[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D.](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902) › v2.c35.s5 # A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D. v2.c35.s5: Extracts from Rasarajalakshmi A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D. v2.c35.s5 - **Language:** English ### Extracts from Rasarajalakshmi ### [v2.c35.s5.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.2) विष्णुदेवविरचितायाः रसराजलक्ष्म्याः ### [v2.c35.s5.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.3) प्रारम्भः — ### [v2.c35.s5.4](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.4) यस्येच्छाङ्कुरवल्लरी मुकुलिता नानाकलाकौतुकैः चातुर्य्यंकविलोलपल्लववती कीर्त्तिप्रसूनप्रसूः । ### [v2.c35.s5.5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.5) संनिर्वापयति ज्वरत्रयमहो च्छायाकलापैर्नृणां सोऽयं पातु विचारमूर्त्तिरखिलं कालापलीढं जगत् ॥ १ ॥ ### [v2.c35.s5.6](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.6) जयति दुरितसर्पस्तंभनोद्यदर्पः प्रबलगदविनाशः सेविविश्वस्तनाशः । शिव इव विज(वोज ?)मंत्रः संहितायोगमंत्रः त्रिपुरहरतनूस्तेजसः कायपुंजः ॥ २ ॥ ### [v2.c35.s5.7](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.7) इति श्रीपण्डितमहादेवत नयश्रीविष्णुदेवविरचितायां रसराजलक्ष्म्युल्लासः प्रथमः ॥ ### [v2.c35.s5.8](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.8) दृष्ट्वमं रससागरं शिवकृतं श्रीकाकचण्डेश्वरी- तन्त्रं सूतमहोदधिं रससुधांभोधिं भवानीमतम् । व्याडिं सुश्रुतसूत्रमीशहृदयं स्वच्छंदभैरवागमं श्रीदामोदरवासुदेवभगवद्गोविन्दनागार्जुनान् ॥ ### [v2.c35.s5.9](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.9) प्रथमः उल्लासः । ### [v2.c35.s5.10](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.10) स्वच्छंदभैरवागमसारभूतः समुद्धृतो विष्णुभिषग्वरेण ॥ ११० ॥ ### [v2.c35.s5.11](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.11) द्वितीयः उल्लासः । ### [v2.c35.s5.12](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.12) आलोक्य सुश्रुतं वृन्दहारोतचरकादिकान् । आत्रेयं वाग्भटं सिद्धसारं दामोदरं गुरुम् ॥ ### [v2.c35.s5.13](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.13) तृतीयः उल्लासः । ❊ ### [v2.c35.s5.14](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.14) \* Foll. 1—43. Linn. 10. Rasarājalakshmīs, de medicamentis metallorum et fossilium ope conficiendis liber. a Rāmeśvara (bhaṭṭa), Vishṇus filio, compositus. Incipit : आनंदकरसे विकल्पकलनानिमेषबोधात्मकिं प्रागंल्यावधिसंगतिय्यपगते etc. ॥ 1 ॥ स्वशमुखसंयनमंथनेन (l. स्वशमुत्र०) sphurad Rasámbhodhi-gabhīragarbhát | śrī-Vishṇudevi (o deví) labhate prayatnát śrī Vishṇuvatsád Rasarājalakshmím ॥ 2 ॥ Dṛishtvemim Rasaságaram, Śivakṛitam śrī-Karkachaṇḍeśvarī-tantram, Sútamahodadhim, Rasasudhámbhodhim, Bhavánímatam, Vyáḍi\[m\], Suśrutasútram, Īśaḥridayam, Svachchhandaśaktyágamam, śrī-Dámodara-Vásudeva-bhagavadgovinda-Nágárjunán ॥3॥ आनंदमानंदकरं प्रसन्नं ज्ञानस्वरूपं निजभाव-युक्तम् । योगींद्रमीड्यं भवरोगवैद्यं श्रीमद्गुरुं नित्यमहं नमामि ॥ 4 ॥ ### [v2.c35.s5.15](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.15) महार्माः सुश्रुतादावष्टौ पारदहिंगुले । वैणव सम्यकं ज्ञेयं चपलं रसकोमलम् ॥ 5 ॥ अभ्रकं तुत्थकं (tutthakam) कांतं राजावर्त्तंमयांजनं । वद्यकैकांतकं (o vaikrántakam) चेति टंकणं च रसान्विदुः ॥6॥ तालकं गंधकश्लि चितिखिचरगैरिकाः । इत्याद्यथोपरसाः पूर्वाचार्यैरुदीरिताः ॥ 7 ॥ ### [v2.c35.s5.16](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.16) Aufrecht's "Catalogus," p. 321, No. 761. ### [v2.c35.s5.17](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.17) Colophon at the end of the Rasarájalakshmí— ### [v2.c35.s5.18](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.18) राजन् (सप्त)शार्वरिवत्सराद्यदिवसे वारे हिमांशोरिदं चंचद्भूतलपत्तने विजयिनि श्रीबुकपृष्ठीपतेः । शास्त्रं वैद्यकसाररूपमकरोत् श्रीविष्णुदेवः कविः वाग्देवोचरणारविंदमकरंदामोदसौरस्यवाक् ॥ ### [v2.c35.s5.19](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.19) RASANAKSHATRAMALIKA. ### [v2.c35.s5.20](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.20) मथनसिंहविरचितायाः रसनक्षत्रमालिकायाः उद्धृताः श्लोकाः । ### [v2.c35.s5.21](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.21) चतुश्चतुःशंखकपर्दिकानां सतक्रजम्बोरविमर्दितानाम् । आफेनमात्नीकविषयानां पलं पलं दन्तिफलान्वितानाम् ॥ २५ ॥ ### [v2.c35.s5.22](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.22) यतभस्मगन्धसूता दितयं वङ्गस्य शुद्धतीक्ष्णस्य । दग्धा मृगस्य शृङ्गं त्रिगुणं दत्त्वा रसाईविषम् ॥१२३॥ चित्रकशोतशिवावृषदमूलदिवनदविल्वगिरैः । कलहत्तारविकृतकैः प्रत्येकं भावनत्रितयम् ॥१२४॥ दत्त्वा सुसिद्धमात्रो मारिचधूपेन धूपितः सम्यक् । स्वच्छन्दभैरवाख्यो रसः समस्तामयध्वंसी ॥ १२५ ॥ त्रिकटुकरसेन युक्तो विशेषतः सन्निपातहरः । ग्रहणगदामयशूलव्रणविद्रधिवातगुल्मजयी ॥१२६॥ इति स्वच्छन्दभैरवो रसः ॥\* ### [v2.c35.s5.23](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.23) इयं मालविभूपालभिषजा भिषजां मता । कृता मथनसिंहेन रसनक्षत्रमालिका ॥ १४२ ॥ ### [v2.c35.s5.24](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.24) इति रसनक्षत्रमालिका समाप्ता ॥ स्वस्ति संवत् १५५७ आश्विन कृष्ण ५ सोमे । ### [v2.c35.s5.25](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5.25) ∗ The स्वच्छन्दभैरव रस mentioned in the रसनक्षत्रमालिका is quite distinct from that, which is stated in the रसेन्द्रचिन्तामणि. Neither has it any analogy with what is described in the रसरत्नसमुच्चय. ## Linked texts (5) - [Rasaratnasamuccaya](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.rasaratnasamuccaya) — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit - [Hāritasmṛti (Laghu- and Vṛddha-Hārīta)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.laghuvrddha.harita) — Hārīta, Sanskrit - [Rasendracintāmaṇi](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.rasendracintamani) — Ḍhuṇḍhukanātha, Sanskrit - [Caraka](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.krsnayajur*caraka) — Sanskrit - [Siddhasāra](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.siddhasara) — Ravigupta, Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s5) · Pramāṇa