Anekartha 2
Anekārtha 2
- Language
- Sanskrit
2.1
arko drumabhede sphāṭike tāmre sūrye biḍaujasi
arkaṃ duḥkhāyayoraṅko bhūṣārūpakalakṣmasu
2.2
citrāṅgau nāṭakāryāṃśe sthāne kroḍe'ntikāgasoḥ
eko'nyaḥ kevalaḥ śreṣṭhaḥ saṃkhyā, kalko'ghaviṣṭhayoḥ
2.3
dambhe pāpini kiṭṭe ca kaṅko brāhmaṇaliṅginī
lohapṛṣṭhe yame karkaḥ śvetāśve darpaṇe ghaṭe
2.4
karkaitane'gnau rāśau ca kākaḥ syātpīṭhasarpiṇi
dvīpamānadrumabhedeṣu śiro'vakṣālane dvike
2.5
kākaṃ kākasamūhe syādratabandhe ca yoṣitām
kākā tu kākajaṅghāyāṃ kākolīkākanāsayoḥ
2.6
kākodumbarikākākamācikārakikāsapi
kiṣkuḥ prakoṣṭhe haste ca vitastau kutsite'pi ca
2.7
koko vṛke cakravāke kharjūrīdrumabhekayoḥ
cheko vidagdhe viśvastamṛganīḍajayorapi
2.8
ṭaṅko nīlakapitthe'sikośe kope'śmadāraṇe
mānāntare khanitre ca jaṅghāyāṃ ṭaṅkaṇe'pi ca
2.9
tarko vitarke kāṅkṣāyāmūhavartmaviśeṣayoḥ
trikā kūpasya nemau syāt trikaṃ pṛṣṭhādhare traye
2.10
tokaṃ santānasutayordrikaḥ syātkākakokayoḥ
nyaṅkurmṛge munau, nākaḥ svaḥ khe, nākustu parvate
2.11
munivalmīkayorniṣkaḥ karṣe hemani tatpale
dīnāre sāṣṭasuvarṇaśate vakṣovibhūṣaṇe
2.12
paṅko'ghe kardame, pākaḥ pacane śiśudaityayoḥ
bako rakṣobhidi śrīde śivamallībakoṭayoḥ
2.13
bhūkaśchidraṃ kāle, bheko meghamaṇḍūkabhīruṣu
muṣko mokṣadrume saṅge taskare māṃsalā'ṇḍayoḥ
2.14
mūko daityā'vāgdīneṣu raṅkaḥ kṛpaṇamandayoḥ
rākā kacchvāṃ dṛṣṭarajaḥkanyāyāṃ saridantare
2.15
pūrṇendupūrṇimāyāṃ ca rekaḥ śaṅkāvirekayoḥ
hīne'pi, rokaṃ krayaṇabhede nāvi bile care
2.16
rokoṃ'śau, laṅkā tu śākhā śākinī kulaṭā purī
loko viśve jane, valkaṃ śakale tvaci śalkavat
2.17
vaṅkaḥ paryāṇabhāge syānnadīpātre ca bhaṅgura
śako deśe rājabhede śaṅkā syātsaṃśaye bhaye
2.18
śaṅkuḥ patraśirājāle saṅkhyākīlakaśambhuṣu
yādo'srabhedayormeke śāko dvīpe nṛpe drume
2.20
śaktau haritake vā'pi śuko vyāsajakīrayoḥ
rakṣo'māse śukaṃ granthiparṇe'raluśirīṣayoḥ 19
śukaṃ ghaṭṭādidātavye jāmātuścāpi bandhake
śūko'nukrośakiṃśārvoḥ śoke bhiṣakśuṅgayoḥ
2.21
śūkā hṛllekhe, ślokastu padyabandhe yaśasyapi
śaukaṃ śukānāṃ samūhe strīṇāṃ ca karaṇāntare
2.22
sṛkā bāṇotpalāvātāḥ stokaḥ syāccātakā'lpayoḥ
iti dvisrvarāntāḥ
nakhaṃ tu gandhadravye syānnakhaḥ karajaṣaṣṭhayoḥ
2.23
nyuṅkhaḥ sāmaviśeṣasya ṣaḍoṅkāryāmatipriye
puṅkhaḥ syānmaṅgalācāre śarāṅgaśyenayorapi
2.24
preṅkhā paryaṭane nṛtye dolāyāṃ vājināṃ gatau
mukhamupāye prārambhe śreṣṭhe niḥsaraṇāsyayoḥ
2.25
rekhā syādalpake chadmanyābhogollekhayorapi
lekho lekhye daivate ca lekhā rājyāṃ lipāvapi
2.26
vīṅkhā tu śūkaśimbāyāṃ gatibhede ca nartane
śaṅkhaḥ kambau nidhibhede syānnakhāmalikāsthani
2.27
śākhā drumāṃśe vedāṃśe bhuje pakṣāntare'ntike
śikhāgramātre cūḍāyāṃ kekicūḍāpraghānayoḥ
2.28
jvālāyāṃ lāṅgalikāyāṃ śiphāśākhāghṛṇiṣvapi
sakhā sahāye mitre ca sukhaṃ tridivaśarmaṇoḥ
2.29
sukhā pracetasaḥ puryām
iti dvisrvarakhāntāḥ
agaḥ syānnagavattarau
śaile sarīsṛpe bhānā, vaṅgamantikagātrayoḥ
2.30
upasarjanabhūte syādaṅgyupāyapratīkayoḥ
aṅgā nīvṛdviśeṣāḥ syuriṅgaḥ syādiṅgite'dbhute
2.31
jñānajaṅgamayoścāpi khago'rkagrahapakṣiṣu
śare deve'pi khaḍgo'sau khaḍgī śṛṅge ca gaṇḍake
2.32
garge muniviśeṣe syāddūṣe kiñculuke'pi ca
ṭaṅkaḥ khanitre jaṅghāstyostyāgo varjanadānayoḥ
2.33
tuṅgaḥ puṃnāganagayorbudhe syādunnate'nyavat
tuṅgī proktā haridrāyāṃ barbarāyāmapīṣyate
2.34
durge koṭe durgame syād durgā tu nīlakomayoḥ
nāgo mataṅkaje sarpe puṃnāge nāgakesare
2.35
krūrācāre nāgadante pustake vāride'pi ca
dehānilaviśeṣe ca śreṣṭhe syāduttarasthitaḥ
2.36
nāgaṃ raṅge sīsapatre strībandhe karaṇāntare
piṅgī śamyāṃ, piṅgā hiṅgunnāḍyorgorocanomayoḥ
2.37
piṅgaṃ bālake piśaṅgaṃ pūgaḥ kramukasaṅgayoḥ
phalguḥ kākodumbarikāvṛkṣe nirarthake'pi ca
2.38
bhago'rkajñānamāhātmyayaśovairāgyamuktiṣu
rūpavīryyaprayatnecchāśrīdharmaiśvaryyayoniṣu
2.39
bhaṅgastaraṅge bhede ca rugvibhoge parājaye
kauṭilye bhayavicchittyorbhaṅgā śaṇe bhaṅgiḥ punaḥ
2.40
bhaktirvīcyorbhāgo rūpārthake bhāgyaikadeśayoḥ
bhṛṅgaṃ tvakpatraṃ bhṛṅgāstu bhilladhūmyāṭamārkavāḥ
2.41
ṣaṭpado'tha bhṛguḥ sānau jamadagniprapātayoḥ
śukre rudre ca bhogastu rājye veśyābhṛtau sukhe
2.42
dhane'hikāyaphaṇayoḥ pālanābhyavahārayoḥ
mārgo mṛgamade māse saumyarkṣe'nveṣaṇe pathi
2.43
mṛgaḥ kuraṅge yācñāyāṃ mṛgayāyāṃ gajāntare
paśau nakṣatrabhede ca mṛgī tu vanitāntare
2.44
yugaṃ hastacatuṣke tu rathādyaṅge kṛtādike
vṛddhināmauṣadhe yugme, yāgo visrabdhaghātini
2.45
alabdhalābhe saṅgattyāṃ kārmmaṇadhyānayuktiṣu
vapuḥ sthairyaprayoge ca saṃnāhe bheṣaje dhane
2.46
viṣkaṃbhādāvupāye ca raṅgaḥ syānnṛtyayudhdbhūvoḥ
rāge ca raṅgaṃ trapuṇi rāgaḥ syāllohitādiṣu
2.47
gāndhārādau keśādike'nurāge matsare nṛpe
liṅgaḥ saṅge ca cihne ca liṅgaṃ mehanacinhayoḥ
2.48
śivamūrttāvanumāne sāṃkhyoktaprakṛtāvapi
vaṅgaḥ kārpāse vṛntāke vaṅgā janapadantare
2.49
vaṅgaṃ trapuṇi sīse ca valguśchāgamanojñayoḥ
vyaṅgo bheke ca hīnāṅge vego rayapravāhayoḥ
2.50
retaḥkiṃpākayoścāpi śāṅgaṃ viṣṇudhanurdhanuḥ
śṛṅgāmrāte vaṭe plakṣe śṛṅgaṃ cinhaviṣāṇayoḥ
2.51
krīḍāmbuyantre śikhare prabhutvotkarṣasānuṣu
śṛṅgaḥ kūrcaśīrṣe śṛṅgī svarṇamīnaviśeṣayoḥ
2.52
viṣāyāmṛṣabhauṣadhyāṃ sargastyāgasvabhāvayoḥ
utsāhe niścaye'dhyāye mohānumatisṛṣṭiṣu
2.53
iti dvisavaragāntāḥ
arghaḥ pūjāvidhā mūlye'ghaṃ duḥkhe vyasanainasoḥ
udgho hastapuṭe vahnau ślāghāyāṃ dehajānile
2.54
oghaḥ pravāhasaṃghāto drutanṛttaṃ paramparā
upadeśaśca, meghastu mastake jalade'pi ca
2.55
mogho dīne niṣphale ca moghā syātpāṭalātarau
laghuḥ spṛkka! laghvasārahrasvacārvagurudrutāḥ
2.56
ślāgho'pāstīcchayoḥ stotre—
iti dvisavaraghāntāḥ
'rcā pūjā pratimā'pi ca
kacaḥ śuṣkavraṇe keśe bandhe putre ca gīṣpateḥ
2.57
kacā kareṇvāṃ kāco'kṣiroge śikye maṇau mṛdi
kāñcī guñjāmekhalayoḥ puryāṃ, kūrco vikatthane
2.58
śmaśruṇi dambhe bhrūmadhye krauñco dvīpe khage girau
carcā syāccarmamuṇḍāyāṃ cintāsthāsakayorapi
2.59
cañcuḥ pañcāṅgule troṭhyāṃ nīcaḥ pāmarakharvayoḥ
mocā śālmalikadalayormocaḥ śigrau rucirdyutau
2.60
spṛhā'bhiṣvaṅgaśobhāsu, vacaḥ śuke, vacauṣadhau
śārikāyāṃ, vīcyālyūrmyoravakāśe sukhālapayoḥ
2.61
śacīndrāṇīśatāvaryog śuciḥ śuddhe site'nale
grīṣmāṣāḍhānupahateṣvadhāśuddhamantriṇi
2.62
śṛṅgāre sūcyabhinaye vyadhane karaṇe striyāḥ
iti dviśvaracāntāḥ
accho bhallūke sphāṭike'male'ccho'bhimukhe'vyayam
2.63
kaccho drumabhede naukāṅge'nūpaprāye taṭe'pi ca
kacchāstu deśe kacchā syātparidhānāparāñcale
2.64
cīryā vārāhāṃ ca guccho gucchaṃ hārakalāpayoḥ
picchaḥ pucche picchaṃ vāje picchā śālmaliveṣṭake
2.65
paṅktipūgacchaṭākośamaṇḍeṣvaśvapadāmaye
mocāyāṃ picchile mleccho jātibhede'pabhāṣaṇe
2.66
iti dviśvarachāntāḥ
ajaśchāge hare viṣṇau raghuje vedhasi smare
abjo dhanvantarau candre śaṅkhe'bjaṃ padmasaṃkhyayoḥ
2.67
ājiḥ kṣaṇe samakṣamāyāṃ yudhyūrjaḥ kārtike bale
kañjo vedhasi keśe ca kañjaṃ pīyūṣapadmayoḥ
2.68
kuñjo hanau dantidante nikuñje ca kujo drume
āre narakadaitye ca kubjo nyubjadrumabhedayoḥ
2.69
khajā davamathoḥ kharjūḥ kharjūrīkīṭakaṇḍuṣu
gajo mataṅgaje māne sthānabhede'pi vāstunaḥ
2.70
gañjo bhāṇḍāgāre rīḍhākhanyorgañjā surāgṛhe
guñjā tu kṛṣṇalāyāṃ syātpaṭahe madhuradhvanau
2.71
dvijo viprakṣatriyayorvaiśye dante vihaṅgame
dvijā bhārgīreṇukayordhvajaḥ pūrvadiśo gṛhe
2.72
śiśne cihne patākāyāṃ khaṭvāṅge śauṇḍike'pi ca
nijo nitye svakīye ca nyubjaḥ kubje kuśaśruci
2.73
adhomukhe'pi ca nyubjaṃ karmaraṅgataroḥ phale
prajā loke santatau ca piñjā tūlaharidrayoḥ
2.74
piñjo vyagre vadhe, piñjaṃ bale, bījaṃ tu retasi
syādādhāne ca tattve ca hetāvaṅkurakāraṇe
2.75
bhujo bāhau kare marmūḥ śuddhau ca rajake'pi ca
rājī rekhāyāṃ paṅkau ca rujā tvāmayabhaṅgayoḥ
2.76
lañjaḥ pade ca kacche ca lājaḥ syādādraitaṇḍule
lājāstu bhṛṣṭadhānye syurlājaṃ punaruśīrake
2.77
vrajo'dhvagoṣṭhasaṅghāte vaṇigvārṇijyajīvini
vāṇijye karaṇabhede vājaṃ sarpiṣi vāriṇi
2.78
yajñānne, vājastu pakṣe munau nisvanavegayoḥ
vyājaḥ śāṭhye'padeśe ca sañjau saṃnaddhasaṃbhṛtau
2.79
svajaḥ prasvede putre ca sarjūṇīji vidyuti
sañjau brahmaśivau
iti dviśvarajāntāḥ
prajñaḥ prājñe prajñā tu śemuṣī
2.80
yajñaḥ syādātmani makhe nārāyaṇahutāśayoḥ
saṃjñā nāmani gāyatryāṃ hastādyairarthasūcane
2.81
cetanā'rkastriyoḥ
iti dviśvarajñāntāḥ
aṭṭo haṭṭāṭṭālakayorbhṛśe
catuṣkabhaktayoriṣṭamīpsite kratukarmaṇi
2.82
pūjye preyasi saṃskārayoge'theṣṭimakhecchayoḥ
saṅgrahaśloke'tha kaṭo gajagaṇḍe kaṭau bhṛśe
2.83
śave śavarathauṣadhayoḥ kriyākāraśmaśānayoḥ
kliṣṭe samaye cāpi kaṣṭaṃ gahanakṛcchrayoḥ
2.84
kadvakāryye matsare ca dūṣaṇe ca kaṭū rase
tikte priyaṅgusurabhikaṭukārājikāsvapi
2.85
kuṭaḥ koṭe śilākuṭṭe ghaṭe gehaṃ kuṭī surā
citragucchā kumbhadāsī kūṭaṃ pūrdvārayantrayoḥ
2.86
māyādambhādriśṛṅgeṣu sīrāṅge'nṛtatucchayoḥ
niścale yodhane rāśau kṛṣṭiḥ karṣaṇadhīmatoḥ
2.87
koṭyutkarṣāṭanīsaṃkhyāśriṣu khūṭastṛṇe kaphe
ṭaṅke'ndhakūpe prahāre kheṭiḥ śavarathe kiṇe
2.88
ekagrahe'tha kheṭaḥ syādgrāmabhede kaphe'dhame
sphare mṛgavye gṛṣṭistu sakṛtprasūtagavī bhavet
2.89
varāhakrāntā ca ghaṭā ghaṭane gajasaṃhatau
goṣṭhyāṃ, ghaṭastvabhaśiraḥkūṭe samādhikumbhayoḥ
2.90
ghṛṣṭiḥ sparddhāgharṣaṇayorviṣṇukāntāvarāhayoḥ
ghoṇṭā pūgabadarayoścāṭuṭvāṭupicaṇḍayoḥ
2.91
pratyāsane, jaṭā keśavikāre māṃsimūlayoḥ
jhāṭo vraṇādisaṃmārttau kuñjakāntārayorapi
2.92
tvaṣṭā'rke viśvakṛttakṣaṇostruṭiḥ saṃśayaleśayoḥ
sūkṣmailāyāṃ kālamāne troṭiścañcvāṃ khagāntare
2.93
mīnakaṅkalathordiṣṭaṃ daive diṣṭastvanehasi
diṣṭirānande māne ca dṛṣṭurjñāne'kṣiṇa darśane
2.94
paṭṭaścatuṣpathe pīṭhe rājādeḥ śāsanāntare
vraṇādibandhane peṣāśmani paṭṭṭī lalāṭikā
2.95
rodhro'tha paṭu lavaṇe, paṭustīkṣṇapaṭolayoḥ
sphuṭe rogavihīne ca cchatrāyāṃ cature'pi ca
2.96
puṣṭiḥ syātpoṣaṇe vṛddhau phaṭā tu kaitave phaṇe
bhaṭo vīre mlecchabhede'pi ca bhrāṣṭristu bharjane
2.97
śūnyavācyāmatha mliṣṭaṃ mlānamaspaṣṭabhāṣitam
yaṣṭirbhāryā madhūyaṣṭyāṃ dhvajadaṇḍe'strahārayoḥ
2.98
riṣṭaṃ kṣeme śubhe riṣṭo'sau lāṭo vastradeśayoḥ
vaṭo goḷe guṇe bhakṣye vṛkṣe sāmyavarāṭayoḥ
2.99
vāṭaḥ pathi vṛttau vāṭaṃ varaṇḍeṅgānabhedayoḥ
vāṭī vāstau gṛhodyānakakṣye viṃṭastu mūṣike
2.100
khadire lavaṇe ṣiṣṭre'drau ca vyuṣṭaṃ phale dine
paryuṣite prabhāte ca vyuṣṭiḥ stutiphalarddhiṣu
2.101
viṣṭiḥ karmakare mūlye bhadrā''jūneṣaṇeṣu ca
saṭā jaṭākesarayoḥ sphuṭo vyaktapraphullayoḥ
2.102
site vyāpte sphuṭistvaṅghrisphoṭe nirbhinnakarkaṭī
sṛṣṭiḥ svabhāve nirmāṇe sṛṣṭaṃ niścitayuktayoḥ
2.103
pracure nirmite cātha hṛṣṭo romāñcasaṃyute
jātaharṣe pratihate vismite hṛṣito yathā
2.104
kaṭo munau svara ṛcāṃ bhede tatpāṭhiveddinoḥ
iti dvisravaraṭāntāḥ
kaṇṭho dhvanau saṃnidhāne grīvāyāṃ madanadrume
2.105
kāṣṭhaṃ dāruṇi kāṣṭhā tu prakarṣe sthānamātrake
diśi dāruharidrāyāṃ kālamānaprabhidyapi
2.106
kuṇṭho'karmaṇye mūrkhe ca kuṣṭhaṃ bheṣajarogayoḥ
koṣṭho nije kusūle ca kukṣāvantargṛhasya ca
2.107
goṣṭhaṃ gosthānake goṣṭhī saṃlāpe pariṣadapi
jyeṣṭhaḥ syādagraje śreṣṭhe māsabhedānivṛddhayoḥ
2.108
jyeṣṭhābhe gṛhagodhāyaṃ, niṣṭhātkarṣavyavasthayoḥ
kleśa niṣpattau nāśe'nte nirvāha yācane vrate
2.109
praṣṭhaḥ śreṣṭhāgrayoruktaḥ pṛṣṭhā caṇḍālikauṣadhau
pṛṣṭhaṃ paścimamātre syāccharīrāvayavāntare
2.110
vaṇṭhaḥ kuntāyudhe kharve bhṛtyākṛtavivāhayoḥ
śaṭho madhyasthapuruṣe dhūrte dhattūrake'pi ca
2.111
śreṣṭho'nye dhanade ṣaṣṭhī gaurī ṣaṇṇāṃ ca pūraṇī
haṭho'mbuparṇyāṃ prasabhe'ṇḍapeśīkośamuṣkayoḥ
2.112
iti dvisavaraṭhāntāḥ
iḍelārvatsvarganāḍībhūvāggoṣu budhastriyām
kāṇḍo nāle'dhame varge druskandhe'vasare śare
2.113
sahaḥślāghāmbuṣu stamba krīḍā kelyāmanādare
kuṇḍī kamaṇḍalau kuṇḍo jārānjīvatpateḥ sute
2.114
devatoyāśaye sthālyāṃ śveḍaḥ karṇāmaye'dhvanau
viṣe vakre, śveḍā siṃhanādavaṃśaśalākayoḥ
2.115
śveḍaṃ lohitārkaphale ghoṣapuṣpe durāsade
kroḍaḥ kole śanau kroḍamaṅke khaṇḍo'rdha aikṣave
2.116
maṇidoṣe ca gaṇḍastu vīre piṭakacihnayoḥ
kapole gaṇḍake yoge vājibhūṣaṇabudbude
2.117
gaḍuḥ pṛṣṭhaguḍe kubje gaḍo mīnāntarāyayoḥ
guḍaḥ kuñjarasaṃnnāhe golakekṣuvikārayoḥ
2.138
guḍā tu guḍikastunahyogoṇḍaḥ syādvradanābhike
pāmarajātau, caṇḍastu yamadāse'tikopane
2.119
tīvre daityaviśeṣe ca caṇḍī tu śivayoṣiti
caṇḍā dhanaharīśaṅkhapuṣpyoścūḍāśikhāgrayoḥ
2.120
bāhubhūṣāvalabhyośca coḍaḥ kañcukadeśayoḥ
jaḍo mūrkhe himāghāte jaḍā syācchūkaśimbikā
2.121
tāḍo'drau tāḍane ghoṣe muṣṭimeyattṛṇādike
tāḍī tālīdalatarau daṇḍaḥ sainye dame yame
2.122
mānavyūhagrahabhedeṣvaśve'rkānucare mathi
prakāṇḍe laguḍe koṇe caturthopāyagarvayoḥ
2.123
nāḍī kuhanacaryāyāṃ ghaṭikāgaṇḍadūrvayoḥ
nāle guṇāntare snāyau nīḍaṃ sthāne khagālaye
2.124
paṇḍaḥ ṣaṇḍhe paṇḍā buddhau pāṇḍuḥ kuntīpatau site
piṇḍo vṛnde japāpuṣpe gole bole'ṅgasilhayoḥ
2.125
kavale, piṇḍaṃ tu veśmaikadeśe jīvanaāyasoḥ
bale sāndre piṇḍyalābūkharjūryostadgirerapi ca
2.126
pīḍā'rtimardanottaṃsakṛpāsu saraladrume
bhāṇḍaṃ mūlavaṇigvitte turaṅgāṇāṃ ca maṇḍane
2.127
nadīkūladvayīmadhye bhūṣaṇe bhājane'pi ca
maṇḍo mastuni bhūṣāyāmaraṇḍe sārapicchayoḥ
2.128
śāke, maṇḍā tvāmalakyāṃ muṇḍo muṇḍitaśīrṣayoḥ
rāhau daityāntare, raṇḍā tvākhukerṇīmṛtapriyā
2.129
vyāḍo hiṃsrapaśau sarpe śuṇḍā karikaraḥ surā
jalerbhā nalinī vārastrī, śuṇḍo madanirjhare
2.130
śauṇḍī cavikapippalyoḥ śauṇḍo vikhyātamattayoḥ
ṣaḍaḥ peyāntare bhede ṣaṇḍaḥ kānana iṣṭavare
2.131
iti dvisvaraḍāntāḥ
gūḍhaṃ rahaḥsaṃvṛtayordāḍhā daṃṣṭrā'bhilāṣayoḥ
dṛḍhaḥ śakte bhṛśe sthūle bāḍhaṃ bhṛśapratijñayoḥ
2.132
māḍhirhainyaṃ patrasirā'rcā mūḍhastandrite jaḍe
rāḍhā suhyeṣu śobhāyāṃ vyūḍhā nyastorusaṃhatāḥ
2.133
voḍhā syāddhārike sūte ṣaṇḍhaṣaṇḍhau tu sauvide
vandhyapuṃsīvṛcare klībe, soḍhā marṣaṃṇaśaktayoḥ
2.134
iti dvisvaraḍhāntāḥ
aṇirrāṇivadaśrau syātsīmantyakṣāgrakīlake
aṇurvrīhyalpayoruṣṇā grīṣmadakṣātapā'himāḥ
2.135
ūrṇā bhrūmadhyagāvarte meṣādīnāṃ ca lomani
ṛṇaṃ deye jaladurge kaṇo dhānyāṃśaleśayoḥ
2.136
kaṇā jīrakapippalayoḥ karṇaścampāpatau śrutau
kṣaṇaḥ kālaviśeṣe syātparvaṇyavasare mahe
2.137
vyāpāravikalatve ca paratantratvamadhyayoḥ
kīrṇaṃkṣipte hate channe kuṇiḥ kukaravṛkṣayoḥ
2.138-2
kṛṣṇaḥ kāke pike varṇe viṣṇau vyāse'rjune kalau
kṛṣṇā tu nīlyāṃ draupadyāṃ pippalīdrākṣayorapi
2.139
kṛṣṇaṃ tu marice lohe koṇo vīṇādivādane
laguḍe'śro lohitāṅge gaṇaḥ prathamasaṃkhyayoḥ
2.140
samūhe sainyabhede'tha guṇo jyāsrūdatantuṣu
rajjau sattvādau sandhyādau śauryādau bhīme indriye
2.141
rūpādāvapradhāne ca doṣānyāsmanniveśaṇe
geṣṇurnaṭe gāyane ca ghrāṇaṃ tu ghrātaghoṇayoḥ
2.142
ghṛṇā tu syājjugupsāyāṃ karuṇāyāṃ, ghṛṇiḥ punaḥ
aṃśujvālātaraṅgeṣu cūrṇā nivāsayuktiṣu
2.143
cūrṇaṃ kṣode kṣārabhede jīrṇo jīrṇadrumenduṣu
jiṣṇuḥ śakrè'rjune viṣṇau jitvare'rke vasuṣvapi
2.144
jhūṇiḥ kramukabhede syād duṣṭadaivaśrutāvapi
trāṇaṃ trāte rakṣaṇe ca trāyamā ṇauṣadhāvapi
2.145
tīkṣṇaṃ samudralavaṇe viṣāryormerakājiṣu
ātmatyāgini tigme ca tūṇī nīlīniṣaṅgayoḥ
2.146
druṇāḥ syādvṛścike bhṛṅge druṇaṃ cāpakṛpāṇayoḥ
druṇī kūrmyāṃ jaladroṇyāṃ deṣṇurdātari durdame
2.147
droṇaḥ pārthagurau kāke māne droṇī tu nīvṛti
naubhede śailasandhau ca paṇaḥ kārṣāpaṇe glahe
2.148
vikrayyaśākāṣṭivaddhamuṣṭau mūlye bhṛtau dhane
vyavahāre ca dyūtādyutsṛṣṭe gaṇḍakaviṃśatau
2.159
parṇastripatre, parṇaṃ tu patre, prāṇo'nile bale
hṛdvāyau pūrite gandharase, prāṇāstu jīvite
2.160
pārṣṇiḥ kumbhyāṃ camūpṛṣṭhe pādamūlonmadastriyoḥ
pūrṇaḥ kṛtsne pūrite ca phāṇirguḍakarambayoḥ
2.161
bāṇo vṛkṣaviśeṣe syāccharasyāvayave śare
baliputre'pyatha bhrūṇo garbhiṇyāṃ śrotriyadvije
2.162
arbhake straiṇagarbhe ca maṇistvajāgalastane
meḍhrāgre'liñjare ratne moṇaḥ sarpakaraṇḍake
2.163
vāne nakramakṣikāyāṃ raṇaḥ koṇe kaṇe yudhi
reṇurdhūlyāṃ parpaṭake varṇaḥ svarṇe vrate stutau
2.164
rūpe dvijādau śuklādau kuthāyāmakṣare guṇe
bhede gatikrame citre yaśastālaviśeṣayoḥ
2.165
aṅgarāge ca varṇaṃ tu kuṅkume vāṇirambude
dyūtau mūlye sarasvatyāṃ vīṇā syādvallakī taḍit
2.166
vṛṣṇirmeṣe yādave ca veṇī setupravāhayoḥ
devatāḍe keśabandhe veṇurvaṃśe nṛpāntare
2.167
śāṇaḥ kaṣe mānabhede śreṇyālyāṃ kārusaṃhatau
śoṇo nade raktavarṇe śyonāke'gnau hayāntare
2.168
śrāṇā yavāgvāṃ śrāṇaṃ tu pakke śāṇī tu vastrabhit
sthāṇuḥ kīle hare sthūṇā sūrmyāṃ stambhe rugantare
2.169
iti dvisvararṇāntāḥ
antaḥ svarūpe nikaṭe prānte niścavanāśayoḥ
avayave'pyathā'rhan syātpūjye tīrthaṃkare'pi ca
2.160-2
astaḥ kṣipte paścimādrāvartiṃstvaṭanipīḍayoḥ
āpto labdhe ca satye cāpyāptiḥ sambandhalābhayoḥ
2.161-2
ītirajanye pravāse syādṛtiḥ syūtirakṣayoḥ
ṛtaṃ śiloñche pānīye pūjite dīptasatyayoḥ
2.162-2
ṛtirjugupsākalyāṇagatisparddhāsvatho ṛtuḥ
strīṇāṃ puṣpe vasantādāvetaḥ karbura āgate
2.163-2
kṣattā śūdrātkṣatriyāyāṃ jāte sārathivedhasoḥ
niyukte dāsaje dvāḥsthe kantuḥ kāmakusūlayoḥ
2.164-2
kānto ramye priye grāvṇi kāntā priyaṅguyoṣitoḥ
kāntiḥ śobhākāmanayoḥ kṣitirgehe bhuvi kṣaye
2.165-2
kīrtiryaśasi vistāre prāsāde karddame'pi ca
kuntaḥ prāse caṇḍabhāve kṣudrajantau gavedhuke
2.166-2
kuntī pāṇḍupriyāyāṃ syāt sallakyāṃ gugguludrume
kṛtaṃ paryāptayugayorvihite hiṃsite phale
2.167-2
kṛttaṃ chinne veṣṭite ca keturdyutipatākayoḥ
grahotpātāricihneṣu gartto'vaṭe kukundare
2.168-2
trigarttāṃśe'pyatha grastaṃ jagdhe luptapadodite
gatirvahadvṛṇe jñāne yātropāyadaśādhvasu
2.169-2
gātuḥ pum̐skokile bhṛṅge gandharve gāyane'pi ca
gītiśchandasi gāne ca gītaṃ śabditagānayoḥ
2.170
guptaṃ gūḍhe trāte guptiryame bhūrttarakṣayoḥ
kārāyāṃ ghṛtamājya'mbudīpteṣvatha, citācitī
2.171
mṛtārthadāruṣu caye jagalloke'ṅgavāyuṣu
jātaṃ jātyodhajaniṣu jātiḥ sāmānyagotrayoḥ
2.172
mālatyāmāmalakyāṃ ca cullyāṃ kampilyajanmanoḥ
jātīphale chandasi ca jñātiḥ pitṛsagotrayoḥ
2.173
tataṃ vīṇādivādye syāttato vyāpte'nile pṛthau
tāto'nukampye pitari tiktastu surabhau rase
2.174
tiktā tu kaṭurohiṇyāṃ tiktaṃ parpaṭakauṣadhe
tretāyuge'gnitraye ca danto daśanasānuṣu
2.175
dantyoṣadhyāmatha ditirdaityamātari khaṇḍane
dīptaṃ nirbhāsite dagdhe drutaṃ śīghravilīnayoḥ
2.176
dyutistu śobhādīdhityordhātā vedhasi pālake
dhātū rasādau śleṣmādau bhvādaugrāvavikārayoḥ
2.177
mahābhūteṣu loheṣu śabdādāvindriye'sthani
dhutaṃ tyakte kampite ca dhūtau kampitabhartsitau
2.178
dhūrtaṃ tu khaṇḍalavaṇe dhūrtī dhattūramāyinoḥ
dhṛtiryogaviśeṣe syāddhāraṇādhairyayoḥ sukhe
2.179
santoṣādhvarayoścāpi natastagaranamrayoḥ
nītirnaye prāpaṇe ca nṛtiḥ syānnartane kṛmau
2.180
patiḥ prabhau gatau mūle paktirgauravapākayoḥ
paṅkiśchandaḥśreṇyoḥ pattiḥ senābhitpadgayorgatau
2.181
prāptirmahodaye lābhe pitsan pipatiṣanyathā
patanecchau vihaṅge ca pīto varṇanipītayoḥ
2.182
pītā haridrā pītiḥ pāne'stre prītiḥ smarastriyām
premṇi yogagudoḥ, pustaṃ śilpe lepyādikarmaṇi
2.183
pustake, plutamaśvasya gatau plutastrimātrake
pūrtaṃ pūritakhātādyoḥ pṛṣatpṛṣatavanmṛge
2.184
bindau, preto mṛte bhūtaviśeṣe ca paraṃtavat
potaḥ śiśau pravahaṇe proto gumphitavāsasoḥ
2.185
bhaktamanne tatpare ca bhartā poṣṭari dhārake
bhaktiḥ sevāgauṇavṛttyorbhaṅgāyāṃ śraddhāvibhāgayoḥ
2.186
bhāsvān dīpte ravau bhrāntirmithyājñāne'navasthitau
“bhītaṃ bhaye bhayayute bhītiḥ sādhvasakampayoḥ”
bhittiḥ kuḍye pradeśe ca bhūtaṃ satyopamānayoḥ
2.187
prāpte'tīte piśācādau pṛthvyādau jantuyuktayoḥ
bhūbhṛnmahīdhare pṛthvīpatau bhūtistu bhasmani
2.188
māsapākaviśeṣe ca saṃpadutpādayorapi
bhṛtirmūlyabharaṇayormataṃ syātsamate'rcite
2.189
mahad bṛhati dhīṃtattve rājye, marutsure'nile
matirbuddhīcchayormātā gaurdurgā jananī mahī
2.190
mātarastu brāhmaṇyādyā mitiraiyatyamānayoḥ
mantuḥ syādaparādhe'pi manuṣye'pi prajāpatau
2.191
muktā mauktikapuṃścalyormuktirmocanamokṣayoḥ
mūrtiḥ punaḥ pratimāyāṃ kāyakāṭhinyayorapi
2.192
mṛttaṃ mṛtyau yācite ca yantā sūte viṣādini
yatirnikāre viratau bhikṣau yuto'nvite pṛthak
2.193
yuktirnyāye yojane ca raktaṃ nīlyādirāñjite
kuṅkume'sṛjyanurakte prācīnarāmalake'ruṇe
2.194
ratiḥ smarapriyāṃ rāge rate rītistu pittale
vaidarbhyādāai lohakiṭṭe sīmani sravaṇe gatau
2.195
latā jyotiṣmatīdūrvāśākhāvahrīpriyaṅguṣu
spṛkkāmādhavyoḥ kastūryā liptaṃ bhuktaviliptayoḥ
2.196
viṣākte, lūtā tu roge pipīlikorṇanābhayoḥ
vartirgātrānulepinyāṃ daśāyāṃ dīpakasya ca
2.197
dīpe bheṣaja nirmāṇanayanāñjanalekhayoḥ
vyakto manīṣisphuṭayorvārttā vārttākyudantayoḥ
2.198
kṛṣyādau vartane vārttaṃ tvārogyārogaphalguṣu
vṛttiśālinyatha vyāptirvyāpane lambhane'pi ca
2.199
vāstu syād gṛhabhūpuryorgehe sīmasuruṅgayoḥ
vittaṃ vicārite khyāte dhane vittittu saṃbhave
2.200
jñāne lābhe vicāre ca vītamaṅkuśakarmaṇi
aso̍rāśvagaje śānte vītiraśve'śane gatau
2.201
prajane dhāvane dīptau vṛttaṃ vṛttau dṛḍhe mṛte
caritre vartule chandasyetītādhī̍tayorvṛte
First 200 of 604 passages. Read on
Linked texts (16)
- Anekārthasaṃgraha — Hemacandra, Sanskrit
- Laghukośasaṃgraha — Sanskrit
- Alaṅkāramaṇihāra — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
- Vaiyākaraṇasiddhāntakaumudī (another edition) — Sanskrit
- Vaiyākaraṇasiddhāntakaumudī — Bhaṭṭoji Dīkṣita 1600, Sanskrit
- Kāvyaśikṣā — Vinayacandra, Sanskrit
- Śabdaratnāvalī — Mathureśa Vidyālaṅkāra 1641, Sanskrit
- Śabdaratnāvalī (Mathureśa) — Mathureśa 1641, Sanskrit
- Kāvyakalpalatā — Amaracandrasūri & Arisiṃha, Sanskrit
- Vaijayantī — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Vaijayantīkośa (Yādavaprakāśa) — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Anekārthatilaka — Mahīpa, Sanskrit
- Mahīpakośa — Mahīpa, Sanskrit
- Dhanañjayanighaṇṭu — Sanskrit
- Kāvyakalpalatāmañjarī — Amaracandrasūri, Sanskrit
- Kāvyalatā — Amaracandrasūri, Sanskrit