Minerals and Metals in Ancient India v2.c45.s11: Extracts from Rasaratnasamuccaya: On Lead and Brass
Minerals and Metals in Ancient India v2.c45.s11
- Language
- English
Extracts from Rasaratnasamuccaya: On Lead and Brass
v2.c45.s11.1
Rasaratnasamuccaya
v2.c45.s11.3
अथ सीसकम्— द्रुतद्रावं महाभारं छेदे कृष्णमुज्ज्वलम्। पूतिगन्धं वहि:कृष्णं शुद्धं सीसमतोऽन्यथा।।171।। पलविंशतिकं नागमधस्तीव्रानलं क्षिपेत्। द्रुते नागे क्षिपेत् सूतं शुद्धं कर्षमितं शुभम्।। विघटच निक्षिपत् क्षारमेकैकं हि पलं पलम्। अर्जुनस्याक्षवृक्षस्य महाराजगिरेरपि। दाड़िमस्य मयस्य क्षिप्ता क्षारं पृथक् पृथक्।। एवं विंशतिरात्राणि पचेत् तीब्रेण वहिना। विघटयन् दृढं दोभ्यां लोहदर्या प्रयत्नतः।। रक्तं तज्जायते भस्मं कपोतच्छायमेव वा।।176-179।। शिलया रविदुग्धेन नागपत्राणि लेपयेत्।। मारयेत् पुटयोगेन निरुत्थं जायते तथा।।184-185।।
v2.c45.s11.4
*atha sīsakam* — *drutadrāvaṃ mahābhāraṃ chede kṛṣṇasamujjvalam* | *pūtigandhaṃ vahiḥkṛṣṇaṃ śuddhaṃ sīsamato’nyathā* || 171 || *palaviṃśatikaṃ nāgamadhastivrānalaṃ kṣipet* | *drute nāge kṣipet sūtaṃ śuddhaṃ karṣamitaṃ śubham* || *vighatya nikṣipet kṣāramekaikaṃ hi palaṃ palam* | *arjunasyākṣavṛkṣasya mahārājagirerapi* | dāḍimasya mayarasya kṣiptā kṣāraṁ pṛthak pṛthak । evaṁ viṁśatirātrāṇi pacet tīvreṇa vahninā । vighaṭṭayan dṛḍham dorbhyāṁ lohadarvyā prayatnataḥ । raktaṁ tajjāyate bhasmam kapotacchāyameva vā ।। 176-179 ।। śīlayā ravidugdhena nāgapatrāṇi lepayet mārayet puṭayogena nirutthaṁ jāyate tathā ।। 184-185 ।।
v2.c45.s11.5
अथ पित्तलम्— रीतिका काकतुण्डी च द्विविधं पित्तलं भवेत् । सन्तप्ता काञ्जिके क्षिप्रा ताम्राभा रीतिका मता।। एवं या जायते कृष्णा काकतुण्डीति सा मता।।192-193।। गुर्वी मृद्वी च पीताभा साराङ्गी ताड़नक्षमा। सुस्निग्धा मसृणाङ्गी च रीतिरेतादृशी शुभा।।195।। पूतिगन्धा तथा लघ्वी रीतिर्नेष्टा रसादिषु।।196।।
v2.c45.s11.6
*atha pittalam* — *rītikā kākatuṇḍi ca dvidvidhaṁ pittalaṁ bhavet* । *santaptā kāñjike kṣiptā tāmrābhā rītikā matā* ।। *evaṁ yā jāyate kṛṣṇā kākatuṇḍīti sā matā* ।। 192-193 ।। *gurvī mṛdvī ca pītābhā sārāṅgī tāḍanakṣamā* ।। 195 ।। *susnigdha masṛṇāṅgī ca ritiretādṛśī śubhā* ।। 196 ।।
Cites (1)
- Rasaratnasamuccaya — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit