<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Studies](https://indike.org/pramana/ins) › [Science, technology and education](https://indike.org/pramana/ins.science) › [The Shulbasutras of Baudhayana, Apastamba, Katyayana and Manava: With Text, English Translation and Commentary](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983) › c6

# The Shulbasutras of Baudhayana, Apastamba, Katyayana and Manava: With Text, English Translation and Commentary c6: Part I: Text

The Śulbasūtras of Baudhāyana, Āpastamba, Kātyāyana and Mānava: With Text, English Translation and Commentary c6

- **Language:** English

## Contents

- [c6.s1 Baudhāyana-śulbasūtra](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1) — 471 parts
- [c6.s2 Āpastamba-śulbasūtra](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s2) — 278 parts
- [c6.s3 Kātyāyana-śulbasūtra](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s3) — 80 parts
- [c6.s4 Mānava-śulbasūtra](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s4) — 240 parts

### Part I: Text

### Baudhāyana-śulbasūtra

### [c6.s1.1](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.1)

\*\*1.1\*\* \*atheme 'gnicayāḥ\*|(I.¹)\\* |

### [c6.s1.2](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.2)

\*\*1.2\*\* \*teṣāṃ bhūmeḥ parimāṇavihārānvyākhyāsyāmaḥ\* | (I.²) |

### [c6.s1.3](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.3)

\*\*1.3\*\* \*athāṅgulapramāṇam\* (I.3) \*caturdaśāṇavaḥ\* (I.⁴) \*catustriṃśattilāḥ pṛthusaṃśliṣṭā ityaparam\* | (I.⁵) | \*daśāṅgulaṃ kṣudrapadam\* | (I.⁶) | \*dvādaśa prādeśaḥ\*¹ | (I.⁷) | \*pṛthottarayuge trayodaśike\* | (I.⁸) \*padaṃ pañcadaśa\* | I.9) | \*aṣṭāśītiśatamīṣā\* (I.10) \*catuḥśatamakṣaḥ\* | (I.11) | \*ṣaḍaśītiryugam\* | (I.12)| \*dvātriṃśajjānuḥ\* |(I.13)| \*ṣaṭtriṃśacchamyābāhū\* |(I.14)| \*dvipadaḥ prakramaḥ\*| (I.15) | \*dvau prādeśāvaratniḥ\* | (I.16) | \*athāpyudāharanti\* (I.17) \*pade yuge prakrame 'ratnāviyati śamyāyāṃ\*² \*ca mānārtheṣu yāthākāmīti\* | (I.18) | \*pañcāratniḥ puruṣo\* (I.19) \*vyāmaśca\*³ | (I.20) | \*caturaratnirvyāyāmaḥ\*|(I.20) |

### [c6.s1.4](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.4)

¹ \*dādaśāṅgulaṃ prādeśaṃ\*, M.

### [c6.s1.5](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.5)

² \*śamyāyāṃ\*, C.

### [c6.s1.6](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.6)

³ \*ca\* in T, but not in other Mss used by C.

### [c6.s1.7](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.7)

\*\*1.4\*\* \*caturaśraṃ\*⁴ \*cikīrṣanyāvaccikīrṣettāvatīṃ rajjumubhayataḥ pāśāṃ kṛtvā madhye lakṣaṇaṃ karoti\* | \*lekhāmālikhya\* (I.22) \*tasyā madhye śaṅkuṃ nihanyāt\* | \*tasminpāśau pratimucya\*⁵ \*lakṣaṇena maṇḍalaṃ parilikhet\* | \*viṣkambhāntayoḥ śaṅkū nihanyāt\* | (I.23) | \*pūrvasminpāśaṃ pratimucya pāśena maṇḍalaṃ parilikhet\* |(I.24)| \*evamaparasmiṃste yatra sameyātāṃ tena dvitīyaṃ viṣkambhamāyacchet\* |(I.25)| \*viṣkambhāntayoḥ śaṅkū nihanyāt\* |(I.26)| \*pūrvasminpāśau pratimucya lakṣaṇena maṇḍalaṃ parilikhet\* |(I.27)| \*evaṃ dakṣiṇata evaṃ paścādevamuttaratasteṣāṃ ye 'ntyāḥ saṃsargāstaccaturaśraṃ saṃpadyate\* | (I.28) |

### [c6.s1.8](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.8)

⁴ G retains -\*śra\* as used throughout B,U,M; -\*sra\* throughout H, T.

### [c6.s1.9](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.9)

⁵ \*pramucya\* in B,M,H.

### [c6.s1.10](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.10)

\*\*1.5\*\* \*athāparam\* | (I.29) | \*pramāṇāddviguṇāṃ rajjumubhayataḥ pāśāṃ kṛtvā madhye lakṣaṇaṃ karoti\* | (I.30) | \*sa prācyarthaḥ\* | (I.31) | \*aparasminnardhe caturbhāgone lakṣaṇaṃ karoti\* |(I.32)| \*tannyañcanam\*⁶ |(I.33)| \*ardhe'ṃsārtham\*| (I.34) | \*pṛṣṭhyāntayoḥ pāśau pratimucya nyañcanena dakṣiṇāpāyamyārdhena śronyamsānnirharet\* | (I.35) |

### [c6.s1.11](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.11)

⁶ \*nyañchanam\* in T.

### [c6.s1.12](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.12)

\*\*1.6\*\* \*dīrghacaturaśraṃ cikīrṣanyāvaccikīrṣettāvatyāṃ bhūmyāṃ\*⁷ \*dvau śaṅkū nihanyāt\* | (I.36)| \*dvau dvāvekaikamabhitaḥ\*⁸ \*samau\* |(I.37)| \*yāvatī tiryaṅmānī\* \*tāvatīṃ rajjumubhayataḥ pāśaṃ kṛtvā madhye lakṣaṇaṃ karoti | pūrveṣāmantyayoḥ pāśau pratimucya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya lakṣaṇe lakṣaṇaṃ karoti| (I.38)|madhyame pāśau pratimucya lakṣaṇasyopariṣṭāddakṣiṇāpāyamya lakṣaṇe śaṅkuṃ nihanyāt|(I.39)|so'ṃsa etenottaro 'ṃso vyākhyātastathā śroṇī|(I.40)|\*

### [c6.s1.13](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.13)

⁷ Throughout H,U,B.M ; \*bhūmau\* in T.

### [c6.s1.14](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.14)

⁸ -\*vekamabhitaḥ\* in B, -\*vekaivamabhitaḥ\* in H.

### [c6.s1.15](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.15)

\*\*1.7\*\* \*yatra purastādamhīyasīm minuyāttatra tadardhe lakṣaṇaṃ karoti |(I.41)|\*

### [c6.s1.16](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.16)

\*\*1.8\*\* \*athāparam| pramāṇādadhyardhāṃ rajjumubhayataḥ pāśaṃ kṛtvāparasmimstṛtīye ṣaḍbhāgone lakṣaṇaṃ karoti|(I.42)|tannyañcanam|(I.43)|iṣṭe'ṃsārtham⁹| pṛṣṭhyāntayoḥ pāśau pratimucya nyañcanena dakṣiṇāpāyamyeṣṭena śroṇyamsānnirharet|(I.44)|\*

### [c6.s1.17](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.17)

⁹ \*-ṣṭena sārdham\*, M.

### [c6.s1.18](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.18)

\*\*1.9\*\* \*samacaturaśrasyākṣṇayārajjurdvistāvatīṃ bhūmiṃ karoti|(I.45)|\*

### [c6.s1.19](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.19)

\*\*1.10\*\* \*pramāṇaṃ tiryagdvikaraṇyāyāmastasyākṣṇayārajjustrikaraṇī|(I.46)|\*

### [c6.s1.20](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.20)

\*\*1.11\*\* \*tṛtīyakaraṇyetena vyākhyātā | navamastu¹⁰ bhūmerbhāgo bhavatīti¹¹|(I.47)|\*

### [c6.s1.21](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.21)

¹⁰ Before \*nava\*-M. ins \*vibhāgastu tāsām\*.

### [c6.s1.22](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.22)

¹¹ \*bhavati\*, M.

### [c6.s1.23](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.23)

\*\*1.12\*\* \*dīrghacaturaśrasyākṣṇayārajjuḥ pārśvamānī¹² tiryaṅmānī ca yatpṛthagbhūte kurutastadubhayaṃ karoti|(I.48)|\*

### [c6.s1.24](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.24)

¹² \*ca\* ins M.

### [c6.s1.25](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.25)

\*\*1.13\*\* \*tāsāṃ¹³ trikacatuskayordvādaśikapañcikayoḥ¹⁴ pañcadaśikāṣṭikayoḥ¹⁵ saptikacaturviṃśikayor¹⁶dvādaśikapañcatriṃśikayoḥ pañcadaśikaṣaṭtriṃśikayorityetāsūpalabdhiḥ|(I.49)|\*

### [c6.s1.26](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.26)

¹³ Found in all copies except in T.

### [c6.s1.27](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.27)

¹⁴ M. omits \*dvādaśi ... kayoḥ\*.

### [c6.s1.28](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.28)

¹⁵ \*pañcikaṣaṣṭikayoḥ\*, M.

### [c6.s1.29](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.29)

¹⁶ \*-viṃśati\*—for \*-viṃśi\*, M.

### [c6.s1.30](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.30)

2

### [c6.s1.31](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.31)

\*\*2.1\*\* \*nānācaturaśre samasyankanīyasaḥ karaṇyā varṣīyaso vṛdhram¹⁷ullikhet| vṛdhrasyākṣṇayārajjuḥ samastayoḥ pārśvamānī bhavati | (I.50) |\*

### [c6.s1.32](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.32)

¹⁷ \*vṛddha\* for \*vṛdhra\* in Mss. C; \*vṛdhra\* in T.

### [c6.s1.33](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.33)

\*\*2.2\*\* \*caturaśrāccaturaśraṃ nirjihīrṣanyāvannirjihīrṣettasya karaṇyā varṣīyaso vṛdhramullikhet | vṛdhrasya pārśvamānīmakṣṇayetaratpārśvamupasaṃharet | sā yatra nipatettadapacchindyāt | chinnayā nirastam | (I.51) |\*

### [c6.s1.34](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.34)

\*\*2.3\*\* \*samacaturaśraṃ dīrghacaturaśraṃ cikīrṣaṃstadakṣṇayāpacchidya bhāgaṃ dvedhā vibhajya pārśvayorupadadhyād¹⁸yathāyogam | (I.52) |\*

### [c6.s1.35](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.35)

¹⁸ \*rupasaṃdadhyāt\*, M, U, B.

### [c6.s1.36](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.36)

\*\*2.4\*\* \*api vai\*¹⁹\*tasmimścaturaśraṃ samasya tasya karaṇyāpacchidya\*²⁰ \*yadatiśiṣyate taditaratropadadhyāt | I.53) |\*

### [c6.s1.37](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.37)

¹⁹ \*api vaita-\* in C; \*api caita-\* in T.

### [c6.s1.38](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.38)

²⁰ \*-chindyād\* in M; also in T.

### [c6.s1.39](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.39)

\*\*2.5\*\* \*dīrghacaturaśraṃ samacaturaśraṃ cikīrṣaṃstiryaṅmānīṃ karaṇīṃ kṛtvā śeṣaṃ dvedhā vibhajya pārśvayo\*²¹\*rupadadhyāt\*²² \*| khaṇḍamāvāpena tatsaṃpūrayet | tasya nirhāra\*²³ \*uktaḥ | (I.54) |\*

### [c6.s1.40](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.40)

²¹ \*viparyasyetarātra\* in T for \*pārśvayoḥ.\*

### [c6.s1.41](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.41)

²² \*upasaṃdadhyāt\* in B, H, U.

### [c6.s1.42](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.42)

²³ \*nirhāsa\*, B, U; see also \*ZDMG\*, 55, 579.

### [c6.s1.43](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.43)

\*\*2.6\*\* \*caturaśramekato’ ṇimaccikīrṣannaṇimataḥ karaṇīṃ tiryaṅmānīṃ kṛtvā śeṣamakṣṇayā vibhajya viparyasyetaratropadadhyāt | (I.55) |\*

### [c6.s1.44](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.44)

\*\*2.7\*\* \*caturaśraṃ praugaṃ cikīrṣanyāvaccikīrṣeddvistāvatīṃ bhūmiṃ samacaturaśrāṃ kṛtvā pūrvasyāḥ karaṇyāḥ madhye śaṅkuṃ nihanyāt | tasminpāśau pratimucya dakṣiṇottarayoḥ śroṇyornipātayet | bahispaṇḍyamapacchindyāt | I.56) |\*

### [c6.s1.45](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.45)

\*\*2.8\*\* \*caturaśramubhayataḥ praugaṃ cikīrṣanyāvaccikīrṣeddvistāvatīṃ bhūmiṃ dīrghacaturaśrāṃ kṛtvā pūrvasyāḥ karaṇyāḥ madhye śaṅkuṃ nihanyāt | tasminpāśau pratimucya dakṣiṇottarayormadhye deśayornipātayet | bahiḥṣ\*²⁴\*-paṇḍyamapacchindyāt | etenāparaṃ praugaṃ vyākhyātam | (I.57) |\*

### [c6.s1.46](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.46)

²⁴ \*bahispaṇḍya\*, C.

### [c6.s1.47](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.47)

\*\*2.9\*\* \*caturaśraṃ maṇḍalaṃ cikīrṣannakṣṇayārdhaṃ madhyātprācīmabhyāpātayet\*²⁵ \*| yadatiśiṣyate tasya saha tṛtīyena maṇḍalaṃ parilikhet | (I.58) |\*

### [c6.s1.48](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.48)

²⁵ \*-bhyāyātaye-\*, B, M.

### [c6.s1.49](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.49)

\*\*2.10\*\* \*maṇḍalaṃ caturaśraṃ cikīrṣanviṣkambhamaṣṭau bhāgānkṛtvā bhāgamekonatriṃśadhā\*²⁶ \*vibhajyāṣṭāviṃśatibhāgānuddharet | bhāgasya ca ṣaṣṭhamaṣṭamabhāgonam | (I.59) |\*

### [c6.s1.50](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.50)

²⁶ \*-viṃśadhā\*, H, M.

### [c6.s1.51](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.51)

\*\*2.11\*\* \*api vā pañcadaśabhāgānkṛtvā dvāvuddharet | saiṣānityā\*²⁷ \*caturaśrakaraṇī | (I.60) |\*

### [c6.s1.52](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.52)

²⁷ \*eṣā\* instead of \*saiṣā\* in H, B & T.

### [c6.s1.53](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.53)

\*\*2.12\*\* \*pramāṇaṃ tṛtīyena vardhayettacca\*²⁸ \*caturthenātmacatustriṃśonena | (I.61) | saviśeṣaḥ | (I.62) |\*

### [c6.s1.54](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.54)

²⁸ \*ca\* in T, not in C.

### [c6.s1.55](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.55)

3

### [c6.s1.56](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.56)

\*\*3.1\*\* \*athāgnyādheyike vihāre\*²⁹ (I.63) \*gārhapatyādāhavanīyasyāyatanam |\* (\*I.64\*) | \*vijñāyate 'ṣṭāsu prakrameṣu brāhmaṇo'gnimādadhītaikādaśasu rājanyo dvādaśasu vaiśya iti\* | (\*I.65-66\*) |

### [c6.s1.57](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.57)

²⁹ \*vihāraḥ\* in T.

### [c6.s1.58](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.58)

\*\*3.2\*\* \*āyāmatṛtīyena trīṇi caturaśrānyanūcīnāni kārayet\* | \*aparasyottarasyām\*³⁰ \*śroṇyāṃ gārhapatyaḥ\* | \*tasyaiva dakṣiṇe 'ṃse 'nvāhāryapacanaḥ pūrvasyottare 'ṃsa āhavanīyaḥ\* | (\*I.67\*) |

### [c6.s1.59](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.59)

³⁰ -daparasyottarasyottarasyām, B, M.

### [c6.s1.60](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.60)

\*\*3.3\*\* \*api vā gārhapatyāhavanīyayorantarālam pañcadhā ṣoḍhā vā saṃbhujya ṣaṣṭhaṃ saptamaṃ vā bhāgamāgantukamupasamasya\*³¹ \*samaṃ traidhaṃ vibhajya pūrvasmādantād\*³² \*dvayorbhāgayorlakṣaṇaṃ karoti\* | \*gārhapatyāhavanīyayorantau niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya lakṣaṇe śaṅkuṃ nihanti\* | \*taddakṣiṇāgnerāyatanaṃ bhavati\* | (\*I.68\*) |

### [c6.s1.61](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.61)

³¹ -gamtumupasamasya, H, U.

### [c6.s1.62](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.62)

³² Thibaut has justified the term \*antāt\* although \*antyāt\* has been used in all Mss.

### [c6.s1.63](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.63)

\*\*3.4\*\* \*api vā pramāṇaṃ pañcamena vardhayet\* | \*tatsarvaṃ pañcadhā saṃbhujyāparasmādantāddvayorbhāgayorlakṣaṇaṃ karoti\* | \*pṛṣṭhyāntayoḥ pāśau pratimucya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya lakṣaṇe śaṅkuṃ nihanti\* | \*taddakṣiṇāgnerāyatanaṃ bhavati\* | (\*I.69\*) |

### [c6.s1.64](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.64)

\*\*3.5\*\* \*viparyastaitenotkaro vyākhyātaḥ\* | (\*I.70\*) |

### [c6.s1.65](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.65)

\*\*3.6\*\* \*aparenāhavanīyaṃ yajamānamātrī bhavatīti dārśapaurṇamāsikāyā vedervijñāyate\* | (\*I.71\*) |

### [c6.s1.66](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.66)

\*\*3.7\*\* \*tasyāstribhāgonaṃ paścāttiraścī\* | \*tasyā evārdhaṃ purastāttiraścī\*³³ | \*evaṃ dīrghacaturaśramekato 'ṇimadvihṛtya sraktiṣu śaṅkūnnihanyāt\* | (\*I.72\*) |

### [c6.s1.67](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.67)

³³ -ttiraścī yāvad, M.

### [c6.s1.68](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.68)

\*\*3.8\*\* \*yāvatī pārśvamānī dvirabhyastā\*³⁴ \*tāvatīṃ rajjumubhayataḥ pāśāṃ kṛtvā madhye lakṣaṇaṃ karoti\* | \*dakṣiṇayoḥ pārśvayoḥ\*³⁵ \*pāśau pratimucya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya lakṣaṇe śaṅkuṃ nihanyāt\* | \*tasminpāśau pratimucya lakṣaṇena dakṣiṇaṃ pārśvaṃ parilikhet\* | (\*I.73\*) | \*etenottaraṃ pārśvaṃ vyākhyātam\* | (\*I.74\*) | \*pūrvaṃ pārśvaṃ tayā dvirabhyastayā parilikhet\* | \*evamaparam\*| (\*I.75\*)

### [c6.s1.69](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.69)

³⁴ \*abhyastā\* missing in B.

### [c6.s1.70](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.70)

³⁵ Occurs in H, M, U; omitted in B, T.

### [c6.s1.71](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.71)

\*\*3.9\*\* \*daśapadā paścāttiraścī dvādaśapadā prācyaṣṭāpadā purastāttiraścīti pāśubandhikāyā vedervijñāyate\* | \*mānayogastasyā vyākhyātaḥ\* | (\*I.76\*) | \*rathasaṃmitetyekeṣām\* | (\*I.77\*) | \*virāṭsaṃpannetyekeṣām\* | (\*I.78\*) |

### [c6.s1.72](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.72)

\*\*3.10\*\* \*śamyāmātrī catuḥsraktirbhavatītyuttaravedervijñāyate\* | (\*I.79\*) | \*samacaturaśrāviśeṣāt\* | (\*I.80\*) |

### [c6.s1.73](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.73)

\*\*3.11\*\* \*viṭṛtīyā vedirbhavatīti paitṛkyā\*³⁶ \*vedervijñāyate\* | (\*I.81\* | \*mahāvedes-\* \*tṛtīyena samacaturaśrakṛtāyāstṛtīyakaraṇī\*³⁷ \*bhavatīti\*³⁸ | \*navamastu bhūmerbhāgo bhavati\*³⁹ | (I.82) | \*yajamānamātrī catuḥsraktirbhavatītyekeṣām\* | (I.83) | \*dikṣu sraktayo bhavanti\* | (I.84) |

### [c6.s1.74](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.74)

³⁶ \*paitryajñikāyā\*, B, U originally.

### [c6.s1.75](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.75)

³⁷ -\*kṛtāyāḥ karaṇī tṛtīyakaraṇī\* B, U; see also T's explanation with reference to commentaries.

### [c6.s1.76](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.76)

³⁸ \*bhavati\*, M, U; \*bhavatī\*, H.

### [c6.s1.77](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.77)

³⁹ \*bhavatīti\*, M.

### [c6.s1.78](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.78)

\*\*3.12\*\* \*veditṛtīye yajeteti sautrāmaṇikīm vedimabhyupadiśanti\* | (I.85) | \*mahāvedestṛtīyena samacaturaśrakṛtāyā aṣṭādaśapadā pārśvamānī bhavati\* | (I.86) | \*tasyai dīrghakaraṇyāmekato 'ṇimatkaraṇyāṁ ca yathākāmīti\* | (I.87) |

### [c6.s1.79](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.79)

4

### [c6.s1.80](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.80)

\*\*4.1\*\* \*prāgvaṁśaḥ ṣoḍaśaprakramāyāmo dvādaśavyāso\*⁴⁰ \*'pi vā dvādaśaprakramāyāmo daśavyāsaḥ\* | (I.88) |

### [c6.s1.81](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.81)

⁴⁰ \*dvādaśapadavyāsa\*-, M which omits the following words upto \*daśavyāsaḥ\*-.

### [c6.s1.82](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.82)

\*\*4.2\*\* \*tasya madhye dvādaśiko vihāraḥ\* | (I.89) |

### [c6.s1.83](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.83)

\*\*4.3\*\* \*triṁśatpadāni prakramā vā paścāttiraścī bhavati ṣaṭtriṁśatprācī caturviṁśatiḥ purastāttiraścīti mahāvedervijñāyate\* | \*mānayogastasyā vyākhyātaḥ\* | (I.90) | \*āhavanīyātsaṭ prakramānamahāvediḥ\* | (I.91) |

### [c6.s1.84](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.84)

\*\*4.4\*\* \*tata ekasmiṁsadaḥ\* | (I.92) | \*taddaśakam\* | (I.93) | \*udak saptaviṁśatyaratnayaḥ\* | (I.94) | \*aṣṭādaśetyekeṣām\* | (I.95) |

### [c6.s1.85](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.85)

\*\*4.5\*\* \*tataścaturṣu havirdhānam\* | \*taddaśakaṁ dvādaśakaṁ vā\*⁴¹ \*mānayogastayorvyākhyātaḥ\* | (I.96) |

### [c6.s1.86](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.86)

⁴¹ After \*vā\*, T has \*samacaturasram\*.

### [c6.s1.87](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.87)

\*\*4.6\*\* \*yūpāvaṭīyācchaṅkorardhaprakramamavaśiṣyottaravediṁ vimimīte\* | (I.97) | \*daśapadottaravedirbhavatīti some vijñāyate\* | \*mānayogastasyā vyākhyātaḥ\* | (I.98) |

### [c6.s1.88](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.88)

\*\*4.7\*\* \*cātvālaḥ śamyāmātro 'parimito vā\* | (I.99) |

### [c6.s1.89](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.89)

\*\*4.8\*\* \*athoparavāḥ prādeśamukhāḥ prādeśāntarālāḥ\* | (I.100) | \*aratnimātraṁ samacaturaśraṁ vihṛtya sraktiṣu śaṅkūnnihanyāt\* | \*ardhaprādeśenārdhaprādeśenaikaikaṁ maṇḍalaṁ\*⁴² \*parilikhet\* | (I.101) |

### [c6.s1.90](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.90)

⁴² \*parimaṇḍalam\*, M, U.

### [c6.s1.91](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.91)

\*\*4.9\*\* \*sadasaḥ\*⁴³ \*pūrvārdhāddviprakramamavaśiṣya dhiṣṇyānām\*⁴⁴ \*dviprādeśo viṣkambhastathāntarālāḥ\* | (I.102) |

### [c6.s1.92](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.92)

⁴³ -\*tsadaḥ\*, H.

### [c6.s1.93](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.93)

⁴⁴ Not \*dhiṣṇiyā\*-, the Mss.

### [c6.s1.94](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.94)

\*\*4.10\*\* \*āgnīdhrāgārasya\*⁴⁵ \*pārśvamānī pañcāratniḥ\* | (I.103) |

### [c6.s1.95](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.95)

⁴⁵ \*āgnīdhrīyā\*, T.

### [c6.s1.96](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.96)

\*\*4.11\*\* \*etena mārjālīyo vyākhyātaḥ\* | (I.104) | \*tasyodīcīṁ dvāraṁ kurvanti\* | (I.105) |

### [c6.s1.97](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.97)

\*\*4.12\*\* \*rathākṣāntarālā yūpāvaṭā bhavantītyekādaśinyāṁ vijñāyate\* | (I.106) | \*tasyā\*⁴⁶ \*daśānāṁ ca rathākṣāṇāmekādaśānāṁ ca padānāmaṣṭāṅgulasya ca caturviṁśaṁ bhāgamādadīta\* | \*sa prakramaḥ syāt\* | \*tena vediṁ vimimīte\* | (I.107) |

### [c6.s1.98](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.98)

⁴⁶ \*tasyai\*, U.

### [c6.s1.99](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.99)

\*\*4.13\*\* \*athāśvamedhe\*⁴⁷ \*viṁśatyāśca rathākṣāṇāmekaviṁśatyāśca padānāmaṣṭāṅgulasya ca caturviṁśaṁ bhāgamādadīta\* | \*sa prakramaḥ syāt\* | \*tena vediṁ vimimīte\*⁴⁸ | (I.108) |

### [c6.s1.100](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.100)

⁴⁷ With the last word of 4.12. \*vimimītāthāśvamedhe\*, M.

### [c6.s1.101](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.101)

⁴⁸ \*-mitātha\*, M.

### [c6.s1.102](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.102)

\*\*4.14\*\* \*atha prācyekādaśinyām\*⁴⁹ \*yūpārthaṁ vedeḥ pūrvārdhātpadārdhavyāsamapacchidya\*⁵⁰ \*tatpurastātprāñcaṁ\*⁵¹ \*dadhyāt\* | (I.109) | \*nātrāṣṭāṅgulaṁ vidyate\* | (I.110) | \*na vyatiṣaṅgaḥ\* | (I.111) |

### [c6.s1.103](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.103)

⁴⁹ \*prācye-\*, M; \*prācyai-\*, other Mss; \*-nyā\*, U; \*prāṁcyai\*, T.

### [c6.s1.104](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.104)

⁵⁰ Thus M; \*pūrvārdhātpadārthavyā-\*, U. \*padārdhavyā-\*, B, \*pūrvārdhāsadārdhanyā\*. H

### [c6.s1.105](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.105)

⁵¹ \*-prācyām\*, M.

### [c6.s1.106](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.106)

\*\*4.15\*\* \*yūpāvaṭāḥ padaviṣkambhāstripadapariṇāhāni yūpoparāṇīti\* | (I.112-3)

### [c6.s1.107](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.107)

5

### [c6.s1.108](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.108)

\*\*5.1\*\* \*ardhāṣṭamāḥ puruṣāḥ\*⁵² \*prathamo 'gniḥ\* | (II.1) | \*ardhanavamā dvitīyaḥ\* | (II.2) | \*ardhadaśamastṛtīyaḥ\* | (II.3) | \*evamuttarottaro vidhābhyāsa ekaśatavidhāt\*⁵³ | (II.4) | \*tadetatsaptavidhaprabhṛtyekaśatavidhāntam\* | (II.5) |

### [c6.s1.109](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.109)

⁵² \*ardhāṣṭamapuruṣāḥ\*, T.

### [c6.s1.110](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.110)

⁵³ C retains \*ekādaśavidhāt-\* ; T uses \*ekaśatavidhāt\* which is meaningful.

### [c6.s1.111](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.111)

\*\*5.2\*\* \*ata ūrdhvamekaśatavidhāneva pratyādadīta\* | (II.6) | \*anagnikānvā yajñakratūnāharet\* | (II.7) | \*anyatrāśvamedhāt\* | (II.8) |

### [c6.s1.112](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.112)

\*\*5.3\*\* \*aśvamedhamaprāptaṁ cedāharedata ūrdhvaṁ vidhāmabhyasyennetaradādriyeta\*⁵⁴ | (II.9) |

### [c6.s1.113](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.113)

⁵⁴ \*-bhasyedanyataradādri-\*, M.

### [c6.s1.114](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.114)

\*\*5.4\*\* \*atītaṁ cedāharedāhṛtya kṛtāntādeva pratyādadīta\* | (II.10) |

### [c6.s1.115](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.115)

\*\*5.5\*\* \*kathamu khalu vidhāmabhyasyet\* | (II.11) |

### [c6.s1.116](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.116)

\*\*5.6\*\* \*yadanyatprakṛtestatpañcadaśa bhāgānkṛtvā vidhāyāṁ vidhāyāṁ dvau dvau bhāgau samasyet\* | \*tābhirardhāṣṭamābhiragniṁ cinuyāt\* | (II.12) |

### [c6.s1.117](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.117)

\*\*5.7\*\* \*ūrdhvapramāṇābhyāsaṃ jānoḥ pañcamasya caturviṃśenaike⁵⁵ samāmananti\* | (II.13) |

### [c6.s1.118](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.118)

⁵⁵ -\*senaivaike\*, T.

### [c6.s1.119](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.119)

\*\*5.8\*\* \*atha haika ekavidhaprabhṛtīnapakṣapucchāṃścinvate\* | (II.14) |

### [c6.s1.120](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.120)

\*\*5.9\*\* \*tannopapadyate pūrvottaravirodhāt\* | (II.15) |

### [c6.s1.121](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.121)

\*\*5.10\*\* \*atha haikeṣāṃ brāhmaṇaṃ bhavati śyenacidagnīnāṃ pūrvā tatiriti\* | (II.16) |

### [c6.s1.122](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.122)

\*\*5.11\*\* \*athāpareṣāṃ\*⁵⁶ \*na jyāyāṃsaṃ citvā kanīyāṃsaṃ cinvīteti\* | (II.17-18) |

### [c6.s1.123](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.123)

⁵⁶ -\*thāparam\*, M.

### [c6.s1.124](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.124)

\*\*5.12\*\* \*athāsmākaṃ\*⁵⁷ | (II.19) | \*pakṣī bhavati\* | \*na hyapakṣaḥ patitumarhati\* | \*aratninā pakṣau drāghīyāṃsau bhavataḥ\* | \*tasmātpakṣapravayāṃsi vayāṃsi\* | \*vyāmamātrau pakṣau ca pucchaṃ ca bhavatīti\* | (II.20) |

### [c6.s1.125](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.125)

⁵⁷ \*brāhmaṇaṃ\* ins U on the margin; for the \*brāhmaṇa\* see TS. V.2.5.1.

### [c6.s1.126](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.126)

\*\*5.13\*\* \*nāpakṣapucchaḥ śyeno vidyate\* | \*na cāsaptavidhasya pakṣapucchāni vidyante\* | \*na ca saptavidhaṃ citvaikavidhaprasaṅgaḥ\* | \*tasmātsaptavidha eva prathamo 'gniḥ\* | (II.21) |

### [c6.s1.127](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.127)

\*\*5.14\*\* \*bhedānvarjayet\* | (II.22) | \*adharottarayoḥ pārśvasaṃdhānaṃ bhedā ityupadiśanti\* | (II.23) | \*tadagnyanteṣu na vidyate\*⁵⁸ \*na sraktipārśvayoḥ\* | (II.24-25) |

### [c6.s1.128](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.128)

⁵⁸ \*vidyaṃte\*, U.

### [c6.s1.129](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.129)

\*\*5.15\*\* \*sāhasraṃ cinvīta prathamaṃ cinvāna iti\*⁵⁹ | (II.26) |

### [c6.s1.130](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.130)

⁵⁹ See TS. V. 6.8.2.

### [c6.s1.131](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.131)

\*\*5.16\*\* \*pañcamāyāṃ vā citau saṃkhyāṃ pūrayet\* | (II.27) |

### [c6.s1.132](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.132)

\*\*5.17\*\* \*dviśatāśceccikīrṣetpañcacoḍābhirnākasadaḥ\*⁶⁰ \*samānasaṃkhyaṃ pratīyāt\* | (II.28) |

### [c6.s1.133](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.133)

⁶⁰ \*śatāṃśce\*, U; -\*coḍānākasadaḥ\*, M.

### [c6.s1.134](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.134)

6

### [c6.s1.135](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.135)

\*\*6.1\*\* \*paśudharmo\*⁶¹ \*ha vā agniḥ\* | \*yathā ha vai paśordakṣiṇeṣāmasthnāṃ yaddakṣiṇaṃ pārśvaṃ taduttareṣāmuttaraṃ yaduttareṣāṃ dakṣiṇaṃ taddakṣiṇeṣāmuttaraṃ yadavāk\*⁶² \*cordhvaṃ\*⁶² \*ca\*⁶² \*tatsamānamevamiṣṭakānāṃ rūpāṇyupadadhyāt\* | (II.29) |

### [c6.s1.136](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.136)

⁶¹ -\*dharmā\*, B, M, U.

### [c6.s1.137](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.137)

⁶² \*yadvāṃcam\*, M; \*yadarvāk ca\*, B; \*paścātpurastācca\*, T.

### [c6.s1.138](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.138)

\*\*6.2\*\* \*yā dakṣiṇāvṛto lekhāstā dakṣiṇata upadadhyāt\* | (II.30) \*savyāvṛta uttarataḥ\* | (II.31) | \*rjulekhāḥ paścācca\*⁶³ \*purastācca bhavanti\* | (II. 32) | \*tryālikhitā\* \*madhye\* | (II.33) | \*atha yā viśayasthā\*⁶⁴ \*yathā ha vai paśoḥ pṛṣṭhavaṃśo naivaikasminpārśve vyatirekeṇa vartate naivāparasminnevaṃ tāsāmupadhānaṃ pratīyāt\* | (II.34) |

### [c6.s1.139](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.139)

⁶³ Thus H, M, U; \*paścāt\*, B.

### [c6.s1.140](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.140)

⁶⁴ Thus, T.; \*viṣaya-\*, H, M, B, U.

### [c6.s1.141](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.141)

\*\*6.3\*\* \*athāpi brāhmaṇaṃ\*⁶⁵ \*bhavati\* | (II.35) | \*prajāpatirvā atharvāgnireva dadhyaṅṅātharvaṇastasyeṣṭakā asthānīti\* | (II.36) |

### [c6.s1.142](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.142)

⁶⁵ TS. V. 6.6.3.

### [c6.s1.143](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.143)

\*\*6.4\*\* \*tasmād\*⁶⁶\*bahistanvaṃ ceccinuyāttanvopaplavamadhyairātmopaplava\*⁶⁷\*madhyāt saṃdadhyāt\* | (II.37) |

### [c6.s1.144](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.144)

⁶⁶ Not in T.

### [c6.s1.145](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.145)

⁶⁷ Some of the Mss have (as \*Lāṭyāyana\* (1.5.7.) \*upablaya\* or \*blaya\*.

### [c6.s1.146](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.146)

\*\*6.5\*\* \*prāñcamenaṃ cinuta iti vijñāyate\* | (II.38) |

### [c6.s1.147](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.147)

\*\*6.6\*\* \*amṛnmayībhiraniṣṭakābhirna\*⁶⁸ \*saṃkhyāṃ pūrayet\* | (II.39) |

### [c6.s1.148](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.148)

⁶⁸ \*-yobhiriṣṭakābhi-\*, M, B.

### [c6.s1.149](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.149)

\*\*6.7\*\* \*iṣṭakacidvā\*⁶⁹ \*anyo ’gniḥ paśucidanya ityetasmādbrāhmaṇāt\* | (II.40) |

### [c6.s1.150](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.150)

⁶⁹ TS. I. 5.8.2.

### [c6.s1.151](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.151)

\*\*6.8\*\* \*paśurvā eṣa yadagniryoniḥ khalu vā eṣā paśorvikriyate\*⁷⁰\*yatprācīnamaiṣṭakādyajuḥ kriyata\*⁷¹ \*iti ca\*⁷² | (II.41) |

### [c6.s1.152](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.152)

⁷⁰ \*vikriyata iti\*, T.

### [c6.s1.153](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.153)

⁷¹ \*-yat iti\*, B, U; but we have one single citation in TS. V. 2.10.1.

### [c6.s1.154](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.154)

⁷² H omits.

### [c6.s1.155](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.155)

\*\*6.9\*\* \*lokabādhīni\*⁷³ \*dravyāṇyavateṣūpadadhyāt\* | (II.42) |

### [c6.s1.156](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.156)

⁷³ \*ba\* with H, U, B, M; \*va\* with T.

### [c6.s1.157](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.157)

\*\*6.10\*\* \*maṇḍalaṃrṣabhaṃ vikarṇīmitiṣṭakāsu lakṣmāṇi pratīyāt\* | (II.43) |

### [c6.s1.158](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.158)

\*\*6.11\*\* \*iṣṭakāmantrayoriṣṭakāvyatireke lokampṛṇāḥ saṃpadyante parimāṇābhāvāt\* | (II.44) |

### [c6.s1.159](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.159)

\*\*6.12\*\* \*atītāneva veṣṭa\*⁷⁴\*kāgaṇānatropadadhyāt\* | (II.45) |

### [c6.s1.160](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.160)

⁷⁴ Thus, B, U; \*-titāneva-\*, M,; H is incomplete; T reads: \*atītāneveṣṭakāgaṇānetadatro\*.

### [c6.s1.161](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.161)

\*\*6.13\*\* \*pañca lokampṛṇāḥ\* | (II.46) |

### [c6.s1.162](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.162)

\*\*6.14\*\* \*mantravyatireke ’ktāḥ śarkarāḥ saṃdhiṣūpadadhyāt\* | (II.47) |

### [c6.s1.163](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.163)

\*\*6.15\*\* \*prācīrupadadhāti pratīcīrupadadhātīti gaṇeṣu rītivādaḥ\* | (II.48) |

### [c6.s1.164](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.164)

\*\*6.16\*\* \*prācīmupadadhāti pratīcīmupadadhātīti karturmukhavādaḥ\* | (II.49) |

### [c6.s1.165](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.165)

\*\*6.17\*\* \*purastādanyāḥ pratīcīrupadadhāti paścādanyāḥ prācīrityapavargaḥ\*⁷⁵ | (II.50) |

### [c6.s1.166](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.166)

⁷⁵ \*-vargavādaḥ\* in T.

### [c6.s1.167](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.167)

\*\*6.18\*\* \*caturaśrāsvevaitadupapadyate\* | (II.51) |

### [c6.s1.168](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.168)

7

### [c6.s1.169](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.169)

\*\*7.1\*\* \*na khaṇḍāmupadadhyāt\* | (II.52) | \*na bhinnāmupadadhyāt\* | (II.53) | \*na kṛṣṇāmupadadhyāt\* | (II.55)⁷⁶ | \*na jīrṇāmupadadhyāt\* | (II.54) | \*na lakṣmaṇām\*⁷⁷\*upadadhyāt\* | (II.56)| \*na svayamātṛṇṇāṃ svayaṃcitāvupadadhyāt\*| (II.57) |

### [c6.s1.170](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.170)

\*\*7.2\*\* \*ūrdhvapramāṇamiṣṭakānāṃ jānoḥ pañcamena kārayet\* | (II.58) | \*ardhena nākasadāṃ pañcacoḍānāṃ ca\* | (II.59) |

### [c6.s1.171](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.171)

\*\*7.3\*\* \*yacchoṣapākābhyāṃ pratihraseta\*⁷⁸ \*purīṣeṇa tatsaṃpūrayet purīṣasyāniyataparimāṇatvāt\* | (II.60) |

### [c6.s1.172](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.172)

\*\*7.4\*\* \*vyāyāmamātrī bhavatīti gārhapatyacitervijñāyate\* | (II.61) |

### [c6.s1.173](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.173)

\*\*7.5\*\* \*caturaśretyekeṣām\* | (II.62) | \*parimaṇḍaletyekeṣām\* | (II.63) |

### [c6.s1.174](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.174)

\*\*7.6\*\* \*caturaśraṃ saptadhā vibhajya tiraścīṃ tredhā vibhajet\* |(II.64) | \*aparasminprastāra udīcīrupadadhāti\* | (II.65) |

### [c6.s1.175](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.175)

\*\*7.7\*\* \*samacaturaśrāścedupadadhyād\*-(II.66) -\*vyāyāmaṣaṣṭheneṣṭakāḥ kārayeccaturthena tṛtīyeneti\* | (II.66-67) | \*tāsāṃ nava prathamā dvādaśa dvitīyā iti pūrvasminprastāra upadadhāti\* | (II.68) | \*pañca tṛtīyāḥ ṣoḍaśa prathamā ityaparasmin\* | (II.69) |

### [c6.s1.176](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.176)

\*\*7.8\*\* \*parimaṇḍalāyāṃ yāvatsaṃbhavettāvatsamacaturaśraṃ kṛtvā tannavadhā vibhajet\* (II.70) \*pradhīṃstridhā tridheti\* | (II.71)| \*aparaṃ prastāraṃ\*⁷⁹ \*tathopadadhyādyathā pradhyanīkeṣu sraktayo bhavanti\* | (II.72) |

### [c6.s1.177](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.177)

⁷⁹ \*-parasminprastāre\*, M.B.

### [c6.s1.178](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.178)

\*\*7.9\*\* \*dhiṣṇyā ekacitīkāścaturaśrāḥ parimaṇḍalā vā\* | (II.73) |

### [c6.s1.179](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.179)

\*\*7.10\*\* \*teṣāmāgnīdhrīyaṃ navadhā vibhajyaikasyāḥ sthāne' śmānamupadadhyāt\*| (II.74) |

### [c6.s1.180](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.180)

\*\*7.11\*\* \*atha hoturdhiṣṇyaṃ\*⁸⁰ \*navadhā vibhajya pūrvāṃstribhāgānekaikaṃ dvedhā vibhajet\* | (II.75) |

### [c6.s1.181](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.181)

⁸⁰ \*dhiṣṇiyaṃ\*, H. M.

### [c6.s1.182](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.182)

\*\*7.12\*\* \*athetarānnavadhā navadhā vibhajya madhyamapūrvau dvau\*⁸¹ \*bhāgau samasyet\* | (II.⁷⁶) |

### [c6.s1.183](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.183)

⁷⁶ In T. \*na jīrṇām\* precede \*na kṛṣṇām\*-

### [c6.s1.184](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.184)

⁸¹ \*dvau dvau\*, M.

### [c6.s1.185](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.185)

\*\*7.13\*\* \*atha mārjālīyaṃ tredhā vibhajya pūrvāparau bhāgau pañcadhā vibhajet\* | (II.⁷⁷) |

### [c6.s1.186](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.186)

⁷⁷ Thus H., \*lakṣmāmu\*- M. U; \*lakṣṇamu\*- T.

### [c6.s1.187](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.187)

\*\*7.14\*\* \*ukhyabhasmanā saṃsṛjyeṣṭakāḥ kārayediti\* | (II.⁷⁸) |

### [c6.s1.188](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.188)

⁷⁸ Thus U and T; \*-set\* H. M. B.

### [c6.s1.189](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.189)

\*\*7.15\*\* \*saṃvatsarabhṛta evaitadupapadyate na rātribhṛtaḥ\* | (II.79) |

### [c6.s1.190](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.190)

\*\*7.16\*\* \*evamasya mantravatī citiklṛptiḥ\* | (II.80) |

### [c6.s1.191](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.191)

\*\*7.17\*\* \*chandaścitaṃ triṣāhasrasya parastāccinvīta\* (II.81) \*kāmavivekāt tasya rūpaṃśyenākṛtirbhavatīti\*⁸² | (II.⁸³) |

### [c6.s1.192](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.192)

⁸² T. and H. add \*prakṛtitvāt\*.

### [c6.s1.193](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.193)

8

### [c6.s1.194](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.194)

\*\*8.1\*\* \*atha vai bhavati śyenacitaṃ cinvīta suvargakāma iti\* | (III.1) |

### [c6.s1.195](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.195)

\*\*8.2\*\* \*ākṛtidvaividhyam\* | (III.2) | \*caturāśrātmā\*⁸³ (III.3) \*śyenākṛtiśca\* | (III.4) |

### [c6.s1.196](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.196)

⁸³ \*caturasrā\*-in T.

### [c6.s1.197](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.197)

\*\*8.3\*\* \*vijñāyate ubhayaṃ brāhmaṇam\*⁸⁴ | (III.5-6) |

### [c6.s1.198](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.198)

⁸⁴ The first in TS. V. 3.1.5; the second in TS. V. 5.3.2.

### [c6.s1.199](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.199)

\*\*8.4\*\* \*pañca dakṣiṇāyāṃ śroṇyāmupadadhāti pañcottarasyām\* | \*basto vaya iti dakṣiṇe'ṃsa upadadhāti\* | \*vṛṣṇirvaya ityuttare\* | \*vyāghro vaya iti dakṣiṇe pakṣa upadadhāti\* | \*siṃho vaya ityuttare\*⁸⁵ \*puruṣo vaya iti madhya iti ca\* | (III.7) |

### [c6.s1.200](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6.s1.200)

⁸⁵ U. and Mahāgnisarvasya ins. \*pakṣayoreva vīryaṃ dadhāti\*.

_First 200 of 1,074 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6)_

## Cites (3)

- [Kṛṣṇayajurvedasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.krsnayajur*taittiriya.5.2.5.1) — Sanskrit
- [Lāṭyāyanaśrautasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.samaveda.latyayana.1.5.7) — Lāṭyāyana, Sanskrit
- [Baudhāyanaśulbasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.baudhayana.1.3) — Baudhāyana, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6](https://indike.org/pramana/ins.science.sen-bag-1983.c6) · Pramāṇa
