[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D.](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902) › v1.c25.s3 # A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D. v1.c25.s3: अथ प्रथमोऽध्यायः । रसोत्पत्तिः । A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D. v1.c25.s3 - **Language:** English ### अथ प्रथमोऽध्यायः । रसोत्पत्तिः । ### [v1.c25.s3.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.1) रसोत्पत्तिः । ### [v1.c25.s3.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.2) यस्मानन्दभवेन मङ्गलकलासम्भावितेन स्फुर- द्धाम्ना सिद्रसामृतेन करुणावीक्षासुधासिन्धुना । भक्तानां प्रभवप्रसंहतिजरारागादिरोगाः क्षणा- च्छान्तिं यान्ति जगत्प्रधानभिषजे तस्मै परस्मै नमः ॥ 1. ### [v1.c25.s3.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.3) आगम¹श्चन्द्रसेनश्च लङ्केशश्च विशारदः । कपाली मत्तमाण्डव्यौ भास्करः शूरसेनकः ॥ ### [v1.c25.s3.4](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.4) (1) आगमः, a variant in the Poona ed., which also agrees with B. and K. ### [v1.c25.s3.5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.5) रत्नकोषश्च¹ शम्भुश्च सात्त्विको नरवाहनः । इन्द्रदो गोमुखश्चैव कम्बलिर्व्याडिरेव च ॥ नागार्जुनः सुरानन्दो नागबोधिश्र्वशोधनः । खण्डः कापालिको ब्रह्मा गोविन्दो लम्पको हरिः ॥ सप्तविंशतिसंख्याका रससिद्धिप्रदायकाः । रसाङ्कुशो भैरवश्च नन्दी स्वच्छन्दभैरवः । मत्यानभैरवश्चैव काकचण्डीश्वरस्तथा । वासुदेव ऋष्यशृङ्गः² क्रियातन्त्रसमुच्चयो ॥ रसेन्द्रतिलकं योगी भालुकी मैथिलाह्वयः । महादेवो नरेन्द्रश्च वासुदेवो हरीश्वरः³ ॥ 2-7. एतेषां क्रियतेऽन्येषं तन्त्राख्यालोक्य सङ्ग्रहः । रसानामथ सिद्धानां चिकित्सार्थोपयोगिनाम् ॥ ### [v1.c25.s3.6](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.6) (1) रत्नघोषश्च, another reading in the Poona ed., which also agrees with B. and K. ### [v1.c25.s3.7](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.7) (2) ऋष्यशृङ्गः, a different reading in the Poona ed., which also agrees with B. and K. ### [v1.c25.s3.8](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.8) (3) K. reads रत्नाकरहरौश्वरौ, which is probably the correct reading. ### [v1.c25.s3.9](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.9) सूनुना सिंहगुप्तस्य रसरत्नसमुच्चयः । रसोपरसलोहानि यन्त्रादिकरणानि च ॥ शुद्धयर्थमपि लोहानां तन्त्रादिकरणानि च । शुद्धिः सत्त्वं द्रुतिर्भस्मकरणञ्च प्रवक्ष्यते ॥ 8-10. ### [v1.c25.s3.10](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.10) हन्ति भस्मनादेण पूर्वजन्माघसम्भवम् । रोगसङ्गमशेषाणां नराणां नात्र संशयः ॥ 26. ### [v1.c25.s3.11](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.11) यश्च निन्दति सूतेन्द्रं शम्भोस्तेजः परात्परम् । स पतेन्नरके घोरे यावत्कल्पविकल्पनाम् ॥ 29. ### [v1.c25.s3.12](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.12) पतितो दरदे देशे गौरवाङ्किव्रतः । स रसो भूतले लीनस्तत्तद्देशनिवासिनः । तां मृदं पातनायन्त्रे क्षित्वा सूतं हरन्ति च ॥ 89-90. ### [v1.c25.s3.13](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3.13) इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटाचार्यस्य कृतौ रसरत्नसमुच्चये रसोत्पत्तिर्नाम प्रथमोऽध्यायः । ## Cites (1) - [Rasaratnasamuccaya](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.samuccaya.pramukha.rasaratnasamuccaya) — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v1.c25.s3) · Pramāṇa