Geographical and Economic Studies in the Mahabharata: Upayana Parva c7.s3: Sabhāparva. 45, 19-20

Geographical and Economic Studies in the Mahābhārata: Upāyana Parva c7.s3

Language: English

Sabhāparva. 45, 19-20

c7.s3.1

कदलीमृगमोकानि कृष्णश्यामारुणानि च
काम्बोजः प्राहिणोत्तस्मै परार्ध्यानिप कम्बलान् ॥१॥
रथयोषिद्गवाश्वस्य शतशोऽथ सहस्रशः
त्रिंशतं चोष्ट्रवामीनां शतानि विचरन्त्युत ॥२॥

यन्मया पाण्डवानां तु दृष्टं तच्छृणु भारत
आहृतं भूमिपालैर्हि वसु मुख्यं ततस्ततः ॥१॥
न विन्दे दृढमात्मानं दृष्ट्वाहं तदरेर्धनम्
फलतो भूमितो वापि प्रतिपद्यस्व भारत ॥२॥
ऐडांश्चैलान्³⁵⁹ वार्दशाञ्जातरूपपरिष्कृतान्
प्रावाराजिनमुख्यांश्च काम्बोजः प्रददौ वसु ॥३॥
अश्वांस्तित्तिरकल्माषांस्त्रिशतं शुकनासिकान्
उष्ट्रवामीस्त्रिशतं च पुष्टाः पीलुशमीऽगुदैः ॥४॥
गोवासना ब्राह्मणाश्च दासमीयाश्च सर्वशः
प्रीत्यर्थं ते महाभाग धर्मराजो महात्मनः
त्रिखर्वं बलिमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥५॥

c7.s3.4

³⁵⁹ Variants : K₁ एडान्, प्लान् K. 2.3; Ś₁, N₁ V₁ B₁.2 Dn, Dn 206 cd. n. बैलान्

c7.s3.5

एवं बलिं प्रदायाथ प्रवेशं लेभिरे ततः ॥६॥
शतं दासी सहस्राणां वार्षासेकनिवासिनाम्

c7.s3.6

श्यामास्तन्वो दीर्घकेश्यो हेमाभरणभूषिताः शूद्रा विप्रोत्तमार्हणि राष्ट्रवान्यजिनानि च ॥७७॥ बलिं च कृत्स्नमादाय भरुकच्छनिवासिनः उपनिन्युर्महाराज हयान्कान्तारदेशजान् ॥७८॥ इन्द्रप्रस्थवसन्ति धान्यैर्नदीमुखैश्च ये समुद्रनिकुटे जाताः पिसिन्धु च मानवाः ॥७९॥ ते वैरामाः पारदाश्च³⁶⁰ कितवैः सह विविधं बलिमादाय रत्नानि विविधानि च ॥८०॥ अजाविकं गोहिरण्यं खरोष्ट्रं फलजं मधु कम्बलान्विविधांश्चैव द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥८१॥ प्राग्ज्योतिषाधिपः शूरो म्लेच्छानामधिपोबली यवनैः सहितो राजा भगदत्तो महारथः ॥८२॥ आजानेयान्हयान्काशीनादायानीलवर्चसः बलिं च कृत्स्नमादाय द्वारे तिष्ठति वारितः ॥८३॥ अश्मसारमयं भाण्डं शुद्धदन्तसमन्वितम् प्राग्ज्योतिषोऽथ तद्द्रव्यमादत्तौघजदा ॥८४॥ ह्यक्षास्त्यक्षाल्ललाटाक्षास्त्रिजातादिग्भ्य आगतान् और्णिकाननिवासांश्च बाहुकान्³⁶¹ पुरुषदारकान् ॥८५॥ एकपादांश्च तत्रासन्नथ द्वारि वारितान् बल्यर्थं ददतस्तस्मै हिरण्यं रजतं बहु ॥८६॥ इन्द्रगोपकवर्णांश्च शुकवर्णान्म नोज्ञान् तथैवेन्द्रायुधानिमान्सर्वान्असदृशानपि ॥८७॥ अनेकरूपानारण्यान्हित्वाश्वान्म नोज्ञान् जातरूपमर्घ्यं च ददतस्तथैकपादकाः ॥८८॥ वोनान्मृगांश्च कालोद्वाञ्पर्वतान्तरवासिनः वार्ष्णेयान्हारहूँांश्च³⁶² कृष्णहेमवनांस्तथा ॥८९॥ न पार्याम्बधिगनान्विविधान्द्वारि वारितान् बल्यर्थं ददतस्तस्य नानारूपाननेकशः ॥९०॥ कृष्णग्रीवान्महाकायान्ग्रामवास्यतपातिनः ग्राहपृष्ठदसाहस्रान्विनीतान्सिन्धुविश्रुतान् ॥९१॥ प्रमाणरागस्पर्शाढ्यं बाह्लीचीनसमुद्भवम् और्णं च राष्ट्रयं चैव कीटजं पट्टजं तथा ॥९२॥ कुटीकृतं³⁶³ तथैवान्यत्कमलाभं सहस्रशः श्लक्ष्णं वस्त्रमकार्पासमाविकं मृदु चाजिनम् ॥९३॥

c7.s3.7

³⁶⁰ D⁶ आभीरा: B 1.4-5 D₁. 5 तुञ्जाश्च

c7.s3.8

³⁶¹ N₁ B₄ DN (!) D⁶ रोमकान

c7.s3.9

³⁶² Ś₁ हारनाश्व; K₁ हार (m°रां) हूर्राश्व..

c7.s3.10

³⁶³ कुटीकृतं

c7.s3.11

निशितांश्चैव दीर्घासीन्मुष्टिष्वपि परश्वधान् अपरान्तसमुद्भूतांस्तथैव परशून्शतान् ॥२४॥ रसनान्यांश्च विविधान्रत्नानि च सहस्रशः बलिं च कृत्स्नमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥२५॥ शकास्तुषाराः³⁶⁴ कङ्काश्च³⁶⁵ रोमशाः शृङ्गिणो नराः महामन्दूरमागार्णानातुर्बदं हयान ॥२६॥ कोटिशश्चैव बहुशः सुवर्णं पद्मसंमितम् बलिमादाय विविधं द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥२७॥ आसनानि महार्हाणि यानानि शयनानि च माणिकाञ्चनचित्राणि गजदन्तमयानि च ॥२८॥ रथांश्च विविधाकाराञ्जातरूपपरिष्कृतान् हयैर्विनीतैः संपन्नैस्तथापरिवारणान् ॥२९॥ विचित्रांश्च परिस्तोमान्रत्नानि च सहस्रशः नाराचांश्चधंनारांश्चास्त्राणि विविधानि च ॥३०॥ एतद्दत्वा महद्रव्यं पूर्वदेशाधिपो नृप. प्रविष्टो यज्ञसदनं पाण्डवस्य महात्मनः ॥३१॥

c7.s3.12

³⁶⁴ तुषाराः;; S₁ तुखाताः; N₁ तुकाराः;

c7.s3.13

³⁶⁵ J₁ G₁. 3-6 M कौरव्य (G₄ कौमारा) for कङ्काश्च

Cites (1)

Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit