[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956) › c46.s1.22 # History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c46.s1.22 History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c46.s1.22 - **Language:** English ### [c46.s1.22](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c46.s1.22) कथयामि समासेन पृथक् सिद्धार्थसाधनम् । न द्रव्येण विना सिद्धिर्न भोगाः काम एव च ॥ 6 द्रव्यहीना नरा मर्त्ये प्रेतरूपेण संस्थिताः । अटंति मर्त्यलोकेस्मिन् षष्ठ्युपद्रवकारणम् ॥ 7. \* \* \* विवं (१) तेषां जायतोपि मृतस्मृतेः । कुलं सौभाग्यरूपं च पांडित्यं ज्ञानसंस्थितम् ॥ 8. द्रव्यहीना न शोभंते प्राणहीना नरा यथा । कुत्सितो घ्राणहीनोपि केनापि वधिराः स्थिताः ॥ 9 पद्यंते मर्त्यलोकेस्मिन् द्रव्यस्थं मकरध्वजम् । तस्मात् संमाधयेद्देवि रसेन्द्रं साधकोत्तमः ॥ 10. अथातः संप्रवक्ष्यामि रसेन्द्रसाधनं तव । मारणं जारणाद्यं च द्रव्यसाधनमुत्तमम् ॥ 11. वज्रदंडः सुटंडश्च लोहदंडस्तथैव च । त्रयो विना ओषधये रसस्य मारणे हिताः ॥ 12. तान्निवोध समासेन यथा जानंति साधकाः । वज्रदंडस्तु वज्रो स्यात् लोहदंडं पुटं विड़ः ॥ 13. सुटंडं ब्रह्मदंडं च समासात् कीर्त्तितं तव । ग्राह्येत्तं समासेन साधको हृष्टमानसः ॥ 14. तद्रसं रससंयुक्तं एकीकृत्य तु मर्दयेत् । अंधमूषागतं ध्मातं रसं म्रियेत तत्क्षणात् ॥ 15 सहस्रवेधी कर्त्ता च ध्यायते स महारसः । मूषां संलेपयेत् तेन पुराग्दह्या महौषधैः ॥ 16 अधयित्वाग्निमध्ये तु रतिबंधः अयं विधिः । पश्चात् पलसहस्त्रै कं शुल्वस्य ग्राहयेद्बुधः ॥ 17. अम्लवर्गहृतं शुल्वं क्षारवर्गहृतं शुभम् । वज्रोक्षीरार्कक्षीरेण मर्दयेत् शतधा नरः ॥ 18. पुटं दद्यात् समासेन काक्षिकारहितं भवेत् । मूषागर्मादरे क्षिप्ता धामयेत् खदिरानलैः ॥ 19 - [Previous: c46.s1.21](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c46.s1.21) - [Next: c46.s1.23](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c46.s1.23) - [Up: c46.s1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c46.s1) --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c46.s1.22](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c46.s1.22) · Pramāṇa