Alankarashekhara 5.11

5.11

tatra-vākyārthenaiva vākyārtho yadupamīyate sā vākyārthopamā
sā ca dvayī-pratyekaṃ sādṛśyānapekṣā tatsāpekṣā ca | ādyā yathā‘kāminīnayanakajjalapaṅkādutthito madanamattavarāhaḥ
kāmimānasavanāntaracārī kandamutkhanati mānalatāyāḥ ||’
antyā yathā‘tvadānanamadhīrākṣamāvirdaśanadīdhiti
bhramadbhṛṅgamivālakṣyakeśaraṃ bhāti paṅkajam ||’
yatrātiśayadharmopanyāsaḥ sātiśayopamā
yathā‘kalpadrumo na jānāti na dadāti vṛhaspatiḥ
ayaṃ ca jagatījānirjānāti ca dadāti ca ||’
padaślepanibandhanasāmyaṃ śleṣopamā
yathā‘tamālapatrābharaṇā rājate vilasadvayāḥ
bālevodyānamāleyaṃ sālakānanaśobhinī ||’
yatropamānasya nindayā pratikṣepaḥ sā nindopamā
yathā‘nāgendrahastāstvaci karkaśatvādekāntaśaityātkadalīviśeṣāḥ
labdhvāpi loke pariṇāhi rūpaṃ jātāstadurvorupamānavāhyāḥ ||’
yatrāsaṃsṛṣṭajñānena saṃsargamāropya sāmyaprasañjanaṃ sā bhūtopamā
yathā‘ubhau yadi vyomni pṛthakpravāhāvākāśagaṅgāpayasaḥ patetām
tadopamīyeta tamālanīlamāmuktamuktālatamasya vakṣaḥ ||’
"yatropamānasaivopameyatā sā viparyayopamā
'atha sulalitayoṣidbhrūlatācāruśārṅgaṃ
rativalayapadāṅke cāpamāsajya kaṇṭhe
sahacaramadhuhastanyastacūtāṅkurāstraḥ
śatamakhamupatasthe prāñjaliḥ puṣpadhanvā ||'
yatropamānopameyayoḥ saṃśayakoṭitā sā saṃśayopamā
'kiminduḥ kiṃ padmaṃ kimu mukurabimbaṃ kimu mukhaṃ
kimabje kiṃ mīnau kimu madanabāṇau kimu dṛśau
khagau vā gucchau vā kanakakalaśau vā kimu kucau
taḍidvā tārā vā kanakakalatikā vā kimabalā ||'
yatretaravyāvṛttyā sāmyalābhaḥ sā niyamopamā
'kaste puraṃdarādanyaḥ pratimallo bhaviṣyati
ṛte sahasrakiraṇāttvatpratāpasamo hi kaḥ ||'
yatropamānāntaravirahatātparyeṇa svasāmyaṃ sā svopamā
'āghūrṇitaṃ pakṣmalamakṣiyugmaṃ prāntadyutiścaityajitāmṛtāṃśu
asyā ivāsyāścaladindranīlagolamalaśyāmaDownloadlatāratāram ||'
yatropameyamupamānavikāratayocyate sā vikriyopamā
'hariṇādatha tannayanādatha padmātpadmapatrācca
āhṛtya kāntisāraṃ vidhirasṛjatsubhruvo dṛṣṭim ||'
śrīpādastu—‘samabhivyāhāropamāpyasti’ iti
yathā—
'prakṛtyaiva manohāri vadanaṃ hariṇīdṛśaḥ
candre hlādakatā kasmātpadmaḥ kena pariṣkṛtaḥ ||'
atra sarvatra—
nyūnādhikatvaśaṅkā cedvibhāgeṣu tadiṣyatām
kiṃcidviśeṣamādāya bhedo bhedaśca kaścana
kācitsamastānvayinī kriyāmātrānvayā parā
viśeṣaṇānvayā kācidupamā kāpi tatparā
atra ca—
nyūnatā sāmyamādhikyaṃ yadyadevābhidhīyate
aho kāvyasya māhātmyaṃ samataiva pratīyate
tadāha rājaśekharaḥ—
'samānamadhikaṃ nyūnaṃ sajātīyaṃ virodhi ca
sakulyaṃ sodaraṃ kalpamityādyāḥ sāmyavācakāḥ
alaṃkāraśiroratnaṃ sarvasvaṃ kāvyasaṃpadām
upamā kaviṃśaśasya mātaiveti matirmama ||'
ityalaṃkāraśekhare'rthālaṃkāre upamāmarīciḥ