[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956) › c63 # History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c63: अथ पुटानि— History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c63 - **Language:** English ### अथ पुटानि— ### [c63.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c63.1) लोहादेरपुनर्भावो गुणाधिक्यं ततोऽयता । अनप्सु मज्जनं रेखापूर्णता पुटतो भवेत् ॥ 51. निम्ने विस्तरतः कुण्डे दिहस्ते चतुरस्रके । वनोपलसहस्रेण पूरिते पुटनौषधम् ॥ कोष्ठयां¹ रुद्धं प्रयत्नेन विष्ठिकोपरि निक्षिपेत् । वनोपलसहस्रार्धं कोष्ठिकोपरि विन्यसेत् ॥ वह्निं प्रज्वालयेत् तत्र महापुटमिदं स्मृतम् । 54-56. सुवर्णं रजतं ताम्रं त्रपु सौसकमायसम् । षड़ेतानि च लोहानि कृत्रिमे कांस्यपित्तले ॥ 70. लवणानि षड़ुच्यन्ते सामुद्रं सैन्धवं विड़म् । सौवर्चलं रोमकं च चूलिकालवणं तथा ॥ चारद्वयं समाख्यातं यवसर्जिकाटङ्गणम् ॥ 71. ### [c63.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c63.2) ¹ कोष्ठया, a variant in the Poona ed, which we have adopted. \* Foll. 1—43. Line. 10. Rasarájalakshmıs, de medicamentis metallorum et fossilium ope conficiendis liber, a Rámeśvara (bhatta), Vishnus filio, compositus Incipit आनन्दंकरसे विकल्पकलनानिर्मुक्तधीधामभिं मार्गंन्यावधिसंगतिव्यपगते etc. ॥ १ ॥ खगिमुखौमयनमंथनेन (l. खगेमुखौ०) sphurad Rasámbhodhı-gabhı-ragarbhat́ sri-Vishnudevı (o devı) labhate prayatnát sri Vishnuvatsád Rasarájalakshmım ॥ 2 ॥ Drıshtvemam Rasaságaram, Sı́vakrıtam sı́rı-Karkach-andeśvarıtantram, Sútamahodadhım, Rasasudhambhodhım, Bhavánımatam, Vyálı\[m\], Suśrutasútram, Iśahrıdayam, Svachchhandaśaktyágamam, sı́rı-Dámo-dara-Vásudeva-Bhagavad Govında-Nágárjunán ॥ 3॥ आर्नदमानंदकरं प्रसन्नं ज्ञानस्वरूपं निजभावयुक्तम् । यौगौंद्रमौद्यं भवरोगवैद्यं श्रीमद्गुरुं नित्यमहं नमामि ॥ ४ ॥ ### [c63.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c63.3) जम्बूक मण्डकवसा वसा कच्छपसम्भवा । कर्कोटो शिशुमारो च गोशूकरनरेशवा । अजोष्ट्रखरमेषाणां महिषस्य वसा तथा ॥ 76-77 मूत्राणि हस्तिकरभमहिषोखरवाजिनाम् । गोऽजावीनां स्त्रियः पुंसां युष्यं वौजं तु योजयेत् ॥ 78. चाङ्गेरीचणकाम्लं च आम्लिकं कोलदाड़िमम् । अम्बष्ठा तिन्तिड़ीकं च नारङ्गं रसपत्रिका । करवन्दं तथा चान्यदम्लवर्गः प्रकोर्त्तितः ॥ चणकाम्लय सर्व्वेषामेक एव प्रशस्यते ॥ अम्लक्ष्वेतसमेकं वा सर्व्वेषामुत्तमोत्तमम् । रसादीनां विशुद्धार्थं द्रावणे जारणे हितम् ॥ ### [c63.4](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c63.4) कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रिकाचुक्रिकारसम्। पञ्चाम्लकं समुद्दिष्टं तच्चोक्तं चाम्लपञ्चकम् ॥ 80-81. खटिका गैरिको लोध्रं भस्म वल्मीकमृत्तिका। रसप्रयोगकुशलैः कीर्त्तिताः पञ्च मृत्तिकाः ॥ 85 शृङ्गीकं कालकूटं च वत्सनाभं महाविषम्। पित्तं च विषवर्गाऽयं म वरः परिकीर्त्तितः ॥ 86 लाङ्गलो विषमुष्टिच करवोरजटा तथा। नलिनाः कनकोऽकंच वर्गो ह्य पविषात्मकः ॥ 88 गुडगुग्गुलुगुञ्जाज्यमार्कवैरङ्कणान्वितैः। दर्द्वाग्निबलोहादेर्द्ावणाय गणो मतः ॥ 100 ## Linked texts (1) - [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c63](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c63) · Pramāṇa