Pramāṇa · Search · About · API

Vada in Theory and Practice: Studies in Debates, Dialogues and Discussions in Indian Intellectual Discourses c5.s19: Genres

Vāda in Theory and Practice: Studies in Debates, Dialogues and Discussions in Indian Intellectual Discourses c5.s19

Language
English

Genres

c5.s19.1

During this second phase in the history of *vāda*, several genres of creating a *vāda*-text or any śāstric treatise were developed. They are — *sūtra*, *vṛtti*, *paddhati*, *bhāṣya*, *samīkṣā*, *cūrṇi*, *ṭīkā*, *pañjikā*, *kārikā* and *vārttika*.⁸⁰ A *bhāṣya* provides new interpretations, takes note of the diverse views and offers their critique. A *vārttika* examines a *sūtra* (aphorism) from the express point of view of what is stated (*ukta*) by a rule, what is not stated (*anukta*) by a rule, and what has been restated, or poorly stated (*durukta*) by a rule (*uktānuktadurukta-cintakatvam vārttikatvam*). A fairly substantial number of *vārttikas* formulated by Kātyāyana on the *sūtras* of Pāṇini are cited in the *Vyākaraṇa-Mahābhāṣya* of Patañjali. *Samīkṣā*, *ṭīkā* (commentary) and *mahābhāṣya* (detailed exposition) were other genres promoting diverse traditions of debate. *Samīkṣā* presents the critique of *bhāṣya*; *ṭīkās* basically paraphrased and explained a text but also took notice of the debatable issues. Patañjali presented such outstanding example of a *mahābhāṣya* that his name has become synonymous with this genre. He structured his arguments in a unique style of a dialogue with questions (*praśnas*), illustrations (*dṛṣṭāntas*), examples (*udāharaṇas*), counterexamples (*pratyudāharaṇas*), answers (*uttaras*), objections (*ākṣepas*), doubts (*sandehas*) and resolutions of doubts (*samādhānas*), carefully leading the reader towards the final view (*siddhānta*).⁸¹

c5.s19.2

Rājaśekhara (tenth century CE) rightly views a *śāstra* as the flow of rivers, which at its source appears in a subtle form, but assumes multifarious proportions and multiple streams.⁸²

c5.s19.3

The tradition of *vāda* has developed through centuries. It manifested in multifarious channels of textual corpus, public debates and various platforms. It vitalized knowledge systems.

c5.s19.4

¹ S. Radhakrishnan, 2013, *Indian Philosophy*, vol. I, p. 2.

c5.s19.5

² B.K. Matilal, 2005, *Epistemology, Logic and Grammar in Indian Philosophical Analysis*, p. 96.

c5.s19.6

³ The first aphorism of *Nyāyasūtra* by Gautama says that by the true knowledge of sixteen categories

c5.s19.7

of this discipline, *niḥśreyasa* (liberation) is acquired. Diṅnāga in his *Nyāyapraveśakasūtram* says:

c5.s19.8

सम्यङ् न्यायपरिज्ञानाद्धेयोपादेयवेदिनः।
उपादेयमुपादाय गच्छन्ति परमां गतिम्।। — p. 10

c5.s19.9

After acquiring a comprehensive knowledge of Nyāya, one knows the despicable and the acceptable, and acquisitioning the acceptable, one gets salvation.

c5.s19.10

⁴ Esther Solomon, 1976, *Indian Dialectics*, vol. 1, p. 4.

c5.s19.11

⁵ *Kāvyamīmāṁsā*, chap. II, p. 24.

c5.s19.12

⁶ The term *nyāya* was also adopted by Gautama from the social institutions that preferred reasoning. Yājñavalkya says that in case of divergence of opinions or difference in prescriptions, decision should be taken by *nyāya*. *Nyāya* here comprises three facets — the practices of the elders who are reliable, the prevalence and the precedence.

c5.s19.13

⁷ विषयो विशयश्चैव पूर्वपक्षस्तथोत्तरम् । निर्णयश्चेति पञ्चाङ्गं शास्त्रेऽधिकरणं स्मृतम् ।। — quoted in *Svarūpaprakāśa*, p. 27

c5.s19.14

⁸ Quoted by K. Satchidananda Murty, 2007, *Evolution of Indian Philosophy*, p. 60.

c5.s19.15

⁹ There was a tradition of holding a *śāstrārtha* (intellectual debate) between the *paṇḍits* representing *vara-pakṣa* (bridegroom’s party) and the *kanyā-pakṣa* (bride’s party) on the occasion of a marriage amongst brāhmaṇa families. Unfortunately *śāstrārthas* in marriage have now become extinct, and none of those that were held earlier is known to have been recorded. Prof. Ramesh Kumar Pandey, Vice-Chancellor of the Lal Bahadur Shastri Rashtriya Sanskrit Vidyapeeth, New Delhi, told me that he had represented the bridegroom’s party in a *śāstrārtha* during a marriage, and his opponent representing the other party was no less than Pundit Badrinath Shukla, one of the greatest Naiyāyikas of Kāśī. Mostly such *śāstrārthas* were not taken seriously, the victory of the *paṇḍit* representing the *vara-pakṣa* being a foregone conclusion.

c5.s19.16

¹⁰ This episode is described in *Viṣṇu Purāṇa* I.76.6, cf. *Prācīnacaritrakośa*, ed. Siddheshwar Chitrav, Pune, 1964, p. 1016.

c5.s19.17

¹¹ K. Satchidananda Murty, 1985, *Philosophy in India*, p. 3.

c5.s19.18

¹² The word *brahmodya* is formed by *brahma* + *ut* + √*vyam*. *ut* + √*vyam* would yield the sense of raising one’s voice. Monier-Williams (p. 741) explains *brahmodya* as rivalry in sacred knowledge, playful discussion on theological questions or problems.

c5.s19.19

¹³ *Bṛhadāraṇyaka Up.* III.8.1.12. The term *brahmavādin* has been used for the debaters in a *brahmodya* (*Chhāndogya Up.* II.24.1, *Śvetāśvatara Up.* I.1, II.41 and *brahmavādinī* is the lady debater (*Bṛhadāraṇyaka Up.* IV.5.1).

c5.s19.20

¹⁴ 14 वाकोवाक्यं पुराणं च नाराशंसीश्च गाथिकाः। इतिहासास्तथा विद्याः शक्त्याऽधीते हि योऽन्वहम् ।। — *Yājñavalkyasmṛti* 45

c5.s19.21

¹⁵ Cited in A.A. Macdonell and A.B. Keith, 1995, *Vedic Index of Names and Subjects*, vol. II, p. 279.

c5.s19.22

¹⁶ य इमं परमं गुह्यं श्रावयेद् ब्रह्मसंसदि। — *Kaṭhopaniṣad* I.17

c5.s19.23

¹⁷ “Intellectual Discourses in Medieval India: Historical Tracts of Śāstrasabhās”, paper presented by K. Rajesh in the 47^th session of All India Oriental Conference (AIOC), Guwahati, 2-4 January 2015, summaries of papers, p. 324.

c5.s19.24

¹⁸ *Isibhāsiyāiṁ*, Preface, p. 11.

c5.s19.25

¹⁹ Nine such texts by Bhaṭṭācārya were published in a volume entitled *Vādavāridhi*.

c5.s19.26

²⁰ Pratapchandra, 1977, “Study of Ideological Discord in Ancient India: Search for a Suitable Model” in *Dissent, Protest and Reform in Indian Civilization*, p. 97.

c5.s19.27

²¹ *Brahmasūtra* I.3.34-38.

c5.s19.28

²² For details see *Mahiṣaśatakam*, Preface.

c5.s19.29

²³ Quoted in Pratapchandra, 1977, op. cit., p. 95.

c5.s19.30

²⁴ प्रवादिकरियूथानां केसरी नयकेसरी। सिद्धसेनकविर्जीयात् विकल्पनखराङ्कुरः।। — *Ādipurāṇa*

c5.s19.31

²⁵ C.S. Sundaram, 1999, *Contribution of Tamilnadu to Sanskrit*, pp. 102-03.

c5.s19.32

²⁶ “A defeated argument that refuses to be obliterated can remain very alive.” — Amartya Sen, 2005, *The Argumentative Indian*, p. 6

c5.s19.33

²⁷ राजा कविः कविसमाजं विदधीत। राजनि कवौ सर्वो लोकः कविः स्यात्। स काव्यपरीक्षायै सभां कारयेत्। सा षोडशभिः स्तम्भैश्चतुर्भिर्द्वारैरष्टभिर्मत्तवारणीभिरुपेता स्यात् तदनुलग्नं राज्ञः केलिगृहम् मध्येसभां चतुःस्तम्भान्तरा हस्तमात्रोत्सेधा समणिभूमिकामेदिका। तस्यां राजासनम्। तस्य चोत्तरतः संस्कृताः कवयो निवशेरन्। बहुभाषाकवित्वे यो यत्राधिकं प्रवीणः स तेन व्यपदिश्यते। यस्त्वनेकत्र प्रवीणः, स सङ्क्रम्य तत्र तत्रोपविशेत्। ततः परं वेदविद्याविदः प्रामाणिकाः पौराणिकाः स्मार्ता भिषजो मौहूर्तिका अन्येऽपि तथाविधाः। पूर्वेण प्राकृताः कवयः। ततः परं नटनर्तकगायनवादकवाग्जीवनकुशीलवतालपचरा अन्येऽपि तथाविधाः। पश्चिमेनापभ्रंशिनः कवयः, ततः परं चित्रलेप्यकृतो माणिक्यबन्धका वैकटिकाः स्वर्णकारवर्धकिलौहकारा अन्येऽपि तथाविधाः। दक्षिणतो भूतभाषाकवयः, ततः परं भुजङ्गगणिकाः प्लवकशौभिकजम्भकमल्लाः शस्त्रोपजीविनो अन्येऽपि तथाविधाः। तत्र यथासुखमासीनः काव्यगोष्ठीं प्रवर्तयेत् भावयेत् परीक्षेत च। वासुदेवसातवाहनशूद्रक-साहसाङ्कादीन् सकलान् सभापतीन् दानमानाभ्यामनुकुर्यात् । तुष्टपुष्टाश्चास्य सभ्या भवेयुः स्थाने पारितोषिकं लभेरन् । लोकोत्तरस्य काव्यस्य च यथार्हा पूजा कवेर्वा। अन्तरान्तरा च काव्यगोष्ठीं शास्त्रवादाननुजानीयात्। मध्वपि नानवदंशं स्वदते। काव्यशास्त्रविरतौ विज्ञानिष्वभिरमेत। देशान्तरागतानां च विदुषामन्यद्वारा सङ्गं कारयेदौचित्याद्यवस्थितिपूर्जा च। वृत्तिकामांश्चोपजपेत् सङ्गृह्लीयाच्च। पुरुषरत्नानामेक एव ह्यासावुपकारो यद्राजोपजीविनां संस्कारः। महानगरेषु काव्यशास्त्रपरीक्षार्थं ब्रह्मसभाः कारयेत्। तत्र परीक्षोत्तीर्णानां ब्रह्मरथयानं पट्ट-बन्धाश्च। श्रूयते चोज्जयिन्यां काव्यकारपरीक्षा — इह कालिदासमेण्ठावत्रमरूपसूरभारवयः। हरिश्चन्द्रचन्द्रगुप्तौ परीक्षिताविह विशालायाम् ।। श्रूयते च पाटलिपुत्रे शास्त्रकारपरीक्षा — अत्रोपवर्षविहपाणिनिपिङ्गलाविह व्याडिः।

c5.s19.34

वररुचिपतञ्जली इह परीक्षिताः ख्यातिमुपजग्मुः। — *Kāvyamīmāṁsā*, chap. X, pp. 174-78

c5.s19.35

²⁸ *Nyāyapraveśakasūtram*, Preface, p. 20.

c5.s19.36

²⁹ राजा तु धार्मिकान् सभ्यान् नियुञ्ज्यात् सुपरीक्षितान्। व्यवहारधुरं वोढुं ये शक्ताः सद्गवा इव।। धर्मशास्त्रार्थकुशलाः कुलीनाः सत्यवादिनः। समाः शत्रौ च मित्रे च नृपतेः स्युः सभासदः। — *Nāradasmṛti* III.4-5

c5.s19.37

³⁰ प्रसादरम्यौजस्वि गरीयो लाघवान्वितम् साकाङ्क्षमपुनरुक्तारं विष्वग्गति निराकुलम्।। न्यायनिर्णीतसारत्वान्नरपेक्षमिवागमे। अप्रकम्प्यतयाऽन्येषाम्नायवचनोपमम्।। अलङ्घ्यत्वाज्जनैरन्यैः क्षुभितोदन्वदूर्जितम्। औदार्यादर्थसम्पत्तेः शान्तं चित्तमृषेरिव।। — *Kirātārjunīyam* XI.38-40

c5.s19.38

³¹ Nārada in his *Smṛti* repeats Vidura’s discourse almost verbatim. यत्र धर्मो ह्यधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च। हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः।। विद्धो धर्मो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठते। न चास्य शल्यं कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः। सभायां न प्रवेष्टव्यं वक्तव्यं वा समज्‍ञसम्। अब्रुवन् विब्रुवन् वाऽपि नरो भवति किल्बिषी। ये तु सभ्याः सभां प्राप्य तूष्णीं ध्यायन्त आसते। यथा प्राप्तं न ब्रुवते सर्वे ते ऽनृतवादिनः।। पादोऽधर्मस्य कर्तारं पादः साक्षिणमृच्छति। पादः सभासदः सर्वान् पादो राजानमृच्छति।। — *Nāradasmṛti* III.8-12

c5.s19.39

³² *Mahābhārata*, Śāntiparva, 164.6.

c5.s19.40

³³ *Yājñavalkyasmṛti*, Ācārādhyāya, 157-58, p. 52.

c5.s19.41

³⁴ *Suttanipāta*, *Mahāvyūhasutta* 10.

c5.s19.42

³⁵ *Suttanipāta*, *Mahāvyūhasutta* 13.

c5.s19.43

³⁶ *Buddhacaryā*, *Mangādiyasuttanta*, ed. Rahul Sankrityayana.

c5.s19.44

³⁷ *Suttanipāta* 51, *Mahāvyūhasutta* 9-12.

c5.s19.45

³⁸ Solomon, 1976, *op. cit.*, p. 10.

c5.s19.46

³⁹ *Manusmṛti* VIII.274.

c5.s19.47

⁴⁰ *Yājñavalkyasmṛti*, Vyavahārādhyāya, 204-07, pp. 283-84.

c5.s19.48

⁴¹ Coins of copper.

c5.s19.49

⁴² *Arthaśāstra* III.18, vol. II, pp. 103-04.

c5.s19.50

⁴³ नात्यन्तं संस्कृतेनैव नात्यन्तं देशभाषया। कथां गोष्ठीसु कथयंल्लोके बहुमतो भवेत्। या गोष्ठी लोकविद्विष्टा या च स्वैरविसर्पिणी। परहिंसात्मिका या च न तामवतरेद् बुधः।। लोकचित्तानुवर्तिन्या क्रीडामात्रैककार्या। गोष्ठ्या सहचरन् विद्वांल्लोके सिद्धिं नियच्छति ।। — *Kāmasūtra* I.IV.37-39

c5.s19.51

⁴⁴ *Nāṭyaśāstra*, chap. I.

c5.s19.52

⁴⁵ अन्यदास्तां नाम तामेव काममन्योन्यं कलहायमानानां नानाविधानां श्रुतीनामविरोधसाधनेन साधुभावं प्रकटयन्तीमखिलगुणाभिरामां रामानुजसरस्वतीमभिनन्दामि। प्रसिद्धं हि सन्धि — मिच्छन्ति साधवः इति। — *Viśvaguṇādarśacampū*, p. 196, prose 99

c5.s19.53

⁴⁶ अहो महाप्रभावं महाप्रभावस्य दर्शनं यस्मादतत्स्वभावान् अपि भावान् स्वभावमात्रेण नानाप्रकारेखु नियुङ्क्ते। यदि नाम किञ्चित् कथञ्चिदत्रभवतो दर्शनविषयताम् अतिक्रामेत्, हन्त, अप्रसवधर्मकमपेतसन्तानं स्यादितियं चिन्ता चित्तं दुनोति । — *Hetubindu* II.17

c5.s19.54

⁴⁷ तत् किमिदानीं माता च वन्ध्या च अस्ति? को वास्य भाषितस्यार्थः — अक्षेपक्रियास्वभावः कार्यं च न करोतीति ? — *Hetubindu* II.18

c5.s19.55

⁴⁸ तत् किमयं तपस्वी षण्ढमुद्वाह्य पुत्रं मृगयते ? — *Hetubindu* V.1

c5.s19.56

⁴⁹ तदयमीर्ष्याशल्यवितुद्यमानमर्मा विक्लवं विक्रोशतीत्युपेषामेवार्हति। — *Hetubindu* II.20

c5.s19.57

⁵⁰ कुत इदममन्त्रौषधिजालं भावेन शिक्षितम् यदयमजातान्नष्टरूपातिशयोऽ व्यवधानिदूरस्थानस्तस्यैव तदवस्थेन्द्रियादेरेव पुरुषस्य कदाचित् प्रत्यक्षः, अप्रत्यक्षश्च। येन कदाचिदस्यामनुमानमुपलब्धिः, कदाचित् प्रत्यक्षम्, कदाचिदागमः। एकस्मिन्नैवातिशये अमीषां प्रकाराणां विरोधात्। — *Vādanyāya*, p. 28

c5.s19.58

⁵¹ *Hetubindu* II.3.

c5.s19.59

⁵² *Vādanyāya*, p. 21.

c5.s19.60

⁵³ *Hetubindu* II.4.

c5.s19.61

⁵⁴ *Vādanyāya*, pp. 87, 146.

c5.s19.62

⁵⁵ इमामेव मूर्खतां दिगम्बराणामङ्गीकृत्य उक्तं सूत्रकृारेण यथा नग्न श्रणणक दुर्बुद्धे कायक्लेशपरायण। जीविकार्थेऽपि चारम्भे केन त्वमसि शिक्षितः।। — *Tattvopaplavasimha*, p. 79

c5.s19.63

⁵⁶ न च सत्ताभेदानन्त्यमस्त्येवेत्यपि पादप्रसारिका न निस्ताराय। — *Khaṇḍanakhaṇḍakhādya*, chap. I, p. 30

c5.s19.64

⁵⁷ प्रयोजनानुपयक्ते काले तस्य स्वरूपतोऽवस्थानं पाटच्चरलुण्ठिते वेश्मनि यामिकजागरण- वृत्तान्तमनुहरति। — *Khaṇḍanakhaṇḍakhādya*, chap. I, p. 30

c5.s19.65

⁵⁸ यदत्र श क्ति संसिद्धौ मज्जन्त्युदयनद्विपाः।

c5.s19.66

जयन्त हन्त का तत्र गणना त्वयि कीटके।। — *Syādvādamañjarī*, chap. II

c5.s19.67

⁵⁹ को ह्येव ब्रूयात् प्रभाकरकरावलम्बी भट्टदत्तहस्तो वा। — *Sarvadarśanasaṁgraha*, Rāmānuja systems, p. 129

c5.s19.68

⁶⁰ *Kāmagītā* (sermon of desire) in Aśvamedhaparva of 13.12-18: A. Chakrabarti and S. Bandhyopadhyaya (eds.), 2014, *Mahābhārata Now*, p. 260.

c5.s19.69

⁶¹ Shatavadhani R. Ganesh has informed me that this aspersion of Śaṅkara is just an inference validated only by one reference in *Śaṅkaradigvijayam* of Mādhava (IX.59), whereas rest of the narrative by Mādhava himself does not seem to support this contention.

c5.s19.70

⁶² *Śaṅkaravijayamakaranda*, pp. 88-90.

c5.s19.71

⁶³ Ibid., p. 88.

c5.s19.72

⁶⁴ G.C. Pande, 1998, *Life and Thought of Śaṅkarācārya*, p. 87.

c5.s19.73

⁶⁵ G.C. Pande, 1998, op. cit., p. 89.

c5.s19.74

⁶⁶ शब्दार्थनिर्वचनखण्डनया नयन्तः सर्वत्रनिर्वचनभावमखर्वगर्वन्। धीराः यथोक्तमपि कीरवदेतदुक्त्वा लोकेषु दिग्विजयकौतुकमातनुध्वम्।। — *Khaṇḍanakhaṇḍakhādya* I.3

c5.s19.75

⁶⁷ साध्ये निश्चितमन्वयेन घटितं बिभ्रत्सपक्षे स्थितिं व्यावृत्तं च विपक्षतो भवति यत् तत् साधनं सिद्धये। यत् साध्यं स्वयमेव तुल्यमुभयोः पक्षे विरुद्धं च यत् तस्याङ्गीकरणेन वादिन इव स्यात् स्वामिनो निग्रहः।। — *Mudrārākṣasa* V.10

c5.s19.76

⁶⁸ Chakrabarti and Bandhyopadhyaya (eds.), 2014, op. cit., p. 325.

c5.s19.77

⁶⁹ इह यद्यपि यं कमपि पुरुषार्थमर्थमानाः शुद्धबुद्धस्वभाव इत्यौपनिषदाः, आदिविद्वान् सिद्ध इति कापिलाः, क्लेशकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टो निर्माणकायामधिष्ठाय सम्प्रदायप्रद्योतकोऽनुग्राहकश्चेति पातञ्जलाः, लोकवेदविरुद्धैरपि निर्लेपः स्वतन्त्रश्चेति महापाशुपताः, शिव इति शैवाः, पुरुषोत्तम इति वैष्णवाः, निरावरण इति दिगम्बराः, उपास्यत्वेन देशित इति मीमांसकाः, लोकव्यवहारसिद्ध इति चार्वाकाः, यावदुक्तोपपन्न इति नैयायिकाः, किं बहुना यं कारवोऽपि विश्वकर्मेत्युपासते तस्मिन्नेव जातिगोत्रप्रवरचरणकुलधर्मादिवदासंसारं सुप्रसिद्धानुभावे भगवति भवे सन्देह एव कुतः किं निरूपणीयं तथापि न्यायचर्चैयमीशस्य मननव्यपदेशभाक्। उपासनैव क्रियते श्रवणानन्तरागता।। — *Nyāyakusumāñjali*, chap. I, p. 15

c5.s19.78

⁷⁰ *Tattvopaplavasimḣa*, Preface by Sukhalalji Singhavi, p. 20.

c5.s19.79

⁷¹ *Dabistan-e-mazahib*, ascribed to Kaikhusrow Isfandiyar and edited by Rahim Rezazade Malik, was published in original Persian by Kitabkhana- e-Tahoori, Tehran in 1362 Hizri.

c5.s19.80

⁷² An Urdu translation of this work by Shraddharam Phullori was published by Mitra Vilas Press, Lahore, in 1898.

c5.s19.81

⁷³ Published in 1910 from Maktaba-e-Ahale-Hadis, Amritsar.

c5.s19.82

⁷⁴ Shrinivas Verkhedy has translated this work.

c5.s19.83

⁷⁵ *Jāti* has been translated by different terms. Esther Solomon has used words *sophistical refutation and futile rejoinder* for it.

c5.s19.84

⁷⁶ *Tattvopaplavasiṁha*, Preface by Sukhalalji Singhavi, p. 20.

c5.s19.85

⁷⁷ एवं प्रकाराणि तल्लक्षणेषु खण्डनान्यूहनीयानि। तदेतासु खण्डनयुक्तिषु कामपि स्थानान्तरस्थां केनापि प्रकारेणानीय तत्सदृशीमन्यां वा स्वयमूहत्वा परैर्विविच्यमानानि पदार्थान्तराण्युपि बुद्धिमता बाधनीयानि। अत्र चास्माभिर्द्रूषयितुं शङ्कितेभ्यः परपक्षप्रकारेभ्यो यदि प्रकारान्तरं कोऽपि स्वयमूहति उक्तानां बाधकानां मध्ये क्वचित् प्रज्ञया समाधानमभिदध्यात् तत्र खण्डनवादिनः प्रस्तुता प्रतिक्रिया न स्फुरेत् तदा परेण प्रयुज्यमाने वाक्ये बहुपदात्मके कस्यचित् पदस्यार्थं खण्डयितुं खण्डनान्तरमवतारणीयम्। एवं तत्रापि परेण प्रज्ञापोषणे पुनस्तथैव शाखान्तरेषु सङ्क्रमणीयमिति प्रकारेण खण्डनमये चक्रे सम्यगवधेयम्। — *Khaṇḍanakhaṇḍakhādya*, chap. IV, p. 753

c5.s19.86

⁷⁸ *Tattvopaplavasiṁha*, Preface by Sukhalalji Singhavi, p. 13.

c5.s19.87

⁷⁹ In addition to these, Vishweshwari Amma (1985: 91) has referred to a text *Sarvamatasaṁgraha* by Nārāyaṇabhaṭṭa, published from Oriental Research Institute and Manuscript Library, Trivandrum, 1977.

c5.s19.88

⁸⁰ सूत्रदिभिश्चैषां प्रणयनम्। तत्र सूत्रणात् सूत्रम्। यदाहुः — अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम्। अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रकृतो विदुः।। सूत्राणां सकलसारविवरणं वृत्तिः। सूत्रवृत्तिविवेचनं पद्धतिः। आक्षिप्य भाषणाद् भाष्यम्। अन्तर्भाष्यं समीक्षा। अवान्तरार्थविच्छेदश्च सा। यथासम्भवमर्थस्य टीकनं टीका। विषमपदभञ्जिका पञ्जिका। अर्थप्रदर्शनकारिका कारिका। उक्तानुक्तदुरुक्त चिन्ता वार्तिकमिति शास्त्रभेदाः — *Kāvyamīmāṁsā*, chap. II, pp. 26-27

c5.s19.89

⁸¹ Commentator Madhusudan Mishra has pointed out lacunae in the readings here, and he suggests अवान्तरार्थविच्छेदश्चूर्णिः। तथा च चूर्णिः महाभाष्यम्। चूर्णतिखण्डयति निखिलपण्डितानां तर्कमिति घृणिपृश्निपार्ष्णिचूर्णिभूर्णि इत्युणादि सूत्रेण निपात्यते। चूर्णिः पातञ्जल व्याकरणमिति लिङ्गादिसङ्ग्रहटीकायां भरतः। चूर्णि भाष्यं करोतीति चूर्णिकृत् भाष्यकारः गोनर्दीयः पतञ्जलिः इति त्रिकाण्डशेषः। — Ibid., p. 27

c5.s19.90

⁸² सरितामिव प्रवाहास्तुच्छाः प्रथमं यथोत्तरं विपुलाः। ये शास्त्रसमारम्भा भवन्ति लोकस्य ते वन्द्याः।। — *Kāvyamīmāṁsā*, chap. II, p. 26

Linked texts (31)