[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956) › c58 # History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c58: अथ षष्ठोऽध्यायः । History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c58 - **Language:** English ### अथ षष्ठोऽध्यायः । ### [c58.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58.1) अथ शिष्योपनयनम् । ### [c58.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58.2) आचार्यो ज्ञानवान् दक्षो रसशास्त्रविशारदः । मन्त्रसिद्धो महाधीरो निश्चलः शिववल्लभः ॥ देवौभक्तः सदाधौरो देवतायागतत्परः । सर्व्वाम्नायविशेषज्ञः कुशलो रसकर्म्मणि ॥ एवं लक्षणसंयुक्तो रसविद्यागुरुर्भवेत् । गुरुभक्ताः सदाचाराः सत्यवन्तो दृढव्रताः ॥ निरालस्याः स्वधर्मज्ञाः सदाज्ञापरिपालकाः । दम्भमात्सर्य्यनिर्मुक्ताः कुलाचारेषु दीक्षिताः ॥ अत्यन्तसाधकाः शान्ता मन्त्राराधनतत्पराः । इत्येवं लक्षणैर्युक्ताः शिष्याः स्युः कार्य्यसिद्धये ॥ 3-7. ### [c58.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58.3) आतङ्करहिते देशे धर्मराज्ये मनोरमे। उमामहेश्वरोपेते समृद्धे नगरे शुभे॥ कर्त्तव्यं साधनं तत्र रसराजस्य धीमता। अत्यन्तोपवने रम्ये चतुर्द्दारोपशोभिते॥ तत्र शाला प्रकर्त्तव्या सुविस्तीर्णा मनोरमा। सम्यग्वातायनोपेता दिव्यचित्रैर्विचित्रिता॥ 13-15 निष्कत्रयं हेमपत्रं रसेन्द्र नवनिष्ककम्। अम्लेन मर्दयेद्यामं तेन लिङ्गं तु कारयेत्॥ तल्लिङ्गं पूजयेत् तत्र सुशुभैरुपचारकैः॥ लिङ्गकोटिसहस्रस्य यत् फलं सम्यगर्चनात्। तत् फलं कोटिगुणितं रसलिङ्गार्चनाद्भवेत्॥ ब्रह्महत्यासहस्राणि स्त्रीगोहत्यायुतानि¹ च। तत्क्षणाद्विलयं यान्ति रसलिङ्गस्य दर्शनात्॥ 19-22 रसविद्या² शिवेनोक्ता दातव्या साधकाय वै। यथोक्तेन विधानेन गुरुणा मुदितात्मना॥ 30. कोष्ठी मूषा वङ्गनाली तुषाङ्गारवनोपलाः॥ भस्त्रिका दण्डिकानिकाः शिलाखल्वान्युलूखलम्। \* \* \* \* अनेन मूलमन्त्रेण भैरवं तत्र पूजयेत् । सर्वेषां रससिद्धानां नाम सङ्कीर्त्तयेत्ततः॥ \* \* \* \* सप्तविंशतिसंख्याका रससिद्धिप्रदायकाः। वन्द्याः पूज्याः प्रयत्नेन ततः कुर्याद्रसार्चनम् ॥ 52-61 हर्षयेद्द्विजदेवानां तर्पयेदिष्टदेवताः। कुमारीयोगिनीयोगौश्वरान् म्लेच्छकसाधकान्³॥ 62. ### [c58.4](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58.4) ¹ स्त्रीगोहत्यायुतानि च, a variant in the Poona ed, which we have adopted ### [c58.5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58.5) ² B and K. reads रसदीक्षा। ### [c58.6](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58.6) ³ स्वेच्छकसाधकान्, a variant in the Poona ed, which also agrees with B. ### [c58.7](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58.7) रसविद्या दृढ़ं गोप्या मातुर्गुह्यमिव ध्रुवम् । भवेद्बीर्य्यवती गुप्ता निर्व्वीर्य्या च प्रकाशनात् ॥ 70. ## Linked texts (1) - [Rasaratnasamuccaya](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.rasaratnasamuccaya) — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c58) · Pramāṇa