[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956) › c52.s2 # History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c52.s2: अथ वैक्रान्तः— History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c52.s2 - **Language:** English ### अथ वैक्रान्तः— ### [c52.s2.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2.1) अष्टास्रश्चाष्टफलकः षट्कोणो मसृणो गुरुः । शुद्धमिश्रितवर्णैश्च युक्तो वैक्रान्त उच्यते ॥ श्वेतो रक्तश्च पीतश्च नीलः पारावतच्छविः । श्यामलः कृष्णवर्णश्च कर्बुरश्चाष्टधा हि सः ॥ 55-56. आयुःप्रदश्च बलवर्णकरोऽतिवृष्यः प्रज्ञाप्रदः सकलदोषगदापहारी । ### [c52.s2.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2.2) दोषाग्निकृत् पविममानगुणस्तुरखो' वैक्रान्तकः खलु वपुर्बललोहकारी ॥ रमायनेषु सर्व्वेषु पूर्व्वगण्यः प्रतापवान् । वज्रस्थाने नियोक्तव्यो वैक्रान्तः सर्व्वदोषहा ॥ 57-58. \* \* वैक्रान्तं वज्राकारं महारसम् । बिन्ध्यस्य दक्षिणे वाऽस्ति ह्युत्तरे वाऽस्ति पर्व्वतः । विक्रामयति लोहानि तेन वैक्रान्तकः स्मृतः ॥ 60-61. वैक्रान्तकाः स्युस्त्रिदिनं विशुद्धाः संस्वेदिताः क्षारपटूनि दत्त्वा । अम्लेषु मूलेषु कुलत्थरम्भा- नीरेऽथवा कोद्रववारिपक्काः ॥ कुलत्थक्काथसंस्विन्नो वैक्रान्तः परिशुष्यति । म्रियतेऽष्टपुटैर्गन्धनिम्बुकद्रवसंयुतः ॥ 67-68. भस्मीभूतन्तु वैक्रान्तं वज्रस्थाने नियोजयेत् ॥ मोक्षमोरटपालाशक्षारगोमूत्रभावितम् । वज्रकन्दनि शाकल्काफलचूर्णेसमन्वितम् । तत्कल्के टङ्कणं लाक्षाचूर्णं वैक्रान्तसम्भवम् ॥ 70-71. नवसारसमायुक्तं मेषशृङ्गोद्रवान्वितम् । पिण्डितं मूकमूषस्थ' ध्मापितञ्च दृढाग्निना ॥ 72 तत्रैव पतते सत्वं वैक्रान्तस्य न संशयः ॥ 73. ### [c52.s2.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2.3) अथ माक्षिकम्— ### [c52.s2.4](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2.4) सुवर्णशैलप्रभवो विष्णुना काञ्चनो रसः । तापी¹किरातचीनेषु यवनेषु च निर्मितः ॥ 77. माक्षिकं द्विविध हेममाक्षिकन्तारमाक्षिकम् । तत्राद्यं माक्षिकं कान्यकुब्जोत्थं स्वर्णसन्निभम् ॥ 80 ### [c52.s2.5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2.5) ¹ तापी, a variant in the Poona ed, which also agrees with B and K ### [c52.s2.6](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2.6) पाषाणबहुलः प्रोक्तस्ताराख्योऽल्पगुणात्मकः ॥ 81. मातुलुङ्गाम्बुगन्धाभ्यां पिष्टं मूषोदरे स्थितम्। पञ्चक्रोडपुटैर्दग्धं म्रियते माक्षिकं खलु ॥ 84. क्षौद्रगन्धर्व्वतैलाभ्यां गोमूत्रेण घृतेन च। कदलीकन्दसारेण भावितं माक्षिकं मुहुः। मूषायां मुञ्चति ध्मातं सत्त्वं शुल्वनिभं मृदु ॥¹ 89-90. ### [c52.s2.7](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2.7) ¹ Verses 89 90 as also 103-104 occur both in Rasárnava and Rr by Nag, ; the Poona ed. reads पतते नात्र संशयः in the place of प्रयच्छति न संशयः । ## Linked texts (2) - [Rasaratnasamuccaya](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.rasaratnasamuccaya) — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit - [Rasārṇava](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.siddha.rasarnava) — Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s2) · Pramāṇa