[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956) › c51 # History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c51: Extracts from RASARATNASAMUCHCHAYA. History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c51 - **Language:** English ## Contents - [c51.s1 अथ प्रथमोऽध्यायः ।](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1) — 9 parts ### Extracts from RASARATNASAMUCHCHAYA. ### [c51.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.1) B. = Benares Manuscript. K. = Kásmír Manuscript. ### अथ प्रथमोऽध्यायः । ### [c51.s1.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.1) रसोत्पत्तिः । ### [c51.s1.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.2) यस्यानन्दभवेन मङ्गलकलावद्भावितेन स्फुर- ### [c51.s1.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.3) द्धाम्ना सिद्धरसामृतेन करुणावीक्षासुधासिन्धुना । भक्तानां प्रभवप्रसंहतिजरारोगादिरोगाः क्षणा- च्छान्तिं यान्ति जगत्प्रधानभिषजे तस्मै परस्मै नमः ॥ 1. ### [c51.s1.4](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.4) आगमः¹श्चन्द्रसेनश्च लङ्केशश्च विशारदः । कपाली मत्तमाण्डव्यौ भास्करः शूरसेनकाः ॥ रत्नकोषश्च² शम्भुश्च सात्त्विको नरवाहनः । इन्द्रदो गोमुखश्चैव कम्बलिर्व्याड़िरेव च ॥ नागार्जुनः सुरानन्दो नागबोधिर्यशोधनः । खण्डः कापालिको ब्रह्मा गोविन्दो लम्पको हरिः ॥ सप्तविंशतिसंख्याका रससिद्धिप्रदायकाः । रसाङ्कुशो भैरवश्च नन्दी स्वच्छन्दभैरवः ॥ ### [c51.s1.5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.5) ¹ आगमः, a variant in the Poona ed, which also agrees with B and K ### [c51.s1.6](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.6) ² कोषश्च, another reading in the Poona ed, which also agrees wit ### [c51.s1.7](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.7) मन्थानभैरवश्चैव काकचण्डीश्वरस्तथा । वासुदेव ऋष्यशृङ्गः¹ क्रियातन्त्रसमुच्चयो ॥ रसेन्द्रतिलको योगौ भालुकी मैथिलाह्वयः । महादेबो नरेन्द्रा वासुदेवो हरीश्वरः² ॥ 2-7 एतेषां क्रियतेऽन्येषां तन्त्राण्यालोक्य सङ्ग्रहः । रसानांमथ सिद्धानां चिकित्सार्थोपयोगिनाम् ॥ सूनुना सिंहगुप्तस्य रसरत्नसमुच्चयः । रसोपरसलोहानि यन्त्रादिकरणानि च ॥ शुद्धयर्थमपि लोहाना तन्त्रादिकरणानि च । शुद्धिः सत्त्वं द्रुतिर्भस्मकरणञ्च प्रवच्यते ॥ 8-10. हन्ति भक्षणमात्रेण पूर्व्वजन्माघसम्भवम् । रोगसङ्घमशेषाणां नराणां नात्र संशयः ॥ 26. यश्च निन्दति सूतेन्द्रं शम्भोस्तेजः परात्परम् । स पतेन्नरके घोरे यावत्कल्पविकल्पनाम् ॥ 29. पतितो दरदे देशे गौरवाहङ्किवक्त्रतः । स रसो भूतले लीनस्तत्तद्देशनिवासिनः । तां मृदं पातनायन्त्रे क्षिप्त्वा सूतं हरन्ति च ॥ 89-90. इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटाचार्य्यस्य कृतौ रसरत्नसमुच्चये रसोत्पत्तिर्नाम प्रथमोऽध्यायः । ### [c51.s1.8](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.8) ¹ ॠष्यशृङ्ग., a different reading in the Poona ed, which also agrees th and K. ### [c51.s1.9](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51.s1.9) ² K reads रनाकरहरीश्वरौ, which is probably the correct reading ## Linked texts (2) - [Rasaratnasamuccaya](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.rasaratnasamuccaya) — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit - [Śvetāmbara Āgama](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta) — Ardhamāgadhī Prakrit --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c51) · Pramāṇa