Bhojanakutuhala 22
Bhojanakutūhala 22
- Language
- Sanskrit
22.p1
evaṃ bhuktvā samācāmed gaṇḍūṣagrahapūrvakam | bhojane dantalagnāni nirhṛtyācamanaṃ caret || dantāntaragataṃ cānnaṃ śodhanenāharecchanaiḥ | kuryādanirhṛtaṃ taddhi mukhasyāniṣṭagandhatām || dantalagnamanihāryaṃ lepaṃ manyeta dantavat | na tatra bahuśaḥ kuryādannanirharaṇaṃ prati || ācamya jalayuktābhyāṃ pāṇibhyāṃ cakṣuṣī spṛśet | bhuktvācamya smarennityamagastyādīn sukhāvahān || viṣṇuḥstā yathaivānnaṃ pariṇāmaśca vai yathā | satyena tena madbhuktaṃ jīryatvannamidaṃ tathā || agastiragnirbaḍavānalaśca bhuktaṃ mamānnaṃ jarayantvaśeṣam | sukhaṃ ca me tatpariṇāmasambhavaṃ yacchantvarogaṃ mama cāpi deham
22.p2
aṅgārakamagastiṃ ca pāvakaṃ sūryamaśvinau | yaścaitān saṃsmarennityaṃ bhuktaṃ tasyāśu jīryate || ityuccārya svahastena parimārjya tathodaram | anāyāsapradāyīni kuryāt karmāṇyatandritaḥ
22.p3
bhuktamātrasya tu svamād hantyagniṃ kupitaḥ kaphaḥ | dhūmenāpohya hṛdyairvā kaṣāyakaṭutiktakaiḥ || pūgakarpūrakastūrīlavaṅgasumanaḥphalaiḥ | phalaiḥ kaṭukapāyairvā mukhavaiśadyakāribhiḥ || tāmbūlapatrasahitaiḥ sugandhairvā vicakṣaṇaḥ | bhuktvā śataṃ padāṃ gacchecchanaiḥ svastho'bhijāyate || bhuktvā śatapadīṃ gacchecchanestena tu jāyate | abhrasaṅghātaśaithilyaprīṇanānuvaṭīsukham || rete suptotthite snāte bhukte vānte ca saṅgare | sabhāyāṃ viduṣāṃ rājñā kuryāttāmbūlacarvaṇam
22.p4
tāmbūlaṃ kaṭutiktamūṣṇamadhuraṃ kṣāraṃ kapāyānvitaṃ vātaghnaṃ krimilāśanaṃ kaphaharaṃ kāmāgnisandīpanam | strīṇāṃ bhāṣaṇabhūṣaṇaṃ ratikaraṃ śokasya vicchedarna tāmbūle viditāstrayodaśa guṇāḥ svapne'pi te durlabhāḥ
22.p5
āyuragre yaśo mūle lakṣmīrmadhye vyavasthitā | tasmādagraṃ tathā mūlaṃ madhyaṃ parṇasya varjayet
22.p6
parṇamūle bhaved vyādhiḥ parṇāgre pāpasambhavaḥ | cūrṇaparṇaṃ haredāyūḥ śirā buddhivināśinī || ādyaṃ viṣopamaṃ pītaṃ dvitīyaṃ medi durjaram | tṛtīyādi tu pātavyaṃ sudhāsulyaṃ rasāyanam || vidyākāmo'niśaṃ rātrau tāmbūlaṃ naiva bhakṣayet | tathā -tāmbūlaṃ nātiseveta na virikto bubhukṣitaḥ | kṣatāsrapittī kṣīrāśī kṣīṇo rūkṣyākṣirogyapi | viṣamūrcchāpavāsātīṃ mehī pāṇḍvāmayī kṣayī || bhūtāpasmārakuṣṭhātisārī kṛcchrī ca hṛdgadī | vinā cūrṇaṃ vinā parṇaṃ pūgaṃ khādati yo naraḥ || daśajanmadaridrastu maraṇe na hariṃ smaret | kramukaṃ pañcaniṣpaṃ syāt tāmbūlyāśca paladvayam || guñjādvayaṃ cūrṇamānaṃ tāmbūlakrama uttamaḥ | tathā-phalapatre same rāgo virāgastu phalādhike || cūrṇādhikye tu daurgandhyaṃ patrādhikye sugandhitā | rātrau ca parṇabahulaṃ tāmbūlaṃ bhakṣayennaraḥ || jātīlavaṅgakarpūraṃtakkolakakaṭukaissaha | rucivaiṣadyasaugandhyamicchan vaktreṇa dhārayet
22.p7
pāṇḍutvaṃ tanudaurbalyamakṣirogaṃ balakṣayam | karoti coṣṇarogākhyaṃ tāmbūlamatisevanāt
22.p8
iti tāmbūlavidhiḥ
Linked texts (5)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha, Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
- Caryācandrodaya — Dattarāma, Sanskrit
- TĀMBŪLAMAÑJARĪ — Sanskrit