[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D.](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902) › v2.c35.s7 # A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D. v2.c35.s7: Extracts from Rasapradipa A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D. v2.c35.s7 - **Language:** English ### Extracts from Rasapradipa ### [v2.c35.s7.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.1) रसप्रदीपादुद्धृताः श्लोकाः । ### [v2.c35.s7.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.2) A—MS. from Alahabad. B—MS. from Benares. ### [v2.c35.s7.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.3) अथ शङ्खद्रावरसः । ### [v2.c35.s7.4](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.4) स्फटिका¹ नवसारञ्च सुखेता² च सुवर्चिका । पृथक् दशपलोन्मानं गन्धकः पिचुलिसमितः³ ॥ चूर्णयित्वा क्षिपेद्भाण्डे मृन्मये मृद्विलेपिते⁴ । तन्मुखं मुद्रयेत् सम्यक् मृद्भाण्डेनापरेण च ॥ सरन्ध्रोदरकेणैव चुल्लीं तिर्य्यक् च धारयेत् । अधः प्रज्वालयेदग्निं हठाद्यावद्रसः स्रवेत् ॥ ### [v2.c35.s7.5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.5) (1) A reads स्फाटिका. B reads स्फटिका. (2) B reads सुसेता, which is not correct. (3) B reads पिसमितः, which is not correct. (4) मूर्ध्नि लेपिते is the reading in B. ### [v2.c35.s7.6](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.6) शाणैकं सेवयेद्यत्नात् दन्तस्पर्शविवर्जितम् । गुल्मोदरयकृत्प्लीहग्रन्थ्यादिशूलनुत् ॥ बलपुष्टिप्रदो ह्येष भुक्तं च जारयेत् क्षणात् । विलोचतां महालोका रसमाहात्म्यमद्भुतम् । कपईकाश्च लोहानां यस्मिन् क्षिप्ता² गलन्ति हि ॥ ### [v2.c35.s7.7](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.7) फिरङ्गव्याधिः— गैरिकं रसतर्पूरम् उपला च पृथक् पृथक् । टङ्कमात्रं विनिष्पिष्य³ ताम्बूलदलजैः रसैः ॥ वव्यस्तुलैंशास्तेषां⁴ कर्त्तव्या भिषगुत्तमैः⁵ । सायं प्रातः समश्नीयात्⁶ एकैकां दिनसप्तकम्⁷ ॥ ### [v2.c35.s7.8](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.8) (1) B reads यस्तु. (2) A reads क्षिप्ता. (3) A reads विनिःष्पिष्य. (4) A reads चतुर्दशैस्तेषां. B reads चतुर्दशस्तेषां. (5) B reads भिषगौतमौ, which is incorrect. (6) B reads समश्नीयात्, which is incorrect. (7) दिनसप्तकं, an incorrect variant in B. ### [v2.c35.s7.9](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.9) सघृता योलिका¹ देया भोजनार्थं निरन्तरम् । फिरङ्गव्याधिनाशाय वटिकयमणुत्तमा ॥ \* ### [v2.c35.s7.10](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.10) ¹ गोधूमरोटिका इत्यर्थः. ### [v2.c35.s7.11](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.11) \* The following is taken from योगतरङ्गिणी of Tri-mallabhaṭṭa, printed in Bombay in the Saka year 1810. ### [v2.c35.s7.12](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.12) यन्त्रे मूषिडे डमरुसमाख्ये निधाय सूतस्य पलानि पञ्च । वल्मीकमृत्स्व खटिकेष्टिकानां सगैरिकाणां तुवरीयुतानाम् ॥ ६० ॥ सैन्धवानां समभागिकानां चूर्णाढकं चोपरितो निदध्यात् । अम्लेन दध्ना महिषीभवेन पिष्टं रसोऽस्य शरावमेकम् ॥ ६१ ॥ समक्रमेणात्र निधाय खण्डै- राच्छादयेत् खर्परजैर्विसंधि । चूर्णप्रलिप्तोदरमूर्ध्वभांडं संस्थाप्य समुद्रं दृढं सुचुल्लाम् ॥ ६२ ॥ प्रज्वालयेद्वह्निमधः क्रमेण संस्थाप्य यन्त्रोपरि वस्त्रमार्द्रम् । वह्निं प्रद्याद्दिनषट्कमत्र तत् स्वाङ्गशीतं परिगृह्य बुद्ध्वा ॥ ६३ ॥ ### [v2.c35.s7.13](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.13) चन्द्रोदयाख्यरसवर्णने— कासे श्वासे फिरङ्गाख्ये रोगे च परमो हितः । ### [v2.c35.s7.14](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.14) अथ उपायान्तरम्— मुशल्या¹ कुलकञ्चैव² पारसीकयमानिका । भल्लातकफलं चापि पलमानं पृथक् पृथक् ॥ ### [v2.c35.s7.15](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.15) तं द्रावपुष्पायमया प्रविष्टं कूप्यां विदध्यान्नवसादरं च । कर्षप्रमाणं प्रहरत्रयं च वह्निं प्रदाद्य शीतलाङ्गीम् ॥ ६४ ॥ निष्कास्य कूपों सिकताखयंत्रा- दास्फोय्य कंठस्थममुं प्रगृह्यात् । कर्पूरनामा रसनायकऽयं वल्लः पुराणेन गुडेन भुक्तः ॥ ६५ ॥ निर्वांतभाजा सरुजा च पथ्य- शीलिन कुष्ठमयानाशनः स्यात् । फिरङ्गरिकेशरी सकलकुष्ठकालानलो- ऽखिलव्रणविनाशकृद्रणजगत्पुत्तिप्रदः । सुवर्णसमवर्णकृद्लहुताप्तेजस्करः समस्तगदतस्करो रसपतिः स कर्पूरकः ॥ ६६ ॥ ### [v2.c35.s7.16](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.16) इति कर्पूररसः बौद्रसर्वस्वात । ### [v2.c35.s7.17](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.17) (1) B reads मुशल्या. (2) B reads कल्कं चैव. ### [v2.c35.s7.18](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.18) पलाईमानः सूतः स्यात् षट्पलोऽत्र गुडः स्मृतः । एकोकृत्याखिलं कुर्यात् वटीः कर्षप्रमाणतः ॥ खादेदेकां वटीं प्रातर्यावदारोग्यदर्शनम् । गोदग्ध्वानुपानेन फिरङ्गामयनाशिनी¹ ॥ निम्बुकेन² विना नैव वर्जनीयमिहापरम् ॥ ### [v2.c35.s7.19](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.19) ¹ B reads फिरङ्गपविनाशिनी. ### [v2.c35.s7.20](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.20) ² B reads निबुकेन. ### [v2.c35.s7.21](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7.21) अथ उपायान्तरम्— चोपचीनीभवं चूर्णं शाणमानं समाक्षिकम् ॥ फिरङ्गव्याधिनाशाय भक्षयेल्लवणं त्यजित् ॥ ## Linked texts (2) - [Yogataraṅgiṇī (Trimalla)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogatarangini-trimalla-bhatta) — Trimalla, Sanskrit - [Rasapradīpa (Śaṅkara Bhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.rasapradipa) — Śaṅkara Bhaṭṭa, Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1902.v2.c35.s7) · Pramāṇa