[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956) › c52.s5 # History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c52.s5: अथ रसकः— History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c52.s5 - **Language:** English ### अथ रसकः— ### [c52.s5.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s5.1) रसको द्विविधः प्रोक्तो दुर्दुरः कारवेल्लुकः । सदलो दुर्दुरः प्रोक्तो निर्दलः कारवेल्लुकः ॥ 149. खर्परः परिसन्तप्तः सप्तवारं निमज्जितः । बीजपूररसस्यान्तर्निर्मलत्वं समश्नुते ॥ नृमूत्रे वाऽश्वमूत्रे वा तक्र वा काञ्जिकेऽथवा । प्रताम्य मज्जितं सम्यक् खर्परं परिशुष्यति ॥ 154-155 हरिद्रात्रिफलारालसिन्धुधूमैः सटङ्कणैः । सारुष्करैश्च पाठाद्यैः साम्लैः सम्मर्च खर्परम् ॥ लिप्तं वृन्ताकमूषायां शोषयित्वा निरुध्य च । मूषां मूषोपरि³ न्यस्य खर्परं प्रधमेत्ततः ॥ खर्परे प्रहते ज्वाला भवेन्नीला सिता यदि । तदा सन्दंशतो मूषां धृत्वा कृत्वा त्वधोमुखम् । शनैरास्फालयेद्भूमो यथा नालं न भज्यते ॥ वङ्गाभं पतितं सत्त्वं समादाय नियोजयेत् ॥ 157-161 लाक्षागुडामुरीपथ्याहरिद्रामर्जटङ्कणैः । सम्यक् सञ्चूर्ण्य तत्पक्वं गोदुग्धेन घृतेन च । वृन्ताकमूषिकामध्ये निरुध्य गुटिकाकृति । ध्मात्वा ध्मात्वा समाकृष्य ढालय ### [c52.s5.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s5.2) यद्वा जलयुतां स्थालीं निखनेत्कोष्टिकोदरे । सच्छिद्रं तन्मुखे मल्ल ं तन्मुखेऽधोमुखं¹ क्षिपेत् । मूषोपरि शिखित्रांश्च प्रक्षिप्य प्रधमेदृढम् । पतितं स्थालिकानीरे सत्त्वमादाय योजयेत् ॥ 165-166. तत्सत्त्वं तालकोपेतं प्रक्षिप्य खलु खर्परे । मर्दयेल्लोहदण्डेन भस्मीभवति निश्चितम् ॥ 167-168. ### [c52.s5.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s5.3) ¹ तन्मुखेऽधोमुखं, a variant in the Poona ed, which we have adopted --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c52.s5) · Pramāṇa