Elements of Hindu Iconography v3.c22.s10: सप्तमातरः ।

Elements of Hindu Iconography v3.c22.s10

Language: English

v3.c22.s10.t1 इन्द्राणी । — 18 parts

सप्तमातरः ।

v3.c22.s10.3

अथातस्संप्रवक्ष्यामि मातृणां स्थापनं परम् । नैर्ऋतस्य वधार्थाय ब्रह्मणा चापि निर्मिताः ॥

v3.c22.s10.4

ब्रह्माणीं ब्रह्मवत्कुर्यान्महेशीमीश्वरोपमाम् । कुमारवच्च कौमारीं विष्णुवद्वैष्णवीं तथा ॥

v3.c22.s10.5

क्रोधनानां तु वाराहीं वामनीं तु हलायुधाम् । शक्राणीं शक्रवत्कुर्याच्चामुण्डीमुग्ररूपिणीम् ॥

v3.c22.s10.6

सुविकीर्णजटाभारां श्यामवर्णां चतुर्भुजाम् । कपालशूलहस्तां च चामुण्डीं कारयेत्ततः ॥

v3.c22.s10.7

वरदाभयहस्तास्तु तत्तदायुधधारिणः । तत्तद्भूषणसंयुक्ता वाहनध्वजसंयुताः ॥

v3.c22.s10.8

चतुर्भुजास्तु सर्वाश्च नलिनासनसंस्थिताः ।

v3.c22.s10.10

ब्रह्मणोऽथगुहविष्णूनां तथेन्द्रस्य च शक्तयः ।
शरीरेभ्यो विनिष्क्रम्य तद्रूपैश्चण्डिकां ययुः ॥

v3.c22.s10.11

यस्य देवस्य यद्रूपं यथाभूषणवाहनम् ।
तदेव हि तच्छक्तिरसुरान् योद्धुमाययौ ॥

v3.c22.s10.12

हंसयुक्तविमानाग्रे साक्षसूत्रकमण्डलुः ।
आयाता ब्रह्मणः शक्तिर्ब्रह्माणी साभिधीयते ॥

v3.c22.s10.13

माहेश्वरी वृषारूढा त्रिशूलवरधारिणी ।
महाहिवलया प्राप्ता चन्द्ररेखाविभूषणा ॥

v3.c22.s10.14

कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना ।
योद्धुमभ्याययौ दैत्यानम्बिका गुहरूपिणी ॥

v3.c22.s10.15

तथैव वैष्णवी शक्तिर्गुरुडोपरि संस्थिता ।
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गहस्ताभ्याययौ ॥

v3.c22.s10.16

यज्ञवाराहमतुलं रूपं या बिभ्रतो हरेः ।
शक्तिस्साप्याययौ तत्र वाराहीं बिभ्रती तनुम् ॥

v3.c22.s10.17

नारसिंही नृसिंहस्य बिभ्रती सदृशं वपुः ।
प्राप्ता तत्र सटाक्षेपक्षिन्नक्षत्रसंहतिः ॥

v3.c22.s10.18

वज्रहस्ता तथैवेन्द्री गजराजोपरिस्थिता ।
प्राप्ता सहस्रनयना यथा शक्रस्तथैव सा ॥

v3.c22.s10.19

ततः परिवृतस्ताभिरीशानो देवशक्तिभिः । हन्त्यन्तामसुराशीघ्रं मम प्रीत्याह चण्डिकाम् ॥ ततो देवीशरीरात्तु विनिष्क्रान्तातिभीषणा । चण्डिका शक्तिरत्युग्रा शिवाशतनिनादिनी ॥ (इति मार्कण्डेयपुराणे ॥)

चतुर्वक्त्रा चतुर्बाहुसंयुक्ता हेमसन्निभा । दक्षिणेऽभयशूलं च वरदं चाक्षमालिका ॥ रक्तपद्मासनासीनां हंसवाहनकेतुकाम् । जटामुकुटसंयुक्तां पीताम्बरधरां वराम् ॥ ब्रह्माणीं ह्येवमाख्यातां ब्रह्मवृक्षसमाश्रिताम् । (अंशुमद्भेदागमे सप्तचत्वारिंशपटले ॥)

v3.c22.s10.22

तत्र ब्राह्मी चतुर्वक्त्रा षड्भुजा हंससंस्थिता । पिङ्गला भूषणोपेता मृगचर्मोत्तरीयका ॥ वरं सूत्रं स्रुवं धत्ते दक्षबाहुत्रये क्रमात् । वामे तु पुस्तकं कुण्डीं बिभ्रती चाभयप्रदा ॥

v3.c22.s10.23

चतुर्भुजा विशालाक्षी तप्तकाञ्चनसन्निभा । वरदाभयहस्ता च कमण्डल्वक्षमालिका ॥ हंसध्वजा हंसारूढा जटामकुटधारिणी । रक्तपद्मासनासीना ब्रह्माणी ब्रह्मरूपिणी ॥

v3.c22.s10.24

(पूर्वकारणागमे द्वादशपटले ॥)

v3.c22.s10.25

ब्रह्माणी हंसमारूढा साक्षसूत्रकमण्डलुः । स्रुचं तु पुस्तकं धत्ते ऊर्ध्वहस्तद्वये शुभा ॥

v3.c22.s10.26

(रूपमण्डने ॥)

v3.c22.s10.27

माहेश्वरी ।

v3.c22.s10.28

चतुर्भुजा त्रिनेत्रा च अतिरक्तसमप्रभा । शूलाभयकरा सव्ये वामे वरदसंयुता ॥ जपमालासमायुक्ता जटामकुटसंयुता । ईश्वरेणोपमा ह्येषा शिवा माहेश्वरी स्मृता ॥

v3.c22.s10.29

(अंशुमद्भेदागमे सप्तचत्वारिंशपटले ॥)

v3.c22.s10.30

माहेश्वरी वृषारूढा पञ्चवक्त्रा त्रिलोचना । शुक्लेन्दुभृज्जटाजूटा शुक्ला सर्वसुखप्रदा ॥

v3.c22.s10.31

षड्भुजा वरदा दक्षे सूत्रं डमरुकं तथा । शूलघण्टाभयं वामे सैव धत्ते महाभुजा ॥

v3.c22.s10.32

(विष्णुधर्मोत्तरे ॥)

v3.c22.s10.33

त्रिनेत्रा शुक्लवर्णा च शूलपाणिवृषध्वजा । वरदाभयहस्ता च साक्षमालकरान्विता ॥

v3.c22.s10.34

जटामकुटिनी शम्भोर्भूषणी सा महेश्वरी ।

v3.c22.s10.35

(पूर्वकारणागमे द्वादशपटले ॥)

v3.c22.s10.36

माहेश्वरी प्रकर्तव्या वृषासनसंस्थिता । कपालशूलखट्वाङ्गवरहस्ता चतुर्भुजा ॥

v3.c22.s10.37

(रूपमण्डने ॥)

v3.c22.s10.38

कौमारी ।

v3.c22.s10.39

चतुर्भुजा त्रिनेत्रा च रक्तवस्त्रसमन्विता । सर्वाभरणसंयुक्ता वाचिकाबद्धमाकुटी (?) ॥

v3.c22.s10.40

शक्तिकुक्कुटहस्ता च वरदाभयपाणिनी । मयूरध्वजवाही स्यादुदुम्बरद्रुमाश्रिता ॥

v3.c22.s10.41

कौमारी चेति विख्याता सर्वकामफलप्रदा ।

v3.c22.s10.42

(अंशुमद्भेदागमे सप्तचत्वारिंशपटले ॥)

v3.c22.s10.43

कौमारी रक्तवर्णा स्यात् षड्वक्त्रा सार्कलोचना ।
रविबाहुर्मयूरस्था वरदा शक्तिधारिणी ॥
पताकां बिभ्रती दण्डं पात्रं बाणं च दक्षिणे ।
वामे चापमथो घण्टां कमलं कुक्कुटं त्वधः ॥
परशुं बिभ्रती तीक्ष्णं तदधस्त्वभयान्विता ।
(विष्णुधर्मोत्तरे ॥)

v3.c22.s10.44

कौमारी चैव कर्तव्या मयूरासनशक्तिभृत् ।
विदण्डी कालरूपा च रक्तमाल्या सकुक्कुटा ॥
(देवीपुराणे ॥)

v3.c22.s10.45

कुमारसदृशा कन्या वर्णवाहनकेतुभिः ।
वासिकाबद्धमुकुटा (?) शक्तिकाङ्कुशधारिणी ॥
रक्तवस्त्रा महावीर्या हारकेयूरभूषणी ।
वरदाभयहस्ता च कौमारी कुङ्कुमप्रभा ॥
(पूर्वकारणागमे द्वादशपटले ॥)

v3.c22.s10.46

कुमाररूपा कौमारी मयूरवरवाहना ।
रक्तवस्त्रधरा तद्वच्छूलशक्तिगदाधरा ॥

v3.c22.s10.47

वैष्णवी ।

v3.c22.s10.48

शङ्खचक्रधरा देवी वरदाभयपाणिनी । सुस्तना चारुवदना श्यामाभा च सुलोचना ॥ पीताम्बरधरा देवी किरीटमुकुटान्विता । राजवृक्षं समाश्रित्य गरुडध्वजवाहिनी ॥ वैष्णवी पीठगा देवं (?) विष्णुभूषणभूषिता । (अंशुभेद आगमे सप्तचत्वारिंशपटले ॥)

v3.c22.s10.49

वैष्णवी तार्क्ष्यगा श्यामा षड्भुजा वनमालिनी । वरदा गदिनी दक्षे बिभ्रती चाम्बुजस्रजम् ॥ शङ्खचक्राभ्यान्वामे सा चेयं विलसद्भुजा । (विष्णुधर्मोत्तरे ॥)

v3.c22.s10.50

सुसिद्धा वैष्णवी कार्या शङ्खचक्रगदाम्बुजा । वनमालाकृतापीडा पीतवस्त्रा सुशोभिता ॥ (देवीपुराणे ॥)

v3.c22.s10.51

पद्मपत्रविशालाक्षी श्यामवर्णा महाबला । शङ्खचक्रगदापद्मधरबाहुचतुष्टयी ॥ गरुडध्वजयुक्ता वैष्णवी विष्णुभूषणी ।

v3.c22.s10.52

वैष्णवी विष्णुसदृशी गरुडोपरि संस्थिता । चतुर्बाहुश्च वरदा शङ्खचक्रगदाधरा ॥

v3.c22.s10.53

(रूपमण्डने ॥)

v3.c22.s10.54

वाराही ।

v3.c22.s10.55

वराहवक्त्रसदृशा प्रलयाम्बुदसन्निभा । करण्डमकुटोपेता विद्रुमाभरणान्विता ॥

v3.c22.s10.56

हलं च वरदं सव्ये वामे अभयशक्तिके । कल्पद्रुमं समाश्रित्य गजध्वजसवाहिनीम् ॥

v3.c22.s10.57

वाराही चेति विख्याता नाम्ना सर्वफलप्रदा ।

v3.c22.s10.58

(अंशुमद्भेदागमे सप्तचत्वारिंशपटले ॥)

v3.c22.s10.59

कृष्णवर्णा तु वाराही सूकरास्या महोदरी । वरदा दण्डिनी खङ्गं बिभ्रती दक्षिणे सदा ॥

v3.c22.s10.60

खेटपाशाभ्यान्वामे सैव चापि लसद्भुजा ।

v3.c22.s10.61

(विष्णुधर्मोत्तरे ॥)

v3.c22.s10.62

कृष्णा पीताम्बरा शार्ङ्गी सर्वसम्पत्करी नृणाम् । पवित्रालङ्कृतोरस्का पादनूपुरसंयुता ॥

v3.c22.s10.63

सव्येऽभयहलं चैव मुसलं वर(द)मन्यके । वराहवक्त्रा वाराही यमभूषणभूषणी ॥

v3.c22.s10.64

(पूर्वकारणागमे द्वादशपटले ॥)

v3.c22.s10.65

वाराहीं तु प्रवक्ष्यामि महिषोपरि संस्थिता । वराहसदृशी देवी घण्टाचामरधारिणी ॥ गदाचक्रधरा तद्वद्दानवेन्द्रविघातिनी । तोकानां च हितार्थाय सर्वव्याधिविनाशिनी ॥

v3.c22.s10.66

(रूपमण्डने ॥)

v3.c22.s10.67

वैवस्वती प्रकर्तव्या दुर्दरा महिषोपरि । सूकरास्या कपालेऽसृक् पिबन्ती दण्डधारिणी ॥

v3.c22.s10.68

(देवीपुराणे ॥)

v3.c22.s10.69

चामुण्डा

v3.c22.s10.70

चतुर्भुजा त्रिनेत्रा च रक्तवर्णोर्ध्वकेशिका । कपालशूलहस्ता च वरदाभयपाणिनी ॥ शिरोमालोपवीता च पद्मपीठोपरि स्थिता । व्याघ्रचर्माम्बरधरा वटवृक्षसमाश्रिता ॥