[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956) › c67 # History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c67: Extracts from RASARATNAKARA History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c67 - **Language:** English ## Contents - [c67.s1 नित्यनाथविरचितात् रसरत्नाकरात् उद्धृताः श्लोकाः ।](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1) — 11 parts ### Extracts from RASARATNAKARA ### नित्यनाथविरचितात् रसरत्नाकरात् उद्धृताः श्लोकाः । ### [c67.s1.1](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.1) यदुक्तं शम्भुना पूर्व्वं रसखण्डे रसार्णवे । रसस्य वन्दनार्थं च दीपिकासमङ्गरते ॥ व्याधितानां हितार्थाय प्रोक्तं नागार्ज्जुनेन यत् । उक्तं चर्पटिसिद्धेन¹ खर्गवैद्यकपालिके । अनेकरसशास्त्रेषु संहितास्वागमेषु च । यदुक्तं वाभटे तन्त्रे सुश्रुते वैद्यसागरे ॥ अन्यैश्च बहुभिः सिद्धैः यदुक्तञ्च विलोक्य तत् । तत्र यद्यदसाध्यं स्याद्यद्यद्दुल्लभमौषधम् ॥ तत्तत् सर्व्वं परित्यज्य सारभूतं समुद्धतम् ॥ क्वचिच्छास्त्रे क्रिया नास्ति क्रमश्चापि न च क्वचित् । ### [c67.s1.2](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.2) ¹ धूर्जटिसिद्धेन is the reading in the Sanskrit college MS. ### [c67.s1.3](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.3) मात्राव्यक्तिः क्वचिन्नास्ति सम्प्रदायो न च क्वचित्। तेन सिद्धिर्न तत्रास्ति रसे वाथ रसायने ॥ वैद्ये वादे प्रयोगे च तस्माद्यत्नो मया कृतः॥ यद्यद्गुरुमुखाज्ज्ञातं स्वानुभूतञ्च यन्मया। तत्तल्लोकहितार्थाय प्रकटीक्रियतेऽधुना ॥ ### [c67.s1.4](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.4) प्रथमोपदेशे। ### [c67.s1.5](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.5) इति श्रीपार्व्वतीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरे रसखण्डे रसपीठिका नाम प्रथमोपदेशः। ### [c67.s1.6](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.6) परीक्षा मारिते सूते कर्त्तव्या च यथोदिता। अधस्तुषाग्निना तप्तो ह्यधौग्निस्तिष्ठते यदा। तदा भस्म विजानीयाच्चुल्लकां यामं निरीक्षयेत् ॥ ### [c67.s1.7](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.7) तृतीयोपदेशे। ### [c67.s1.8](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.8) दन्ते शृङ्गेऽथवा वंशे रक्षयेत् साधितं रसम् ॥ ### [c67.s1.9](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.9) चतुर्थोपदेशे। ### [c67.s1.10](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.10) अथातः शुद्धसूतस्य मूर्च्छनाविधिरुच्यते। मेघनादावचाछिङ्गुशूरणैर्मर्द्दयेद्रसम् ॥ नष्टपिष्टन्तु तद्गोलं हिङ्गुना वेष्टयेद्बहिः। पचेल्लवणयन्त्रस्थं दिनैकं चण्डवह्निना ॥ उर्द्धलग्नं समादाय दृढं वस्त्रेण बन्धयेत्। ऊर्द्धाधो गन्धकं तुल्यं दत्त्वा सोमानले पचेत् ॥ जीर्णे गन्धे पुनर्द्देयं षड्भिर्व्वारैः समं समम्। षड्गुणे गन्धके जीर्णे मूर्च्छितो रोगहा भवेत्॥ ### [c67.s1.11](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67.s1.11) चतुर्थोपदेशे। ## Linked texts (3) - [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit - [Rasaratnākara](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.rasaratnakara) — Nityanātha Siddha, Sanskrit - [Rasārṇava](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.siddha.rasarnava) — Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67](https://indike.org/pramana/ins.science.ray-1956.c67) · Pramāṇa