Kavyanushasana 1.p14

1.p14

divā nīlotpalādīnāṃ vikāsasya | yathā—‘kumudavanamapaśni śrīmadambhojaṣaṇḍaṃ tyajati madamulūkaḥ prītimām̐ścakravākaḥ | udayamahimaraśmiryāti śītāṃrequeststaṃ hatavidhilalitānāṃ vai vicitro vipākaḥ ||’ divā śephālikākusumānāṃ visraṃsasya | yathā—‘tvadviprayoge kiraṇaistathograirdagdhāsmi kṛtsnaṃ divasaṃ savitrā | itīva duḥkhaṃ śaśine gadantī śephālikā roditi puṣpabāṣpaiḥ ||’ kacidasatāmapi bhāvānāṃ nibandhaḥ | tadyathā—nadīṣu nīlotpalādīnām | yathā—‘śastaṃ payaḥ papuranenijurambarāṇi cakṣurviṃsaṃhatavikāśivisaprasūnāḥ | sainyāḥ śriyāmanupabhoganirarthakatvamithyāpravādamasṛjannavanimragānām ||’ jalāśayamātre haṃsānām | yathā—‘asminneva latāgṛhe tvamabhavastanmārgādattekṣaṇaḥ sā haṃsaiḥ kṛtakautukā ciramabhūdgodāvarīrodhasi | āyāntyā paridurmanāyitamiva tvāṃ vīkṣya baddhastayā kātaryādaravindakudmalanibho mugdhaḥ praṇāmāñjaliḥ ||’ parvatamātre svarṇaratnagajānāṃ nibandhaḥ | yathā—‘krāntaṃ rucā kāñcanavaprabhācā navaprabhājālāmṛtaiṃ maṇīnām | śritaṃ śilāśyāma - latābhirāmaṃ latābhirāmanvitaṣaṭpadābhiḥ ||’ yathā ca—‘nīlāśmaraśmipaṭalāni mahebhamuktasūtkārasīkaravisṛñji taṭāntareṣu | ālokayanti saralīkṛtakaṇṭhanālāḥ sānandamambudadhiyātra mayūranāryaḥ ||’ tamaso muṣṭigrāhyatvasya | yathā—‘gacchantīnāṃ ramaṇavasatiṃ yoṣitāṃ tatra naktaṃ ruddhāloke narapatipathe sūcibhedyaistamobhiḥ | saudāminyā kanakanikaṣasnigdhayā darśayorvī toyotsargastanitamukharo mā sma bhūrviklavāstāḥ ||’ jyotsnāyāḥ kumbhopavāhyatvādeḥ | yathā—‘śaṅkhadrāvitaketakodaradalasrota:śriyaṃ bibhratī yeyaṃ mauktikadāmagumphanavidheryogyacchaviḥ prāgabhūt | utsekyā kalaśībhirañjalipuṭairgrāhyā mṛṇālāñcalaiḥ pātavyā ca śaśinyamugdhavibhave sā vartate candrikā ||’ śivacandramaso bālatvasya | yathā—‘kapālanetrāntaralabdhamārgairjyotiḥprarohairukaditaiḥ śirastaḥ | divāpi niṣpūta marīcibhāraṃ bālasya lakṣmīṃ glapayantamindoḥ ||’ yaśohāsyayoḥ śauklyasya | yathā—‘karpūradgamagarbhadhūlidhavalaṃ yatketakānāṃ tviṣaḥ śvetitrā paribhūya candramahasā sārdhaṃ pratispardhate | tatpākojjvalanālikerasalilacchāyāvadātaṃ yaśaḥ prāleyācalacūlikāṅka bhavato gāyanti siddhāṅganāḥ ||' yathā ca—'gatvā cordhvaṃ daśamukhabhujocchvāsitaprasthasaṃdheḥ kailāsasya tridaśavaniādarpaṇasyātithiḥ syāḥ | śṛṅgocchrāyaiḥ kumudaviśadairyo vitatya sthitaḥ khaṃ rāśībhūtaḥ pratidinamiva tryambakasyāṭṭahāsaḥ ||'