Vishvalocana 22: atha nāntavargaḥ
Viśvalocana 22
- Language
- Sanskrit
atha nāntavargaḥ
22.1
naikam
nāstu netari nāvi strī nakāro jinapūjyayoḥ
nuḥ stotari nutau strī ca-syādannaṃ bhaktamuktayoḥ
22.2
nadvitīyam
inaḥ patyau nṛpe sūrye'pyunnaṃ klinne ratāntare
raṇodyoge bhaveddnamūne nyūnā'bhidheyavat
22.3
niśśeṣe triṣu kṛtsnaṃ syākṛtsnaṃ syādudare jale
gānaṃ gīte'pi śabde'pi garhaṇe tu vipūvarkam
22.4
ghanaṃ syātkāṃsyatālādivādye madhyamatāṇḍave
ghanastu meghe mustāyāṃ vistāre lohamudgare
22.5
kāṭhinye cātha kaṭhine sāndre'pi ca ghanastripu
cihnamaṅke patākāyāṃ dhvajamātre'pi na dvayoḥ
22.6
cīno deśāṃśukīhitantubhede mṛgāntare
rahasi cchādite channamutpūrva channamujjvale
22.7
chinnā'mṛtāyāṃ puṃścalyāṃ chinnaṃ bhinne'bhidheyavat
jano loke maharlokātpare loke ca pāmare
22.8
janī sīmantinīvadhvoḥ striyāṃ tu janirudbhave
jinastvarhati buddhe'tivṛddhajitvarayostriṣu
22.9
jyotsnā tu candrikāyāṃ syātsyāllatāyāṃ vibhāvarī
jyotstrī paṭolikāyāṃ ca candrakānvitaniśyapi
22.10
jyānirhānau taṭinyāṃ ca tanurdehetvacoḥ striyām
tanuḥ keśe'pi virale svalpamātre'pi vācyavat
22.11
dānaṃ tyāge gajamade chede śuddhau ca rakṣaṇau
vikrānte vācyavaddānurdānadātari vācyavat
22.12
kātare durgate dīno dīnā mūṣikayoṣiti
dyumnaṃ parākrame vitte prapūrvaṃ puṃsi manmathe
22.13
dhanuḥ puṃsi priyāladrau rāśibhede'pi kārmuke
dhanaṃ tu godhane vitte dhānā bhṛṣṭayave striyām
22.14
dhānyāke'pyaṅkure'bdhau tu dheno dhenī sarityapi
nagnastriṣu vivastre syātpuṃsi kṣapaṇavandinoḥ
22.15
nyūnamūne'pi garhe'pi pānaṃ pītau ca rakṣaṇe
vanaṃ tu kānane nīre'pyutse vāsapravāsayoḥ
22.16
vastraṃ tu vasane mūlye vetanadravyayorapi
vudhnaḥ śiphāyāmīśāne bhānuḥ sūrye'pi dīdhitau
22.17
bhinnaṃ vācyavadanyārthe dārite saṅgate sphuṭam
mānaṃ pramāṇe prasthādau mānaścittonnatau grahe
22.18
mānaḥ syādapi pūjāyāṃ mīno rāśyantare jhaṣe
munirvācaṃyame buddhe priyālā'gastikiṃśuke
22.19
iṅgudāmapi mṛtsnā tu tuvarīmṛtsnayormmatā
yānaṃ vāhyagatau yonirdvayoḥ syādāre bhage
22.20
ratnaṃ maṇāvapi śreṣṭhe ratnaśvakṣūkacaṇḍayoḥ
rāsnā tu syādbhujaṅgākṣyāmelāparṇyāmapi smṛtā
22.21
rāśīnāmudaye lagnaṃ lagnaṃ sakte'pi lajjite
vānaṃ śuṣkaphale śuṣkasyūtayostriṣvatha dvayoḥ
22.22
vanyāśuraṅgāvātormisaurabheṣu kaṭe gatau
vinnaṃ jñāte sthite labdhe śīno'jagaramūrkhayoḥ
22.23
puṃsyeva patriṇi śyenaḥ śyenaḥ śvete'bhidheyavat
sānuḥ śṛṅge budhe'raṇye vātyāyāṃ pallave pathi
22.24
sūnuḥ putre'nuje sūrye sūnurduhitari striyām
sūnaṃ prasūne prasave sūnamucchvasite triṣu
22.25
sūnā putryāṃ vadhasthāne galaśuṇḍyāmapīṣyate
styānaṃ lomni pratiśrutyāṃ matā snigdhe tu vācyavat
22.26
sthānaṃ sthitau ca sādṛśye saṃniveśā'vakāśayoḥ
sthāne syādavyayaṃ khyātaṃ yuktārthakaraṇārthayoḥ
22.27
syūno'rke kiraṇe svapnaḥ suptadhīsvāpadarśane
hanuḥ kapolāvayave mṛtyau praharaṇe'striyām
22.28
gade haṭṭavilāsinyāṃ hīnaṃ garhonayostriṣu
natṛtīyam
aṅganaṃ prāṅgaṇe yānepyaṅganā nāyikāntare
22.29
aṅganā vāmanebhasya hastinyāmapi dṛśyate
añjano dikkarīndre syādañjanaṃ tu rasāñjane
22.30
akṣikajjalasauvīre giribhede'pyathāñjane
jyeṣṭhībhede marutpatyāmañjanī lepyayoṣiti
22.31
adhvā vartmani saṃkleśa skande saṃsthānakālayoḥ
apāno gudavāte syādapānaṃ tu gude matam
22.32
ābjinī visinītyādipadānyabjasarovare
mahāsahāyāmāmlānaḥ puṃsyeva triṣu nirmale
22.33
ayanaṃ pathi bhānośca dakṣiṇottaratogatau
nā'ratniḥ kaphaṇau haste prakoṣṭhavitatāṅgulau
22.34
arjunaḥ pārthakakubhakārtavīryaśikhaṇḍiṣu
māturevasute'pi syādarjuno dhavale'nyavat
22.35
arjunī gavyuṣāyāṃca kuṭṭinīkaratoyayoḥ
arjunaṃ tu tṛṇe netraroge'pi klībamarjunam
22.36
arthī syādyācake yakṣe sevake ca vivādini
arvā haye pumānarvā kutsite'pyabhidheyavat
22.37
arśoghnī tālaparṇī syādarśoghnaḥ śūraṇe pumān
alī tu vṛścike bhṛṅge'pyavanaṃ rakṣaṇe mudi
22.38
aśanistu dvayorvajre taḍityapi matā'śaniḥ
asanaṃ kṣapaṇe klīvamasanaḥ pītasārake
22.39
asiknī sariti preṣyāśuddhāntā'vṛddhayoṣitti
ātmā brahmamanodehasvabhāvadhṛtibuddhiṣu
22.40
ātmāyatte'pyathā''dānaṃ grahaṇe vājibhūṣaṇe
āpannastu vipatprāpte prāpte cāpyabhidheyavat
22.41
āsanaṃ dviradaskandhapīṭhe pīṭhasthitāvapi
āsanī paṇyavīthyāṃ syādāsano jīvakadrume
22.42
uttānamunmukhe supte'pyagambhīre'pi vācyavat
utthānamudyame tantre'pyudyame harṣaṇe raṇe
22.43
prāṅgaṇe pauruṣe caiva malavege ca pustake
udānastūdurāvarte kaṇṭhavātāhibhedayoḥ
22.44
uddhānaṃ cullikāyāṃ syānmatamudgamane'pi ca
udyānaṃ klīvamākrīḍe niḥsṛtau ca prayojane
22.45
kaṭhinā tu matā sthālyāṃ śarkarāyāṃ guḍasya ca
khaṭikāyāṃ tu kaṭhinī kaṭhinaṃ niṣṭhure triṣu
22.46
kadanaṃ yudyādye kāme kampanaṃ kampakampayoḥ
kamanaḥ kāmuke cābhirūpe cāśokakāmayoḥ
22.47
karmma vyāpye kriyāyāṃ ca pare syādaṅgasaṃskṛtau
karttanaṃ chedane tūlatantukarmmaṇi yoṣitām
22.48
kalaglāyāntu kalanaṃ kalanaṃ bandhane'pi ca
kalpanaṃ chedane kḷptau kalpanā gajasajjane
22.49
paṇasya mānadaṇḍasya caturthāṃśe'pi kākinī
kāñcano dhūrttapunnāganāgakesaracampake
22.50
udumbare kāñcanāre haridrāyāṃ ca kāñcanī
klībaṃ tu kāñcane hemni keśare'pi ca kāñcanam
22.51
kānanaṃ vipine'pi syāccaturmukhamukhe gṛhe
vyāse karṇepi kānīnaḥ kānīnaḥ kanyakāsute
22.52
kāminī nāyikābhede vandāyāmapi kāminī
kāmī tu kāmuke koke kāmī pārāvate'pi ca
22.53
kunnānaṃ tu hyalaṅkāre bhājane golakāntare
kuhanā dambhacaryāyāmīrṣyālau dāmbhike triṣu
22.54
kṛtī tu paṇḍite yogye ketanaṃ lāñchane gṛhe
ketanaṃ syātpatākāyāṃ kārye copanimantraṇe
22.55
cīnaikadeśe kaupīnaṃ syādguhyākāryayorapi
kaulīnaṃ tu parīvāde kulīnatve kukarmaṇi
22.56
guhye'pi saṅgare'pi śvabhujaṅgapaśupakṣiṇām
bhavetkrandanamāhvāne matamaśruvimocane
22.57
khaḍgī tu gaṇḍake puṃsi khaḍgī khaḍgāyudhe'pi ca
gandhanaṃ sūcane hiṃsāsamutsāhaprakāśane
22.58
garjanaṃ tu mataṃ kope nisvane meghanisvane
gahanaṃ kānane duḥkhe gahvare kalile'pi ca
22.59
gāyanaṃ khame klīvaṃ ca gītajīvini gāyane
viṣadigdhapaśormāṃse gṛñjanaṃ laśune pumān
22.60
gomī gavīśvare harau syānmaheṣvāsake'pi ca
gostanī hāraharāyāṃ hārabhede tu gostanaḥ
22.61
grāvā tu puṃsi pāṣāṇe girivāridayorapi
ghaṭṭanā calanāyāṃ syādāvṛttyāmapi ghaṭṭinī
22.62
cakrī harikulāla'hikokeṣu grāmajāline
candanā kālibhede syāccandanaṃ malayodbhave
22.63
candanī tu nadībhede carma syātphalakatvacoḥ
carmī phalakapāṇau syādbhṛṅgarīṭe mṛdutvaci
22.64
calanaṃ bhramaṇe kampe vācyavatkampaśālini
calanī vastraghargharyā vārībhede'pi dṛśyate
22.65
cetanaścetanāyukte triṣu saṃvidi cetanā
patre patatre chadanaṃ chadma śāpakilāsayoḥ
22.66
lakṣye'pi charddanastu syānnimbālambuṣavāntiṣu
chedanaṃ bhedane chede jagaṃsturjantuśuṣmaṇoḥ
22.67
jaghanaṃ vanitāśroṇīpurobhāge kaṭāyapi
jayanaṃ tu jaye vājigajaprabhṛtikañcuke
22.68
yavano yavamātre'pi yavādhikaturaṅgame
deśabhede turuṣke'pi javanaḥ prajave triṣu
22.69
tapano ravisantāpe mallake narakāntare
tamoghnaścandrasūryā'gnibuddhaśrīkaṇṭhaviṣṇuṣu
22.70
talinaṃ virale stoke svacchagambhīrayorapi
talunaḥ pavane yūni vācyavattalunī striyām
22.71
temanaṃ vyañjane klede cullikābhidi temanī
todanaṃ vyathane totre tyāgī sūre'pi dātari
22.72
puṣpe vīre'pi damano darśanaṃ dṛśi darpaṇe
svapne vartmani buddhau ca śāstradharmopalabdhiṣu
22.73
daṃśanaḥ śiśire puṃsi daṃśanaṃ kavace rade
dahane duṣṭacarite bhallāte citrake'nale
22.74
dṛśānastu gṛhapatau dṛśānaṃ jyotiṣi smṛtam
devanaḥ pāśake puṃsi dhanva cāpe sthale'pi ca
22.75
dhanvī dhanurddhare khiṅge'pyarjune cārjunadrume
dhamanastvanale bhastrādhmāpakakrūrayostriṣu
22.76
dhamanī kaṃtharāyāṃ ca haridrāśirayorapi
dhāma raśmau gṛhe dehe prabhāvasthānajanmasu
22.77
dhāvanaṃ dhāvite śuddhau pṛśniparṇyāṃ tu dhāvanī
syādbhāvanī rajanyāṃ ca dhautāñjanyāṃ ca tarttare
22.78
dhvajī dvije rathe śaile turaṅge ca bhujaṅgame
nandanoṃ harṣake putre nandanaṃ miśrakāvane
22.79
nandanī tu matā devadhunīdhenunanāndṛṣu
nandī nandīśvare gardabhāṇḍanyagrodhavṛkṣayoḥ
22.80
nalinī tu sarojinyāṃ saroje ca sarovare
vyomagaṅgāmalakayoḥ nalinaṃ tu jalābjayoḥ
22.81
nidānaṃ roganiyame'pyādihetvavamānayoḥ
vatsadāgni nidānaṃ syānnidhanaṃ kulanāśayoḥ
22.82
patrī kāṇḍakhagaśyenanagadrusthike rathe
padminī padmamalinīsarastu vanitāntare
22.83
parva syādutsave granthau darśapratipadopi
tatsandhau viṣuvādau ca prastāve lakṣaṇāntare
22.84
pavano'strī kulālasya pākasthāne'nile pumān
nirvikalpe'pi pavanaḥ pakṣma locanalomani
22.85
pakṣma sūtrādisūkṣmāṃśe pakṣma syātkeśare'pi ca
pāvanaṃ tu jale kṛcchre pāvakādhyāsayoḥ pumān
22.86
pāṭhīnastu vadāle syādapi citravadālake
pāṭhake gugguludrau ca prāyaścitte tu pācanam
22.87
pācanī tu harītakyāṃ pācano vahnisihvayoḥ
pāvanaṃ pāvayitari triṣu pūte'pi pāvanam
22.88
varuṇe puṃsi syātpāśī pāśī pāśadhare'nyavat
piśuno nārade puṃsi khalasūcakayostriṣu
22.89
piśunaṃ kuṅkume klīvaṃ pṛkkāyā piśunā matā
pītanaḥ kapicūte syātpītanaṃ pītadāruṇi
22.90
kuṅkume haritāle ca pūtanā rākṣasībhidi
pathyāyāṃ cātha pṛtanā'nīkinīsainyabhedayoḥ
22.91
syāccamūsainayorathāya prajñānaṃ lāñchane dhiyi
pradhanaṃ dāruṇe saṅgave pradhānaṃ paramātmani
22.92
kṣetrajñadhīmahāmātre'pyekatve tūttame sadā
prasūno vācyavajjāte prasūnaṃ phalapuṣpayoḥ
22.93
prasannā madirāyāṃ syātprasādasahite triṣu
pretvā tu sārase vāte prema tu snehanarmmaṇoḥ
22.94
phālgunastu tapasye syādarjune cārjunadrume
phālgunaḥ syānnadīje'pi phālgunī pūrṇimāntare
22.95
bandhanaṃ tu śataṃbandhe bandhamātre'pi bandhanam
varddhanaṃ chedane vṛddhau vāridhānyāṃ tu varddhinī
22.96
saṃpūrvāddharddhanaṃ poṣe vasanaṃ chādanāṃśuke
vāṇinī tu mattārttakyorvidagdhāyāṃ striyāmatha
22.97
vāsanā vasane vārāsanajñāne ca dhūpane
vāhinī syādanīkinyāṃ sainyabhede sarityapi
22.98
gurau puṃsi budhāmaḥ syādbudhānaḥ paṇḍite'pi ca
bodhanī bodhipippalyorbodhanaṃ gandhadīpane
22.99
suravartmani ca vyoma vyomacāriṇi ca smṛtam
brahmā viriñce vipre'pi ṛtvikkūcandrārkayogayoḥ
22.100
brahma klīvaṃ śrutijñāne'pyadhyātmatapasorapi
brahmāṇyāṃ bhaṭṭhinī nāṭya rājayoṣitti bhaṭṭhinī
22.101
bhaṇḍanaṃ tu khalīkāre yuddhasannāhayorapi
bharmma svarṇe bhṛtau sāre bhavanaṃ bhāvasadmanoḥ
22.102
bhājanaṃ pātre yogye'pi bhāvanā dhyānalepayoḥ
bhuvanaṃ tu jagallokasalileṣu vihāyasi
22.103
bhogī bhogānvite sarpe grāmaṇyāṃ rājñi nāpite
saṃgṛhītastriyāṃ rājabhāryābhede'pi bhoginī
22.104
maṃjanaṃ bhojane klībamalaṃkarttari vācyavat
madanaḥ saraghattūravasantadrumasikthake
22.105
malanaḥ paṭhavāse'pi syānmalanaṃ karddame matam
puṣpavatyāṃ tu mālinī malinaṃ dūṣite'site
22.106
mārjjanaṃ tu mataṃ mārṣṭau mārjjano lodhrapādape
mālinī vṛttabhede syādraṅgāmālikayoṣitoḥ
22.107
gauryyā campānagaryyāṃ ca rāśau tu mithunaḥ pumān
mithunaṃ dampatīyugme sambandhagrāmyadharmmayoḥ
22.108
muṇḍanaṃ vapane trāṇe mehanaṃ śiśnamūtrayoḥ
maithunaṃ syānnidhuvane maithunaṃ saṅgatāvapi
22.109
yamanaṃ syāduparāme bandhane ca yame tathā
yāpanaṃ varttane kālakṣepe nirasane'pi ca
22.110
prajāno brāhmaṇe'pi syātprajānaḥ sārathāvapi
yuvā tu taruṇe śreṣṭhe nisargabalaśālini
22.111
yojanaṃ tu catuḥkrośyāṃ yoge ca paramātmani
rajanī tu haridrāyāṃ lākṣāyāṃ nīlikāṃrase
22.112
rañjano rāgajanake rañjanaṃ raktacandane
rañjanī nīlikāguṇḍāmañjiṣṭhārocanīṣvapi
22.113
jihvākāṃcīrasajñeṣu rasanā rasane svane
khedane mūrcchane bhallāghāte nāsāmarutpathe
22.114
rāgī tu kopane rakte rāgayukte'pi kāmini
rājā candre nṛpe śake kṣatriye prabhuyakṣayoḥ
22.115
rādhanaṃ sādhane prāptau toṣaṇe'pi ca rādhanam
recanī trivṛtā śuṇḍā rocanī dantiphārthikā
22.116
rocano raktakahlāre kūṭaśālmaliśākhini
api gopittamaṅgalāracitastrīṣu rocanā
22.117
rodanaṃ krandane'pi syādaśrumātre'pi rodanam
rohī rohitake bodhidrume nyagrodhapādape
22.118
laṅghanaṃ kramaṇe pīḍākṛttopavasane plutau
lalanā tu nitambinyāṃ jihvāyāṃ nāḍikāntare
22.119
kṣma cihne pradhāne'pi lāñchanaṃ nāmalakṣmaṇoḥ
lekhanaṃ tu lipinyāse charde bhūrje'pi lekhanam
22.120
vacaṅkurvākyaṭau vipre vaśī sugataśakrayoḥ
vapanaṃ muṇḍane vāpye vamanaṃ charddane'rddane
22.121
āhūtāvapyatha klībaṃ varjanaṃ tyāgahiṃsayoḥ
varttanaṃ jīvane jīvye tūlanāle ca varttanam
22.122
varttanī tarkupiṇḍe'pi maline pathi varttanī
varṇī citrakare brahmacārileśvakayorapi
22.123
ākāre śobhane varṣma varṣma dehapramāṇayoḥ
vartma netracchade mārge vāgmī vācaspatau paṭau
22.124
vājī vāhe khage bāṇe kharveṣu triṣu vāmanaḥ
vāmano viṣṇubhede syādaśve yāmyādidiggaje
22.125
vikkinnastimita jīrṇe jarājīrṇepi vācyavat
vicchinnastu samālabdhe vibhakte kuṭile'nyavat
22.126
vijñānaṃ kārmmaṇe jñāne vitānaṃ riktamandayoḥ
triṣu na strī vitānaṃ syādvistārollocayormakhe
22.127
vastraveśmanyavasare vṛtte ca kratukarmmaṇi
vipanno bhujage puṃsi triṣu naṣṭe vipadgate
22.128
vimāno vyomayāne'strī saptabhūmau gṛhe'pi ca
vilagnastvaṃgamadhye syāttriṣveva cāṅgagnayoḥ
22.129
viṣaghnastu śirīṣe syādguṅgtrītrivṛtoḥ striyām
vṛjinaṃ kaluṣe klībaṃ keśe nā kuṭile triṣu
22.130
vṛṣā sureśvare karṇe vedanā jñānapīḍayoḥ
veṣṭanaṃ karṇaśaṣkulyāmuṣṇīṣe mukuṭe vṛttau
22.131
vyañjanaṃ temane śmaśrucihnāvayavakādiṣu
svātantryakṛtye vyutthānaṃ virodhācaraṇe'pi vā
22.132
vyasanaṃ tvaśubhe saktau pānastrīmṛgayādiṣu
daivāniṣṭaphale pāke vipattau viphalodyame
22.133
saktimātre sucaritādbhraṃśe kopajadūṣaṇe
śakunaṃ maṅgalāśaṃsinimitte śakunaḥ khage
22.134
śakuniḥ puṃsi vihage sauvabhre karaṇāntare
śaṅkhinī śaṅkhayūthe syāddbujanastrīprabhedayoḥ
22.135
śaṅkhinī śvetapunnāge corapuṣpyāṃ ca śaṅkhinī
śataghnī śastrabhede'pi vṛścikālīkarañjayoḥ
22.136
śamanastu yame śāntivadhayoḥ śamanaṃ matam
śayanaṃ talpamātre'pi nidrāsuratayorapi
22.137
śākhī mahīruhe vede turuṣkākhyajane'pi ca
śāstrājñārājadattorvīrājalekheṣu śāsanam
22.138
śikhī ketugrahe vahnau mayūre kukkuṭe śare
balīvardde bake vṛkṣe vratibhedasacūr̤ayoḥ
22.139
śilpī tu vācyavatkārau nāsikāyā tu śilpino
śṛṅgī nāge'pi vṛṣabhe parvate'pi mahīruhe
22.140
śobhano yogabhede nā śobhanaḥ sundare triṣu
śrīghanaḥ sugate bhikṣau śrīghanaṃ dadhi na dvayoḥ
22.141
śleṣmaghnī mallikāyāṃ syātkampillakaphaṇijjayoḥ
śvasanaḥ pavane śvāse śvasano madanadrume
22.142
sandhānaṃ syādabhiṣave klīvaṃ saṅghaṭṭane'pi ca
sandhinī tu vṛṣākrāntā'kāladugdhagavoḥ smṛtā
22.143
samāno nābhiṣavane sadṛkasadṛśe triṣu
sampannaṃ triṣu sampattisahite sādhite'pi ca
22.144
saṃvyānamuttarāsaṅge saṃvyānaṃ chādane tathā
savanaṃ yajane snāne somanirdahane matam
22.145
sādī tu sārathau vāhavāhake hastivāhake
sādhanaṃ mehane sainye nivṛttigatisiddhiṣu
22.146
karaṇe copakaraṇe mṛtasaṃskarage vadhe
dravaṇe cānuvrajyāyāmupāye dāpane dhane
22.147
sādhano yajñakarmānte yajamānapracetasoḥ
maryādāyāṃ striyā sīmā kṣetre ghāṭe sthitāvapi
22.148
sūcanā'bhinaye dṛṣṭau gandhane vyadhane'pi ca
secanaṃ sekapātre syātsekarakṣaṇayorapi
22.149
senāpatau tu senānīḥ senānīḥ śarajanmani
sevanaṃ sīvane klīvaṃ sevāyāmapi sevanam
22.150
saṃsthānamākṛtau sanniveśe mṛtyau catuṣpathe
stananaṃ jaladadhvāne dhvanimātre'pi kuñjane
22.151
sthāpanaṃ syātpuṃsavane samādhāvarpaṇe'pi ca
sparśanaḥ pavane puṃsi sparśanaṃ sparśadānayoḥ
22.152
syandanaṃ prasrave nīre syandanastiniśe rathe
sraṃsanaṃ recane pāte pṛthagbhāvātisārayoḥ
22.153
svāmī prabhau viśākhe ca halī syātkarṣakai bale
aṅgāradhānyāṃ hasanī hasanaṃ hasite matam
22.154
hastinī nāyikābhede hastinī hastiyoṣiti
hāyanoṃ vatsare na strī vrīhibhedārthiṣoḥ pumān
22.155
hiṇḍanaṃ surate kelau hrādinī vajravidyutoḥ
nacaturtham
atharvā dvijabhede syādvede'tharva napuṃsakam
22.156
adhiṣṭhānaṃ prabhāve'pi pure'nyāsannacakrayoḥ
anūcāno vinīte'pi sāṅgavedavicakṣaṇe
22.157
nayanāgre'pyanūcānaḥ pumāneva kvacinmataḥ
anvāsanaṃ tu sevāyāṃ snehavastāvupāsane
22.158
apācīnaṃ triṣu viparyaste dakṣiṇasambhave
janmabhūmyāmabhijanaḥ kule khyātau kuladhvaje
22.159
abhipanno'parāddhe'bhidrute graste vipadgate
dakṣiṇe svīkṛte'pi syādabhipanno'bhidheyavat
22.160
abhimānaḥ pumāngarne'jñāne'praṇayahiṃsayoḥ
aryamā mihire sūryyamuktāyāṃ pitṛdaivate
22.161
avadānaṃ matamiti vṛttakarmaṇi khaṇḍane
tanumadhye'valagnaḥ syātsaṃlagne tvabhidheyavat
22.162
syādākalanamākāṅkṣāparisaṅkhyāvivandhane
ācchādanaṃ pidhāne syādvasanenāpavāraṇe
22.163
ātañcanaṃ pratīvāpajavanāpyāyane matam
ātmayonirvikhrice syādātmayonirmanobhave
22.164
āveśanaṃ śilpigṛhe bhūtāveśe praveśane
āyodhanaṃ bhavedyuddhe vadhepyāyodhanaṃ matam
22.165
ārādhanaṃ tu pūjāyāṃ pākaprāpaṇayorapi
āskandanaṃ tiraskāre tathā saṃśoṣaṇe raṇe
22.166
utpatanaṃ samutpattau bhavedūrddhagatāvapi
utsādanaṃ samullekhorddharttanodvāsasārthakam
22.167
bhavedudayano vatsarāje kalaśasambhave
uddharttanamutpatanā'pāvarttanavilepane
22.168
udvāhanaṃ dvitītye syādrajvāvudvāhinī matā
aṃśuke rūpadhānaṃ syādviśeṣapraṇayepi ca
22.169
upāsanaṃ śarābhyāse śuśrūṣāhiṃsayorapi
kañcukī sauvidallepi sarpe khile'pi joṅgake
22.170
śirīṣāmrātakāśvatthagardabhāṇḍe kapītanaḥ
kaladhvaniḥ kalarave kapītapikabarhiṣu
22.171
kalāpī plakṣavṛkṣe syānmeghanādānulāsini
kātyāyano vararucau gauryāṃ kātyāyanī striyām
22.172
kāṣāyavastrāddhravṛddhavidhavāyāmapi smṛtā
raktacandanapatrāṅgadrumabhede kucandanam
22.173
kuṇḍalī varuṇe kekimṛgāhiṣu sakuṇḍale
kumbhayoniragastye syādarjunasya gurāvapi
22.174
keśarī siṃhapunnāganāgakeśaravājiṣu
krauñcādanastu pippalyāṃ civoṭakamṛṇālayoḥ
22.175
svakāminī tu nirdiṣṭā carcikācillayoṣitoḥ
khaḍgadhenuḥ striyāṃ khaḍgaputrikāgaṇḍakastriyoḥ
22.176
gadayitnustu jalprāke kāmakāmukayorapi
gavādanīndravāruṇyāṃ gavāṃ ghāsādapāśraye
22.177
ghanāghano varṣukābde śakre mattadvipe ghane
anyonyād ghaṭṭake caiva ghātuke tu ghanāghanaḥ
22.178
ghoṣayitnuḥ pike vipre citrabhānurine'nale
colakī nāgaraṅge syātkarīre kiṣkuparvaṇi
22.179
varttate kaṅkaka....budhārāṭeṣu jalāṭanaḥ
janāṭanaṃ jalabhrāntau jalaukāyāṃ jalāṭanī
22.180
jalamīnaścilicime ślakṣṇakaṅkaniśumārayoḥ
tapodhanā tu muṇḍīryāṃ tapasvini tapodhanaḥ
22.181
tapasvī tāpase cānukampye cātha tapasvinī
māsikākaṅkaṭarohiṇyostarasvī vegiśūrayoḥ
22.182
dunnāmā paṅkaśuktau dunnāma klīvamarśasi
devasenā tu gīrvāṇasenā devendrakanyayoḥ
22.183
dvijanmā brāhmaṇe'pi syād dvijanmā daśane khage
karimudgarikānāgayaṣṭyornāgāṅganā striyām
22.184
mataṃ bhavennidhuvanaṃ surate kampane'pi ca
syānnirāse nirasanaṃ vadhe niṣṭhīvane tathā
22.185
nirvāsanaṃ tu nirvāṃsahisayorgatavāsare
nirbhartsanaṃ tu nirdiṣṭaṃ khalīkāre'pyalaktake
22.186
dāne nyāsārpaṇe vairaśuddhau niryātanaṃ matam
śrutau dṛṣṭau niśamanaṃ dṛṣṭyāloce niśāmanam
22.187
tapasvinī punarmāṃsī kaṭurohiṇikā'pi ca
parijvā tu pumānindau yājñike paricārake
22.188
palāśī rākṣase vṛkṣe'pyatha puṇyajanaḥ pumān
rakṣaḥsajjanayakṣeṣu mūrkha nīṣe pṛthagjanaḥ
22.189
bhavetprajananaṃ yonau janmaprajananayorapi
praṇidhānaṃ prayatne syātsamādhau ca praveśane
22.190
pratimānaṃ pratikṛtau gajadantāntarālake
pratipannaḥ pratijñāte vijñāte'pyabhidheyavat
22.191
pratipannastu saṃskāne lipsāyāmapyupagrahe
pratyarthī vācyaliṅgaḥ syādvidveṣiprativādinoḥ
22.192
prayojanaṃ mataṃ kārye hetau ca syātprayojanam
bhavetpravacanaṃ vede prakṛṣṭavacane'pi ca
22.193
prasphoṭanaṃ tu sūrye syāttāḍane'pi prakāśane
prasādhanī kaṃkatikāsiddhyorveṣe prasādhanam
22.194
klīvaṃ prahasanaṃ bhaṅge prahāsākṣepayorapi
phalakī rājasaphare tathā phalakapāṇike
22.195
varddhamānaḥ śarāvairaṇḍayoḥ praśnāntare'cyute
dṛśyate varddhamānastu vṛddhimatyapi vācyavat
22.196
vārakī dviṣi pāthoghau parṇājīve hayāntare
vārāsanaṃ vāḥsadane śūlāpadvārapālayoḥ
22.197
parameṣṭhini bhūtātmā bhūtātmā piṅgale'pi ca
madayitnurmato meghe madayitnustu śīdhuni
22.198
mahādhanaṃ mahāmūlye cāruvastre'pi sihrake
mahāmuniragastye syāddhānyākāgastyayorapi
22.199
mahāseno viśākhe'pi mahāsenāpatāvapi
mātulānī tu bhaṅgāyāṃ kalāye mātulastriyām
22.200
māludhānaścitrasarpe mahāpadme latāntare
māludhānyatha medhāvī vācyavanmedhayānvite
First 200 of 253 passages. Read on
Linked texts (14)
- Vaiyākaraṇasiddhāntakaumudī (another edition) — Sanskrit
- Laghukośasaṃgraha — Sanskrit
- Anekārthasaṃgraha — Hemacandra, Sanskrit
- Viśvalocanakośa — Śrīdharasena, Sanskrit
- Medinīkośa (Nānārthaśabdakośa) — Medinikara, Sanskrit
- Viśvakośa — Maheśvara, Sanskrit
- Śabdaratnasamanvaya — Śāhajīrāja of Tanjore 1600, Sanskrit
- Śabdaratnāvalī — Mathureśa Vidyālaṅkāra 1641, Sanskrit
- Śabdaratnāvalī (Mathureśa) — Mathureśa 1641, Sanskrit
- Anekārtha — Sanskrit
- Trikāṇḍaśeṣa — Puruṣottamadeva, Sanskrit
- Trikāṇḍaśeṣa (Purushottamadeva) — Purushottamadeva, Sanskrit
- Kāvyaśikṣā — Vinayacandra, Sanskrit
- Nānārthamañjarī (Rāghava Bhaṭṭa) — Rāghava Bhaṭṭa, Sanskrit