत्राविति ।
v3.c20.s2.t6.51
उत्तरे दक्षिणामुखाः पद्माभाः पुष्पवस्त्रधराः पद्महस्ता द्विभुजाश्शङ्खध्वजवाहनास्त्वात्युद्भवाः प्रियाणामीशा वकारबीजाश्शङ्खरवा वसवः, धरं ध्रुवं सोममापमनलमनिलं प्रत्यूषं प्रभासमिति ।
v3.c20.s2.t6.52
तत्पूर्वे दक्षिणामुखाश्श्यामाभा रक्तवस्त्रा दंष्ट्रमुखा रक्तकेशा गदाधरा द्विभुजा डमरुकधरा महिषध्वजवाहना मेघरवा विद्याधरीणामीशा मन्त्रादिबीजा विद्याधरान्मन्त्रबलान्पुष्पजान्भोगजानिति ।
v3.c20.s2.t6.53
षष्ठावरणदेवाः ।
v3.c20.s2.t6.54
षष्ठावरणपूर्वद्वारोत्तरे रक्ताभः श्वेताम्बरो जटाधरो द्विभुजो वीणाहस्तो नागरवस्संगीतापतिर्वायुवाहनः सुवध्वजोऽभिजि- जातो नामाद्यक्षरबीजस्तम्बुरुस्तम्बुरुं मुनिवरं स्वरेशं वेदरूपिणमिति ।
v3.c20.s2.t6.55
तद्दक्षिणे पश्चिमाभिमुखः श्वेताभो रक्ताम्बरधरो जटाधरो द्विभुजो वीणाहस्तस्तालरवस्वरेशो [वायु*] वाहनः कूर्चध्वजोऽभिजितो नामाद्यक्षरबीजो नारदो नारदं मुनिवरं गानरूपं ब्रह्मसंभवमिति ।
v3.c20.s2.t6.56
दक्षिणे चोत्तरामुखा अब्जाभाः श्वेतवस्त्राः पुष्पहस्ता द्विभुजाः पुष्पथरवाहना विद्युध्वजा मेघरवाः श्वेतकृष्णापतयो मूलोद्भवा गकाराबीजाषड्तव ऋतून् फलराशीन्पुष्पगन्धास्तीर्थानिति ।
v3.c20.s2.t6.57
पश्चिमे प्राङ्मुखः श्वेताभः प्रजापतिरेकवक्त्र एष एव विशेषोऽन्यत्सर्वं विरिश्चवत्, प्रजापतिः प्रजापतिं स्रष्टारं वेदमयं ह्यरूपिणमिति ।
v3.c20.s2.t6.58
उत्तरे दक्षिणामुखः श्वेताभो रक्ताम्बरो जटाधरः कूर्मवाहनः कुशध्वजो वेदरवस्सुगणेशो नामाद्यक्षरबीजः श्रवणजो मुद्लो मुद्लं मुनिवरं शुद्धं सर्वज्ञमिति ।
v3.c20.s2.t6.59
आग्नेय्यां श्वेताभो नीलाम्बरो द्विभुजो हलधरः पद्मवाहनः पुष्पकेतुर्नामाद्यक्षरबीजो मायापतिर्मैत्रजो हंसरवो हलेशो हलेशं महाहलं मायाङ्गं वरदायिनमिति ।
v3.c20.s2.t6.60
नैरृत्यां हेमाभो रक्ताम्बरो द्विभुजः पुष्पहस्तो मेघध्वजवाहनो नारदो (?) यकारबीजो यक्षपतिमूलजातो यक्षो यक्षं सर्ववरदं सुखिनं देवयोनिमिति ।
v3.c20.s2.t6.61
वायव्यां श्यामाभो रक्ताम्बरो जटाधरो द्विभुजो बालमौलिसमायुक्तच्छन्नवीरसमायुक्तो बालापतिर्मेघध्वजवाहनः पुष्पधरहस्तो (मेघध्वजवाहनो) जकारबीजो मृदङ्गरवो जाम्बवं रूपं दर्शनीयं सुन्दरमिति ।
v3.c20.s2.t6.62
ऐशान्यां श्यामाभो रक्ताम्बरो द्विभुजश्शूलधरो रक्तकेशो दंष्ट्रमुखो नीलापतिः खरध्वजवाहनो घोररवो मूलजो नामाद्यक्षरबीजोऽसुरोऽसुरं दैतेयं भयानकं घोररूपणमिति ।
v3.c20.s2.t6.63
अन्तराले प्राच्यां पश्चिमाभिमुखं पक्षिपादं पुंस्त्रीरूपोर्ध्वकायं पार्श्वयोः पक्षाभ्यां युक्तं वीणातालहस्तं नामाद्यक्षरबीजं वायुवाहनं नालध्वजं स्वररवं हस्तजं किन्नरमिथुनं तीर्थं सङ्गीतं पक्षिरूपमिति ।
v3.c20.s2.t6.64
तद्दक्षिणे पश्चिमाभिमुखो रक्ताभस्सिताम्बरो जटाधरः पुष्पहस्तो द्विभुजः प्राणेशोऽश्वध्वजवाहनो रोहिणीजश्शङ्खरवः प्रणवाद्यक्षरबीजः प्रह्लादः प्रह्लादं प्रजननं विष्णुभक्तं गदाधरमिति ।
v3.c20.s2.t6.65
दक्षिणे चोत्तराभिमुखश्श्यामाभो रुक्माम्बरो द्विभुज इक्षुचापपुष्पशरो रतिपतिर्मेघध्वजवाहनः पुनर्वसूजातस्वररवो मकारबीजो मदनो मदनं कामं सुन्दरं दिव्यरूपणमिति ।
v3.c20.s2.t6.66
तत्पश्चिमे चोत्तराभिमुखा पाटलपुष्पनिभा रक्तवस्त्रधरा पुष्प-हस्ता द्विभुजा कृष्णकुञ्चितमूर्धजा ललाटोपरि पुष्पचूडासमन्विता हंसध्वजवाहना शुकस्वरवा स्वात्युद्भवा विद्यादिबीजा विपा विपां विद्युद्रूपां विशालाक्षीं मेधामिति ।
v3.c20.s2.t6.67
पश्चिमे प्राङ्मुखा हेमाभा श्यामाम्बरा द्विभुजा पुष्पहस्ता कृष्णकुञ्चितमूर्धजा वेणुरवा शुकध्वजवाहना चित्रानक्षत्रजाता नामाद्यक्षरबीजा व्याजनीं सुभगां सुन्दरीं विशुद्रामिति ।
v3.c20.s2.t6.68
तदुत्तरे रत्नाभा श्वेताम्बरा चान्यत्सर्वं व्याजनीवत् , कामिनी कामिनीं कान्तां शुभाङ्गीं विमलामिति ।
v3.c20.s2.t6.69
उत्तरे दक्षिणाभिमुखा श्वेताभा कृष्णाम्बरा पुष्पहस्ता द्विभुजा ललाटोपरिपुष्पचूडासमन्विता खगध्वजवाहना हंसरवा हस्तजाता नामाद्यक्षरबीजा चन्द्राभा चन्द्राभां तन्वङ्गीं श्वतरूपां दृढव्रतामिति ।
v3.c20.s2.t6.70
तत्पूर्वे दक्षिणाभिमुखश्यामाभो रक्ताम्बरो द्विभुजः पद्महस्त-स्सर्वाभरणभूषितो गजवाहनः खड्गध्वजस्सुनन्दापतिर्नामाद्यक्षरबीजः शतभिषग्जातस्सुनन्दं सुन्दरं सुरप्रियं शुभाननं सौम्यमिति ।
v3.c20.s2.t6.71
सप्तमावरणदेवाः ।
v3.c20.s2.t6.72
सप्तमावरणे पूर्वद्वारोत्तरे ब्रह्माणं, तद्दक्षिणेऽर्यमणं पश्चिमाभि-मुखं, दक्षिणे दण्डधरमुत्तराभिमुखं, पश्चिमे पाशभृतं प्राङ्मुखम्, उत्तरे
v3.c20.s2.t6.73
धनदं दक्षिणाभिमुखम्, आग्नेय्यां सवितारं सावित्रं, नैर्ऋत्यां चेन्द्र-मिन्द्रजं,* वायव्यां रुद्रं रुद्रजम्,† ऐशान्याम्प आपवत्सं चार्चयेत् ।
v3.c20.s2.t6.74
अन्तराले प्राच्यामुत्तरपार्श्वे ईशं पर्जन्यं जयन्तं महेन्द्रं नागं भूतं यक्षमिति ।
v3.c20.s2.t6.75
तदक्षिणपार्श्वे चादित्यं सत्यकं भृशमन्तरिक्षं दुर्गां घोटकमुखीं धात्रीं वपुषं चेति ।
v3.c20.s2.t6.76
दक्षिणे पूर्वभागेऽग्निमुष्णांशुं वितथं गृहक्षतं राक्षसं जयं कृष्णं चेति ।
v3.c20.s2.t6.77
तत्पश्चिमभागे यमं गन्धर्वं भृङ्गराजमृषीन्सुरण्डं शिवं प्राणं चेति ।
v3.c20.s2.t6.78
पश्चिमे दक्षिणभागे निर्ऋतिं दौवारिकं पुष्पदन्तं कविं शक्रं पुरूहूतमिति ।
v3.c20.s2.t6.79
तदुत्तरभागे सरित्पतिमसुरं शोषिणं रोगं विद्यां यशसं भद्रमिति ।
v3.c20.s2.t6.80
उत्तरपश्चिमभागे जवनं नागं मुख्यं भल्लाटं वेदभृतं तापसं सिन्धुषमिति ।
v3.c20.s2.t6.81
∗ ‘इन्द्रराज’मिति पाठान्तरम् । † ‘रुद्रराज’ मिति पाठान्तरम् ।
v3.c20.s2.t6.82
तत्पूर्वभागे सोममर्गलमदितिं सूर्यदेवं विद्याममितं पाञ्चभौतिकमिय्येतान्देवानेकमूर्त्त्या समर्चयेत् ।
v3.c20.s2.t6.83
प्राकारबाह्ये महत्पीठं कृत्वात्रानुक्तदेवान्सर्वान्देवानिति समर्चयेत् । एषां च वर्णवाहनादीन्पूर्वोक्तान् ज्ञात्वार्चयेत् । अनुक्तास्सर्वेप्याकाशवर्णाः श्वेताम्बराः पुष्पहस्ता द्विभुजाः खगध्वजवाहनाश्शङ्करवास्तत्तन्नामप्रियायुक्ता नामाद्यक्षरबीजा अभिजिज्जाताश्चैव ज्ञात्वार्चयेत् । एवं प्रकारेण परिवारैर्युक्तमुत्तमोत्तमं सर्वसंपत्करमत्यन्तदर्शनीयं चक्षुर्मनसोः प्रीतिकरं देवप्रियं च भवेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेनैतैः प्राकारैः परिवारैश्च युक्तमालयार्चनमाचरेत् । सर्वप्राकाराणामभावे प्रथमावरणे तत्त्तत्प्राकाराश्रितदेवानर्चयेत् । परिवाराणामभावे द्वितीया(वरणा) दिष्ठावरणेपु तत्तत्सूत्रैस्तत्तदावरणस्थान् देवान्संयोज्यार्चयेदिति केचित् । अथवा विभवनुसारेण नवविधपरिवारोक्तमार्गेण परिवारर्चनमाचरेत् ।
v3.c20.s2.t6.84
इति श्रीवैखानसागमे मरीचिप्रोक्ते विंशः पटलः ॥
v3.c20.s2.t6.85
I. INTRODUCTION
v3.c20.s2.t6.86
The study of the history of the English language has been pursued with great diligence and success during the last half-century. The results of this study are to be found in the works of many scholars, both English and foreign, and in the pages of the *New English Dictionary*. It is not the purpose of this book to add to the sum of knowledge on the subject, but rather to present in a convenient form the main facts of the history of the English language, and to show how these facts are related to the general history of the English people.
v3.c20.s2.t6.87
THE UTTAMADASATALA MEASURE
v3.c20.s2.t6.88
THE LITTARAPATALA MEASURE