Elements of Hindu Iconography v3.c22.s3.t4: भोगासनमूर्तिः ।
Elements of Hindu Iconography v3.c22.s3.t4
- Language
- English
भोगासनमूर्तिः ।
v3.c22.s3.t4.1
देवं सिंहासने समासीनं श्यामलाङ्गं चतुर्भुजं शङ्खचक्रधरम- भयवरददक्षिणहस्तकटिविन्यस्तसिंहकर्णवामहस्तं १प्रसारितदक्षिणपादं दक्षिणे श्रियं देवीं वामपादमाकुञ्च्य दक्षिणं प्रसार्य सिंहासने समा- सीनां स्वामपार्श्वे महीं देवीं दक्षिणं पादमाकुञ्च्य वामं प्रसार्य सिंहासन- समासीनामेतयोर्वामदक्षिणकरौ पद्मोत्पलधरावन्यहस्तौ सिंहासने निहितौ स्वोरुनिहितौ सिंहकर्णौ वा तद्विपरीतौ वा . . . . . दक्षिणो- त्तरयोर्ब्रह्मशङ्करौ तथासीनौ भृगुमार्कण्डेयौ चैकजानुकमेणासीना- वन्यत्सर्वं ३ योगासनवत्कुर्यात् । ४अपरभित्तिपार्श्वे मायासंह्लादिनीभ्यां तुम्बुरुनारदाभ्यां किन्नरमिथुनाभ्यां यक्षविद्याधराभ्यां सनकसनत्कुमा- राभ्यां सूर्यचन्द्राभ्यां ५देवद्रुमसमायुक्तमुत्तमं भोगासनम् ।
v3.c22.s3.t4.2
तुम्बुरुनारदाभ्यां किन्नरमिथुनाभ्यां यक्षविद्याधराभ्यां हीनं मध्यमम् ।
v3.c22.s3.t4.3
सनकसनत्कुमाराभ्यामादित्यचन्द्राभ्यां पूजकमुनिभ्यां हीनमधमं भोगासनम् ।
v3.c22.s3.t4.4
१. ‘पादेन्यस्ये’ति पाठान्तरम् । २. वामपार्श्व इत्यारभ्य समासी- नामित्यन्तं पुस्तकान्तरे न दृश्यते । ३. ‘अन्याभोगस्थानकव’दिति पाठान्तरम् ।
४. एतत्पदमादर्शान्तरे न । ५. ‘देवेन्द्रमौ च’ इति पाठान्तरम् ।
v3.c22.s3.t4.5
वीरासनमूर्तिः ।
v3.c22.s3.t4.6
१सिंहासनोपरिष्ठात्पद्मासने वामपादं समाकुञ्च्य दक्षिणं किञ्चि- त्प्रसार्य समासीनं चतुर्भुजं शङ्खचक्रधरमभयदक्षिणहस्तं सिंहकर्णवाम- हस्तं प्रवालाभं श्यामाम्बरधरं पूजकस्थाने दक्षिणे श्रीदेवीं वामे महीदेवीमेकजानुकमेणासयित्वा दक्षिणे ब्रह्माणं मार्कण्डेयं२ वामे शङ्करं भृगुं च गीर्वाण्यौ चामरधारिण्यौ च कारयेत् । सनकसनत्कुमाराभ्यां तुम्बुरुनारदाभ्यां सूर्यचन्द्राभ्यां सहितमुत्तमं वीरासनम् ।
v3.c22.s3.t4.7
३ तुम्बुरुनारदाभ्यां सनकसनत्कुमाराभ्यां कामिनी४व्याजनीभ्यां हीनं मध्यमम् ।
v3.c22.s3.t4.8
५ब्रह्मशङ्कराभ्यां सूर्यचन्द्राभ्यां पूजकस्थाने देवीभ्यां हीनमधमं वीरासनम् ।
v3.c22.s3.t4.9
आभिचारिकसनमूर्तिः ।
v3.c22.s3.t4.10
देवं६ वेदिकासने समासीनं द्विभुजं चतुर्भुजं वा नीलाभं श्याम- वस्त्रधरं तमोगुणान्वितमूर्ध्वाक्षं ७देव्यादीन्विना लक्षणहीने विमाने
v3.c22.s3.t4.11
१. सिंहासनेत्यारभ्य समासीनमित्यन्तमादर्शान्तरे न दृश्यते ।
२. मनुंचेति पाठान्तरम् । ३. एतत्पदात्पूर्व ब्रह्मशङ्कराभ्यामित्यधि- कमादर्शान्तरे दृश्यते ४. एतत्पदमादर्शान्तरे न । ५. एतत्पदमादर्शान्तरे न ।
६. ‘चतुर्थमाभिचारिकसनेनासीनं द्विभुज’मिति पाठान्तरम् । ७. ‘देवादि- देवानां विने’ति पाठान्तरम् ।
v3.c22.s3.t4.12
शत्रुदिङ्मुखे कृष्णाष्टम्यामार्द्राद्युक्तनक्षत्रे रात्रौ गर्भालये पैशाचपदे चरराशौ स्थापितमाभिचारिकसनम् ।
v3.c22.s3.t4.13
योगशयनमूर्तिः ।
v3.c22.s3.t4.14
अथ योगशय्याक्रमं वक्ष्ये । देवं द्विभुजमर्धशयनं पीतश्यामं १ दक्षिणहस्तमुपधाने न्यस्य मौल्यग्रं समुद्धृत्य सम्यक्प्रसार्य वान्यं समाकुञ्च्य तत्कोर्परमूर्ध्वं कृत्वा कटिमवलम्ब्याथवा तदूरौ प्रसार्य वा, पादं दक्षिणं प्रसार्य वाममाकुञ्च्य शयानं सर्वाभरणभूषितं किंचिदुन्मीलितलोचनं भृगुपुण्यार्चित२ पादपार्श्वे३ मधुकैटभसंयुक्तं च नाभ्यम्बुजमासीनं ब्रह्माणं पञ्चायुधान् गरुडं विष्वक्सेनं सप्तर्षींश्चापरभित्त्यूर्ध्वभागे प्राञ्जलीकृत्य स्थितान्दक्षिणभित्तिपार्श्वे ब्रह्माणं वामे शङ्करं च समासीनमेव कारयेत् । एतदुक्तं योगशयनम् ।
v3.c22.s3.t4.15
सप्तर्षीन्विष्वक्सेनं च विना मध्यमम् । पूजकमुनिभ्यां मधुकैटभाभ्यां विनाधमं विज्ञायते ।
v3.c22.s3.t4.16
१. दक्षिणेत्यारभ्य प्रसार्य वा पादमित्यन्तस्य स्थाने ‘दक्षिणे हस्तमुपधानेन न्यस्तमौलिसीमान्ते समुद्धृतसम्यक्प्रसारितमन्यहस्तं समाकुञ्चित-कोर्परमूर्ध्वं कृत्वा कटकाङ्गुलीययुतमथवा तदूरुप्रसारितपादमित्यादर्शान्तरे दृश्यते । २. पुभ्यासार्चितमिति पाठान्तरम् । ३. पादेत्यादर्शान्तरे न ।