Mandaramaganda 9.1

9.1

bhāṇe tu dhūrto nipuṇa eka eva paṭurviṭaḥ
svaparābhyāṃ cānubhūtaṃ caritramupavarṇayet
bhūyasā bhāratī vṛttirvastu syātkavikalpitam
saubhāgyaśauryayoścopavarṇanenaiva sūcayet
śṛṅgāravīrau ca sāṅge mukhanirvahaṇe tathā
eko'ṅkastvekapātraṃ syātkuryādākāśabhāṣaṇam
iti bhāṇaḥ
atha prahasane hāsyapradhānaṃ rasa ucyate
na tvekapātraniyamaḥ śeṣaṃ sarvaṃ ca bhāṇavat
śuddhavaikṛtasaṃkīrṇabhedāttannividhaṃ matam
pāṣaṇḍavipraprabhṛtinaṭaceṭaviṭākulam
veṣabhāṣādisahitaṃ śuddhaṃ hāsyavaco'nvitam
kāmukādivacoveṣaiḥ ṣaṇḍhakañcukitāpasaiḥ
prahāsābhinayaprāyaṃ vikṛtaṃ vaikṛtaṃ matam
saṃkīrṇaṃ ca samākīrṇaṃ vīthyaṅgairdhūrtasaṃkulam
iti prahasanam
ḍime bībhatsakaruṇaraudravīrabhayānakāḥ
sādbhutāḥ ṣaḍrasā dīptāstathā raudrapradhānakāḥ
māyendrajālasaṃgrāmasūryacandragrahādayaḥ
nāyakā devagandharvayakṣarakṣomahoragāḥ
bhūtapretapiśācādyāḥ ṣoḍaśātyantamuddhatāḥ
catvāro'ṅkā nirvimarśāḥ saṃdhayaḥ kaiśikīṃ vinā
vṛttayo vastuprakhyānaṃ śeṣaṃ nāṭakavanmatam
asato vastuno māyā sadbhūtodbhāvanā tathā
indrajālaḥ sthitārthasya mantracūrṇauṣadhādibhiḥ
adarśanamapārokṣyamanyathākṛtirucyate
vyāyoge tūddhato netā vṛttaṃ prakhyātamīritam
ṣaḍrasā ḍimavaddīptā astrīkāraṇasaṃyugaḥ
bahubhiśca tathaikāṅka ekāhacaritaṃ tathā
vimarśagarbharahitāḥ saṃdhayo'nyacca pūrvavat
atho samavakāre tu nirvimarśāśca saṃdhayaḥ
netāro dvādaśa pṛthakphalā devāsurādayaḥ
sūkṣmā syātkaiśikī vṛttī rasā vīrapradhānakāḥ
vīthyaṅgānāṃ ca saṃprāptiryathāsaṃbhavamīritā
aṅkāstrayastatra cādye mukhapratimukhau tathā
vastusvabhāvadaivārikṛtāḥ syuḥ kapaṭāstrayaḥ
kathāmapi nibadhnīyāttathā dvādaśanālikām
dvitīye'ṅke'pi caturnālikāvadhikāṃ kathām
purarodharaṇāmyādinimittā vidravāstrayaḥ
tṛtīye'ṅke nibaddhavyā kathā cāpi dvinālikā
dharmārthakāmānuguṇāstisraḥ śṛṅgārarītayaḥ
dvayorantyāṅkayorgarbhanirvāhau ca yathocitam
sarvaṃ nāṭakavacchiṣṭamanyatprastāvanādikam
nālikāghaṭikādvandvaṃ sārdhaṃ vā ghaṭikādvayam
vīthyāṃ tu kaiśikī vṛttiḥ śṛṅgārastu pradhānakaḥ
udghātyakādīnyaṅgāni saṃdhyaṅgādi ca bhāṇavat
ekapātraprayogo vā tathā pātradvayaṃ matam
athāṅke prakhyātamiti vṛttaṃ buddhyā prapañcayet
strīṇāṃ vilāso vāgyuddhaṃ pradhānaṃ karuṇo rasaḥ
nāyakāḥ prākṛtā martyāḥ saṃdhyaṅgāṅgādi bhāṇavat
ityaṅkaḥ
īhāmṛge miśravṛttaṃ caturaṅkaṃ trisaṃdhikam
martyadivyau ca niyamānnāyakapratināyakau
divyastriyamanicchantīṃ hartukāmau samuddhatau
prakhyātau kāmukāvantyo viparyāsādyuktakṛt
avadhaṃ yuddhamanyonyaṃ vyājādyuddhanivāraṇam
śṛṅgārābhāsa evāsminnanyanāṭakavanmatam
itīhāmṛgaḥ
nāṭikāṃ ca prakaraṇīṃ rūpakaṃ kecidūcire
nāṭikāyāṃ khyātavṛttaṃ bhāratī vṛttiriṣyate
strībāhulyaṃ tathāṅkāstu catvāro nāyikā punaḥ
sā divyamartyānyatarā sadāntaḥpuravāsinī
mugdhā devī vaśagatā tādṛksundararūpiṇī
nāyakastu pravarteta taddevītrāsaśaṅkitaḥ
sā tu devī pragalbhā ca gambhīrā māninī tathā
tadānukūlyādante ca tayorekatra saṃgamaḥ
sā nāyikā tu vacasā nānurāgaṃ prakāśayet
kaiśikyaṅgāni catvāri śeṣaṃ nāṭakavanmatam
iti nāṭikā
atha prakaraṇikāyāṃ tu vastu syātkavikalpitam
nāyikāṅgādi sarvaṃ tu nāṭikāyāṃ yathā tathā
iti prakaraṇikā
evaṃ nirūpitaṃ sāṅgaṃ daśarūpakalakṣaṇam
prācāmādhunikānāṃ ca matānyālocya bhaktitaḥ
jalajanijanijāyāpremapākena gopījanamanasijakelīlampaṭe lampaṭena
guhapuranilayena proddhṛto nṛtyabinduḥ surakusumamarande cārucampūprabandhe
śuddhabinduḥ
śuddhabindāvatra lakṣmācakṣmahe lakṣyalakṣitam
prasphuṭaṃ bhedasiddhayarthaṃ nāyakānāṃ parasparam
mahāprabandhamūlaṃ tu netā sītāpatiryathā
saundaryodāryagāmbhīryamādhuryasthairyaśaktayaḥ
lokānurāgamahimamahābhāgyakulīnatāḥ
tejovaidagdhyalālityavāgmitādharmasaṃgrahāḥ
ṣaṇḍāvilāsakaruṇāspardhātāruṇyaśuddhayaḥ
iti dvāviṃśatirneturguṇā anye yathocitam
saundaryaṃ rūpalāvaṇyaparilālitadehatā
tvāmālikhantīṃ kañjākṣa nainandāṃ vīkṣya rādhikā
lilekhāhāya caturā kausumaṃ kārmukaṃ kare