Pramāṇa · Search · About · API

Lingadisangraha / Trikanda 1.2

Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa 1.2

Language
Sanskrit

1.2.1

6 svaravyayaṃ svarga-nāka-tridiva-tridaśālayāḥ
suraloko dyo-divau dve striyāṃ klīve triviṣṭapam
7 amarā nirjarā devāstridaśā vibudhāḥ surāḥ
suparvāṇaḥ sumanasastridiveśā divaukasaḥ
8 āditeyā diviṣado lekhā aditinandanāḥ
ādityā ṛbhavo'svapnā amartyā amṛtāndhasaḥ
9 barhirmukhāḥ kratubhujo gīrvāṇā dānavārayaḥ
vṛndārakā daivatāni puṃsi vā devatāḥ striyām
10 āditya-viśva-vasavastuṣitā''bhāsvarā'nilāḥ
mahārājika-sādhyāśca rudrāśca gaṇadevatāḥ
11 vidyādharā'psaro-yakṣa-rakṣo-gandharva-kinnarāḥ
piśāco guhyakaḥ siddho bhūto'mī devayonayaḥ
12 asurā daitya-daiteya-danujendrāri-dānavāḥ
śukraśiṣyā ditisutāḥ pūrvadevāḥ suradviṣaḥ
13 sarvajñaḥ sugato buddho dharmarājastathāgataḥ
samantabhadro bhagavān mārajillokajijjinaḥ
14 ṣaḍabhijño daśabalo'dvayavādī vināyakaḥ
munīndraḥ śrīghanaḥ śāstā muniḥ, śākyamunistu yaḥ
15 sa śākyasiṃhaḥ sarvārthasiddhaḥ śauddhodaniśca saḥ
gautamaścā'rkabandhuśca māyādevīsutaśca saḥ
16 brahmā''tmabhūḥ surajyeṣṭhaḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ
hiraṇyagarbho lokeśaḥ svayambhūścaturānanaḥ
17 dhātā'bjayonirduhiṇo viriñciḥ kamalāsanaḥ
sraṣṭā prajāpatirvedhā vidhātā viśvasṛḍ vidhiḥ
1 'nābhijanmā 'ṇḍajaḥ pūrvo nidhanaḥ kamalodbhavaḥ
sadānando rajomūrtiḥ satyako haṃsavāhanaḥ'
18 viṣṇurnārāyaṇaḥ kṛṣṇo vaikuṇṭho viṣṭaraśravāḥ
dāmodaro hṛṣīkeśaḥ keśavo mādhavaḥ svabhūḥ
19 daityāriḥ puṇḍarīkākṣo govindo garuḍadhvajaḥ
pītāmbaro'cyutaḥ śārṅgī viṣvakseno janārdanaḥ
20 upendra indrāvarajaścakrapāṇiścaturbhujaḥ
padmanābho madhuripurvāsudevastrivikramaḥ

1.2.2

21 devakīnandanaḥ śauriḥ śrīpatiḥ puruṣottamaḥ
vanamālī balidhvaṃsī kaṃsārātiradhokṣajaḥ
22 viśvambharaḥ kaiṭabhajid vidhuḥ śrīvatsalāvchanaḥ
2 'purāṇapuruṣo yajñapuruṣo narakāntakaḥ
jalaśāyī viśvarūpo mukundo muramardanaḥ'
vasudevo'sya janakaḥ sa evā''nakadundubhiḥ
23 balabhadraḥ pralambaghno baladevo'cyutāgrajaḥ
revatīramaṇo rāmaḥ kāmapālo halāyudhaḥ
24 nīlāmbaro rauhiṇeyastālāṅko musalī halī
saṃkarṣaṇaḥ sīrapāṇiḥ kālindībhedano balaḥ
25 madano manmatho māraḥ pradyumno mīnaketanaḥ
kandarpo darpako'naṅgaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ
26 śambarārirmanasijaḥ kusumeṣurananyajaḥ
puṣpadhanvā ratipatirmakaradhvaja ātmabhūḥ
27 brahmasūtkarṣṇyaketuḥ syādaniruddha uṣāpatiḥ
lakṣmīḥ padmālayā padmā kamalā śrīrharipriyā
3 ‘indirā lokamātā mā kṣīrodatanayā ramā
bhārgavī lokajananī kṣīrasāgarakanyakā’
28 śaṅkho lakṣmī-pateḥ pāñcajanyaścakraṃ sudarśanam
kaumodakī gadā, khaḍgo nandakaḥ, kaustubho maṇiḥ
4 ‘cāpaḥ śārṅgaṃ, murārestu śrīvatso lāñchanaṃ smṛtam
aśvāśca śaivya-sugrīva-meghapuṣpa-balāhakāḥ,
5 sārathirdāruko, mantrī tūddhavaścā'nujo gadaḥ ’
29 garutmān garuḍastārkṣyo vainateyaḥ khageśvaraḥ
nāgāntako viṣṇurathaḥ suparṇaḥ pannagāśanaḥ
30 śambhurīśaḥ paśupatiḥ śivaḥ śūlī maheśvaraḥ
īśvaraḥ śarva īśānaḥ śaṅkaraścandraśekharaḥ
31 bhūteśaḥ khaṇḍaparaśurgirīśo giriśo mṛḍaḥ
mṛtyuñjayaḥ kṛttivāsāḥ pinākī pramathādhipaḥ
32 ugraḥ kapardī śrīkaṇṭhaḥ śitikaṇṭhaḥ kapālabhṛt
vāmadevo mahādevo virūpākṣastrilocanaḥ
33 kṛśānuretāḥ sarvajño dhūrjaṭirnīlalohitaḥ

1.2.3

haraḥ smaraharo bhargastryambakastripurāntakaḥ
34 gaṅgādharo'ndhakaripuḥ kratudhvaṃsī vṛṣadhvajaḥ
vyomakeśo bhavo bhīmaḥ sthāṇū rudra umāpatiḥ
‘ ahirbudhnyo'ṣṭamūrtiśca gajāriśca mahānaṭaḥ ’
35 kapardo'sya jaṭājūṭaḥ, pināko'jagavaṃ dhanuḥ
pramathāḥ syuḥ pāriṣadā, brāhmaityādyāstu mātaraḥ
36 vibhūtirbhūtiraiśvaryamaṇimādikamaṣṭadhā
umā kātyāyanī gaurī kālī haimavatī'śvarī
37 śivā bhavānī rudrāṇī śarvāṇī sarvamaṅgalā
aparṇā pārvatī durgā mṛḍānī caṇḍikā'mbikā
38 āryā dākṣāyaṇī caiva girijā menakātmajā
vināyako vighnarāja-dvaimātura-gaṇādhipāḥ
39 apyekadanta-heramba-lambodara-gajānanāḥ
kārtikeyo mahāsenaḥ śarajanmā ṣaḍānanaḥ
40 pārvatīnandanaḥ skandaḥ senānīragnibhūrguhaḥ
bāhuleyastārakajidviśākhaḥ śikhivāhanaḥ
41 ṣāṇmāturaḥ śaktidharaḥ kumāraḥ krauñcadāraṇaḥ
6 ‘śṛṅgī bhṛṅgī riṭistuṇḍī nandiko nandikeśvaraḥ
karmamoṭī tu cāmuṇḍā, carmamuṇḍā tu carcikā’
indro marutvān maghavā viḍaujāḥ pākaśāsanaḥ
42 vṛddhaśravāḥ sunāsīraḥ puruhūtaḥ purandaraḥ
jiṣṇurlekharṣabhaḥ śakraḥ śatamanyurdivaspatiḥ
43 sutrāmā gotrabhidvajrī vāsavo vṛtrahā vṛṣā
vāstoṣpatiḥ surapatirbalārātiḥ śacīpatiḥ
44 jambhabhedī harihayaḥ svārāṇ namucisūdanaḥ
saṃkrandano duścyavanasturāṣāṇ meghavāhanaḥ
45 ākhaṇḍalaḥ sahasrākṣaḥ, ṛbhukṣāstasya tu priyā
pulomajā śacī'ndrāṇī, nagarī tvamarāvatī
46 haya uccaiḥśravāḥ, sūto mātalirnandanaṃ vanam
syāt prāsādo vaijayanto, jayantaḥ pākaśāsaniḥ
47 airāvato'bhramātaṅgaiṟāvaṇā'bhramuvallabhāḥ
hlādinī vajramastrī syāt kuliśaṃ bhiduraṃ paviḥ

1.2.4

48 śatakoṭiḥ svaruḥ śambo dambholiraśanirdvayoḥ
vyomayānaṃ vimāno'strī nāradādyāḥ surarṣayaḥ
49 syāt sudharmā devasabhā, pīyūṣamamṛtaṃ sudhā
mandākinī viyadgaṅgā svarṇadī suradīrghikā
50 meruḥ sumerurhemādrī ratnasānuḥ surālayaḥ
pañcaite devataravo mandāraḥ pārijātakaḥ
51 saṃtānaḥ kalpavṛkṣaśca puṃsi vā haricandanam
sanatkumāro vaidhātraḥ, svarbeśyāvaśvinīsutau
52 nāsatyāvaśvinau dasrāvāśvineyau ca tāvubhau
striyāṃ bahuṣvapsarasaḥ svarbeśyā urvaśī-mukhāḥ
53 hāhā hūhūścaivamādyā gandharvāstridivaukasām
agnivaiśvānaro vahnirvītihotro dhanañjayaḥ
54 kṛpīṭayonirjvalano jātavedāstanūnapāt
varhiḥ śuṣmā kṛṣṇavartmā śociṣkeśa uparbudhaḥ
55 āśrayāśo bṛhadbhānuḥ kṛśānuḥ pāvako'nalaḥ
rohitāśvo vāyusakhaḥ śikhāvānāśuśukṣaṇiḥ
56 hiraṇyaretā hutabhug dahano havyavāhanaḥ
saptārcirdamūnāḥ śukraścitrabhānurvibhāvasuḥ
57 śucirappitta, maurvvastu vāḍavo vaḍavānalaḥ
vahnerdvayorurvvāla-kīlāvarcirhetiḥ śikhā striyām
58 triṣu sphuliṅgo'gnikaṇaḥ, saṃtāpaḥ saṃjvaraḥ samau
7 ‘ ulkā syān nirgatajvālā, bhūtirbhasita-bhasmanī
kṣāro rakṣā ca, dāvastu davo vanahutāśanaḥ’
59 dharmarājaḥ pitṛpatiḥ samavartī parettarāṭ
kṛtānto yamunābhrātā śamano yamarāḍ yamaḥ
60 kālo daṇḍadharaḥ śrāddhadevo vaivasvato'ntakaḥ |!
rākṣasaḥ koṇapaḥ kravyāt kravyādo'srapa āśaraḥ
61 rātriścaro rātricaraḥ karburo nikaṣātmajaḥ
yātudhānaḥ puṇyajano nairṛto yātu-rakṣasī
62 pracetā varuṇaḥ pāśī yādasāṃpatirappatiḥ
śvasanaḥ sparśano vāyurmātariśvā sadāgatiḥ
63 pṛṣadaśvo gandhavaho gandhavāhā'nilā''śugāḥ

1.2.5

samīra-māruta-marut-jagatprāṇa-samīraṇāḥ
64 nabhasvad-vāta-pavana-pavamāna-prabhañjanāḥ
8 ‘ prakampano mahāvāto, jhañjhāvātaḥ savṛṣṭikaḥ |’
prāṇo'pānaḥ samānaścodāna-vyānau ca vāyavaḥ
65 śarīrasthā ime, raṃhastarasī tu rayaḥ syadaḥ
javo, 'tha śīghraṃ tvaritaṃ laghu kṣipramaraṃ drutam
66 satvaraṃ capalaṃ tūrṇamavilambitamāśu ca
satate'nāratā'śrānta-saṃtatā'viratā'niśam
67 nityā'navaratā'jasramapyathā'tiśayo bharaḥ
ativela-bhṛśā'tyarthā'timātrodgāḍha-nirbharam
68 tīvraikānta-nitāntāni gāḍha-bāḍha-dṛḍhāni ca
klīve śīghrā''dya-sattve syāt, triṣveṣāṃ sattva-gāmi yat
69 kuberastryambakasakho yakṣarāḍ guhyakeśvaraḥ
manuṣyadharmā dhanado rājarājo dhanādhipaḥ
70 kinnareśo vaiśravaṇaḥ paulastyo naravāhanaḥ
yakṣaikapiṅgailavila-śrīda-puṇyajaneśvarāḥ
71 asyodyānaṃ caitrarathaṃ, putrastu nalakūbaraḥ
kailāsaḥ sthānamalakā pūrvimānaṃ tu puṣpakam
72 syāt kinnaraḥ kiṃpuruṣasturaṅgavadano mayuḥ
nidhirnāśevadhirbhedāḥ padma-śaṅkhā''dayo nidheḥ
iti svarga-vargaḥ 1, atra mūlaślokāḥ 72, "kṣepakaślokāḥ 73/2"
1 dyau divau dve striyāmabhraṃ vyoma puṣkaramambaram
nabho 'ntarikṣaṃ gaganamanantaṃ suravartma kham
2 viyad viṣṇupadaṃ vā tu puṃsyākāśa-vihāyasī
vihāyaso 'pi nāko 'pi dyurapi syāt tadavyayam
1 'tārāpatho 'ntarikṣaṃ ca meghādhvā ca mahābilam'
iti vyoma-vargaḥ 2, atra mūlaślokau 2, "kṣepakaślo0 1/3"
3 diśastu kakubhaḥkāṣṭhā āśāśca haritaśca tāḥ
prācyavācī-pratīcyastāḥ pūrva-dakṣiṇa-paścimāḥ
4 uttarā digudīcī syād, diśyaṃ tu triṣu digbhave
'avāgbhavamavācīnamudīcīnamudagbhavam

1.2.6

2 pratyagbhavaṃ pratīcīnaṃ prācīnaṃ prāgbhavaṃ triṣu'
indro vahniḥ pitṛpatirnairṛto varuṇo marut
5 kuvera īśaḥ patayaḥ pūrvā''dīnāṃ diśāṃ kramāt
'raviḥ śuklo mahīsūnuḥ svarbhānurbhānujo vidhuḥ
3 budho bṛhaspatiśceti diśāṃ caiva tathā grahāḥ'
6 airāvataḥ puṇḍarīko vāmanaḥ kumudo 'ñjanaḥ
puṣpadantaḥ sārvabhaumaḥ supratīkaśca dig-gajāḥ
4 'kariṇyo 'bhramu-kapilā-piṅgalā'nupamāḥ kramāt
tāmrakarṇī śubhradantī cā'ñjanā cā'ñjanāvatī ||'
7 klīvā'vyayaṃ tvapadiśaṃ diśormadhye vidik striyām
abhyantaraṃ tvantarālaṃ, cakravālaṃ tu maṇḍalam
8 abhraṃ megho vārivāhaḥ stanayitnurvalāhakaḥ
dhārādharo jaladharastaḍitvān vārido'mbubhṛt
9 ghana-jīmūta-mudira-jalamug-dhūmayonayaḥ
kādambinī meghamālā, triṣu megha-bhave 'bhriyam
10 stanitaṃ garjitaṃ meghanirghoṣe rasitā''di ca
śampā śatahradā-hrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhā
11 taḍit saudāminī vidyuccañcalā-capalā api
sphūrjathurvajranirghoṣo, meghajyotiridammadaḥ
12 indrāyudhaṃ śakradhanustadeva ṛju rohitam
vṛṣṭirvarṣaṃ, tad-vighāte 'vagrāhā'vagrahau samau
13 dhārāsaṃpāta āsāraḥ, śīkaro 'mbu-kaṇāḥ smṛtāḥ
varṣopalastu karakā, meghacchanne 'hni durdinam
14 antarddhā vyavadhā puṃsi tvantarddhirapavāraṇam
apidhāna-tirodhāna-pidhānā''cchādanāni ca
15 himāṃśuścandramāścandra induḥ kumudabāndhavaḥ
vidhuḥ sudhāṃśuḥ śubhrāṃśuroṣadhīśo niśāpatiḥ
16 abjo jaivātṛkaḥ somo glaurmṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ
dvijarājaḥ śaśadharo nakṣatreśaḥ kṣapākaraḥ
17 kalā tu ṣoḍaśo bhāgo, bimbo 'strī maṇḍalaṃ triṣu
bhittaṃ śakala-khaṇḍe vā puṃsyarddho, 'rddhaṃ sameṃ'śake

1.2.7

18 candrikā kaumudī jyotsnā, prasādastu prasannatā
kalaṅko'ṅko lāñchanaṃ ca cihnaṃ lakṣma ca lakṣaṇam
19 suṣamā paramā śobhā, śobhā kāntirdyutiśchaviḥ
20 avaśyyāyastu nīhārastuṣārastuhinaṃ himam
prāleyaṃ mihikā cā, 'tha himānī himaṃsaṃhatiḥ
21 śītaṃ guṇe, tadvantaḥ suṣīmaḥ śiśiro jaḍaḥ
tuṣāraḥ śītalaḥ śīto himaḥ saptā'nya-liṅgakāḥ
22 dhruva auttānapādiḥ syāt, agastyaḥ kumbhasaṃbhavaḥ
maitrāvaruṇi, rasyaiva lopāmudrā sadharmiṇī
23 nakṣatramṛkṣaṃ bhaṃ tārā tārakā'pyuḍu vā striyām
dākṣāyaṇyo 'śvinītyādi-tārā, aśvayugaśvinī
24 rādhā viśākhā, puṣye tu sidhya-tiṣyau, śraviṣṭhayā
samā dhaniṣṭhāḥ syuḥ, proṣṭhapadā bhādrapadāḥ striyaḥ
25 mṛgaśīrṣaṃ mṛgaśirastasminnevā''grahāyaṇī
ilvalāstacchiro-deśe tārakā nivasanti yāḥ
26 bṛhaspatiḥ surācāryo gīṣpatirdhiṣaṇo guruḥ
jīva āṅgiraso vācaspatiścitraśikhaṇḍijaḥ
27 śukno daityaguruḥ kāvya uśanā bhārgavaḥ kaviḥ
aṅgārakaḥ kujo bhaumo lohitāṅgo mahīsutaḥ
28 rauhiṇeyo budhaḥ saumyaḥ, samau sauri-śanaiścarau
tamastu rāhuḥ svarbhānuḥ saiṃhikeyo vidhuntudaḥ
29 sattarṣayo marīcyatri-mukhāścitraśikhaṇḍinaḥ
rāśīnāmudayo lagnaṃ, te tu mepa-vṛṣā ''dayaḥ
30 sūra-sūryā'ryamā''ditya-dvādaśātma-divākarāḥ
bhāskarā 'haskara-bradhna-prabhākara-vibhākarāḥ
31 bhāsvad-vivasvat-saptāśva-haridaśvoṣṇaraśmayaḥ
vikartanā 'rka-mārtaṇḍa-mihirā 'ruṇa-pūṣaṇaḥ
32 dyumaṇistaraṇirmitrāścitrabhānurvirocanaḥ
vibhāvasurgrahapatistviṣāmpatiraharpatiḥ
33 bhānuham̐saḥ sahasrāṃśustapanaḥ savitā raviḥ
‘padmākṣastejasāṃrāśiśchāyānāthastamisrahā

1.2.8

5 karmasākṣī jagaccakṣurlokabandhustrayītanuḥ
pradyotano divamaṇiḥ khadyoto lokavāndhavaḥ
6 ino bhago dhāmanidhiścāṃ'śumālyabjinīpatiḥ'
māṭharaḥ piṅgalo daṇḍaścaṇḍāṃśoḥ pāripārśvakāḥ
34 sūrasūto 'ruṇo 'nūruḥ kāśyapirgaruḍāgrajaḥ
pariveṣastu paridhirupasūryyaka-maṇḍale
35 kiraṇosra-mayūkhāṃ'śu-gabhasti-ghṛṇi-raśmayaḥ
bhānuḥ karo marīciḥ strī-puṃsayordīdhitiḥ striyām
36 syuḥprabhā-ruga-rucistvaṅ-bhā-bhāśchavi-dyuti-dīptayaḥ
rociḥ śocirubhe klīve, prakāśo dyota ātapaḥ
37 koṣṇaṃ kavoṣṇaṃ mandoṣṇaṃ kaduṣṇaṃ triṣu tadvati
tigmaṃ tīkṣṇaṃ kharaṃ tadvana, mṛgatṛṣṇā marīcikā
atha kāla-vargaḥ 3
1 kālo diṣṭo 'pyanehā 'pi samayo 'pyatha pakṣatiḥ
pratipad dve ime strītve, tadā''syāstithayo dvayoḥ
2 ghasro dinā 'hanī vā tu klībe divasa-vāsarau
pratyūṣo 'harmukhaṃ kalyamuṣaḥ-pratyūṣasī api
1 'vyuṣṭaṃ vibhātaṃ dve klīve puṃsi gosarga iṣyate'
3 prabhātaṃ ca, dinānte tu sāyaṃ saṃdhyā pitṛprasūḥ
prāhṇā'parāhna-madhyāhnastrisaṃdhya, matha śarvarī
4 niśā niśīthinī rātristriyāmā kṣaṇadā kṣapā
vibhāvarī-tamasvinyau rajanī yāminī tamī
5 tamisrā tāmasī rātrirjyotsnī candrikayā'nvitā
āgāmi-vartamānāvaryuktāyāṃ niśi pakṣiṇī
6 gaṇarātraṃ niśā bahvayaḥ, pradoṣo rajanīmukham
ardharātra-niśīthau dvau, dvau yāma-praharau samau
7 sa parvasaṃdhiḥ pratipat-pañcadaśyoryadantaram
pakṣāntau pañcadaśyau dve, paurṇamāsī tu pūrṇimā
8 kalā-hīne sā 'numatiḥ, pūrṇe rākā niśākare
amāvāsyā tvamāvasyā darśaḥ sūryendusaṃgamaḥ
9 sā dṛṣṭenduḥ sinīvālī, sā naṣṭendu-kalā kuhūḥ
uparāgo graho, rāhu-graste tvindau ca pūṣṇi ca

1.2.9

10 sopaplavoparaktau dvau, agnyutpāta upāhitaḥ
ekayoktyā puṣpavantau divākara-niśākarau
11 aṣṭādaśa nimeṣāstu kāṣṭhā, triṃśattu tāḥ kalā,
tāstu triṃśat kṣaṇaste, tu muhūrtto dvādaśā'striyām,
12 te tu triṃśadaho-rātraḥ, pakṣas te daśa pañca ca,
pakṣau pūrvā'parau śukla-kṛṣṇau, māsastu tāvubhau,
13 dvau dvau mārgādi- māsau syādṛttustairayanaṃ tribhiḥ,
ayane dve gatirudag dakṣiṇā 'rkasya vatsaraḥ,
14 sama-rātriṃ-dive kāle viṣuvad viṣuvaṃ ca tat
'puṣya-yuktā paurṇamāsī pauṣī, māse tu yatra sā
2 nāmnā sa pauṣo, māghā''dyāś caivamekādaśā'pare,'
mārgaśīrṣe sahā mārga āgrahāyaṇikaśca saḥ
15 pauṣe taiṣa sahasyau dvau, tapā māghe, 'tha phālgune
syāt tapasyaḥ phālgunikaḥ, syāccaitre caitriko madhuḥ
16 vaiśākhe mādhavo rādho, jyeṣṭhe śukraḥ, śucistvayam
āṣāḍhe, śrāvaṇe tu syān nabhāḥ śrāvaṇikaśca saḥ
17 syurnabhasya-prauṣṭhapada-bhādra-bhādrapadāḥ samāḥ
syādāśvina iṣo'pyāśvayujo'pi, syāt tu kārtike
18 bāhulo'rjauṃ kārtikiko, hemantaḥ, śiśiro'striyām
vasante puṣpasamayaḥ surabhir, grīṣma ūṣmakaḥ
19 nidāgha uṣṇopagama uṣṇa ūṣmāgamastapaḥ
striyāṃ prāvṛṭ striyāṃ bhūmni varṣā, atha śarat striyām
20 ṣaḍamī ṛtavaḥ puṃsi mārgā'dīnāṃ yugaiḥ kramāt
saṃvatsaro vatsaro'bdo hāyano'strī śarat samāḥ
21 māsena syādaho-rātraḥ paitro, varṣeṇa daivataḥ,
daive yuga-sahasre dve brāhmaḥ, kalpau tu tau nṛṇām,
22 manvantaraṃ tu divyānāṃ yugānāmeka-saptatiḥ,
saṃvartaḥ pralayaḥ kalpaḥ kṣayaḥ kalpānta ityapi
23 a-strī paṅkaṃ pumān pāpmā pāpaṃ kilbiṣa kalmaṣam
kaluṣaṃ vṛjinaino'ghamaṃho durita-duṣkṛtam

1.2.10

24 syād dharmamastriyāṃ puṇya-śreyasī sukṛtaṃ vṛṣaḥ
mut prītiḥ pramado harṣaḥ pramodā''moda-saṃpadāḥ
25 syādānandathurānandaḥ śarma-śāta-sukhāni ca
śraḥśreyasaṃ śivaṃ bhadraṃ kalyāṇaṃ maṅgalaṃ śubham
26 bhāvukaṃ bhavikaṃ bhavyaṃ kuśalaṃ kṣemamastriyām
śastaṃ cā'tha triṣu dravye pāpaṃ puṇyaṃ sukhā''di ca
27 matallikā macarcikā prakāṇḍamuddha-tallajau
praśasta-vācakānyamūnyayaḥ śubhā''vaho vidhiḥ
28 daivaṃ diṣṭaṃ bhāgadheyaṃ bhāgyaṃ strī niyatir vidhiḥ
hetur nā kāraṇaṃ bījaṃ nidānaṃ tvā''dikāraṇam
29 kṣetrajña ātmā puruṣaḥ, pradhānaṃ prakṛtiḥ striyām
viśeṣaḥ kāliko 'vasthā, guṇāḥ sattvaṃ rajas tamaḥ
30 jantur-janana-janmāni janirutpattirudbhavaḥ
prāṇī tu cetano janmī jantu-janya-śarīriṇaḥ
31 jātir jātaṃ ca sāmānyaṃ, vyaktis tu pṛthagātmatā
cittaṃ tu ceto hṛdayaṃ svāntaṃ hṛn mānasaṃ manaḥ
1 buddhir manīṣā dhiṣaṇā dhīḥ prajñā śemuṣī matiḥ
prekṣopalabdhiśca cit saṃvit pratipaj-jñapti-cetanāḥ
2 dhīr dhāraṇāvatī medhā, saṃkalpaḥ karma mānasam
1' avadhānaṃ samādhānaṃ praṇidhānaṃ tathaiva ca '
cittābhogo manaskāraś, carcā saṃkhyā vicāraṇā
'vimarśī bhāvanā caiva vāsanā ca nigadyate'
3 adhyāhāras tarka ūho, vicikitsā tu saṃśayaḥ
saṃdeha-dvāparau cā,'tha samau nirṇaya-niścayau
4 mithyādṛṣṭirnāstikatā, vyāpādo drohacintanam
samau siddhānta-rāddhāntau, bhrāntir mithyāmatir bhramaḥ
5 saṃvidā''saṅgaḥ pratijñānaṃ niyamā''śrava-saṃśravāḥ
aṅgīkārā'bhyupagama-pratiśrava-samādhayaḥ
6 mokṣe dhīr jñānamanyatra vijñānaṃ śilpa-śāstrayoḥ
muktiḥ kaivalya-nirvāṇa-śreyo-niḥśreyasā'mṛtam

1.2.11

7 mokṣo'pavargo, 'thā'jñānamavidyā'hammatiḥ striyām
rūpaṃ śabdo gandha-rasa-sparśāś ca viṣayā amī
8 gocarā indriyārthāś ca, hṛṣīkaṃ viṣayī'ndriyam
karmendriyaṃ tu pāytvā''di, mano-netrā''di dhīndriyam
9 tuvaras tu kaṣāyo 'strī, madhuro, lavaṇaḥ, kaṭuḥ,
tikto, 'mlaś ca, rasāḥ puṃsi, tadvatsu ṣaḍamī triṣu
10 vimardotthe parimalo gandhe jana-mano-hare
āmodaḥ so'ti-nirhārī, vācya-liṅgatvamāguṇāt
11 samākarṣī tu nirhārī, surabhir ghrāṇatarpaṇaḥ
iṣṭagandhaḥ sugandhiḥ syādāmodī mukhavāsanaḥ
12 pūtigandhisu tu durgandho, visraṃ syādāsa-gandhi yat
śukla-śubhra-śuci-śveta-viśada-śyeta-pāṇḍarāḥ
13 avadātaḥ sito gauro 'valakṣo dhavalo 'rjunaḥ
hariṇaḥ pāṇḍuraḥ pāṇḍurīṣatpāṇḍustu dhūsaraḥ
14 kṛṣṇe nīlā'sita-śyāma-kāla-śyāmala-mecakāḥ
pīto gauro haridrābhaḥ, palāśo harito harit
15 lohito rohito raktaḥ, śoṇaḥ kokanadacchaviḥ
avyaktarāgastvaruṇaḥ, śvetaraktastu pāṭalaḥ
16 śyāvaḥ syāt kapiśo, dhūmra-dhūmalau kṛṣṇalohite
kaḍāraḥ kapilaḥ piṅga-piśaṅgau kadru-piṅgalau
17 citraṃ kirmīra-kalmāṣa-śabalaitāś ca karbure
guṇe śuklādayaḥ puṃsi, guṇi-liṅgās tu tadvati
1 brāhmī tu bhāratī bhāṣā gīr vāg vāṇī sarasvatī
vyāhāra uktir lapitaṃ bhāṣitaṃ vacanaṃ vacaḥ
2 apabhraṃśo 'paśabdaḥ syācchāstre śabdas tu vācakaḥ
tiṅ-suvanta-cayo vākyaṃ, kriyā vā kārakā'nvitā
3 śrutiḥ strī veda āmnāyas trayī, dharmas tu tad-vidhiḥ
striyāmṛk sāma-yajuṣī, iti vedās trayas trayī
4 śikṣetyādi śruteraṅgo, ṅkāra-praṇavau samau
itihāsaḥ purāvṛttam, dāttādyās trayaḥ svarāḥ
5 ānvīkṣikī, daṇḍanītis, tarkavidyā'rthaśāstrayoḥ

1.2.12

ākhyāyikopalabdhārthā, purāṇaṃ pañca-lakṣaṇam
6 prabandhakalpanā kathā, pravahlikā prahelikā
smṛtis tu dharmasaṃhitā, samāhṛtis tu saṃgrahaḥ
7 samasyā tu samāsavārthā, kiṃvadantī janaśrutiḥ
vārtā pravṛttir vṛttānta udantaḥ syādathā'hvayaḥ
8 ākhyā'hve abhidhānaṃ ca nāmadheyaṃ ca nāma ca
hūtirākāraṇā ''hvānaṃ, saṃhūtir bahubhiḥ kṛtā
9 vivādo vyavahāraḥ syādupanyāsas tu vāṅmukham
upodghāta udāhāraḥ, śapanaṃ śapathaḥ pumān
10 praśno 'nuyogaḥ pṛcchā ca, prativākyottare same
mithyābhiyogo'bhyākhyānamatha mithyābhiśaṃsanam
11 abhiśāpaḥ, praṇādas tu śabdaḥ syādanurāga-jaḥ
yaśaḥ kīrtiḥ samajñā ca, stavaḥ stotraṃ stutir nutiḥ
12 āmreḍitaṃ dvis triruktamuccairghṛṣṭaṃ tu ghoṣaṇā
kākuḥ striyāṃ vikāro yaḥ śoka-bhītyādibhir dhvaneḥ
13 avarṇā'kṣepa-nirvāda-parīvādā'pavāda-vat
upakrośo jugupsā ca kutsā nindā ca garhaṇe
14 pāruṣyamativādaḥ syād, bhartsanaṃ tvapakāragīḥ
yaḥ sa-ninda upālambhas tatra syāt paribhāṣaṇam
15 tatra tvākṣāraṇā yaḥ syādākrośo maithunaṃ prati
syādābhāṣaṇamālāpaḥ, pralāpo 'narthakaṃ vacaḥ
16 anulāpo muhurbhāṣā, vilāpaḥ paridevanam
vipralāpo virodhoktiḥ, saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ
17 supralāpaḥ suvacanamapalāpas tu nihnavaḥ
cāṃcamākṣepā'bhiyogau, śāpā'krośau durepaṇā
18 'a-strī cāṭu caṭu ślāghā premṇā mithyā-vikatthanam'

Linked texts (9)