Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 1099.4

Śabdakalpadruma 1099.4

Language
Sanskrit

1099.4

31
“jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī ||”
śarīrasthanavacchidrāṇi | (manaḥprāṇāścapāṇoyādiraśśarīrasyāsaṃkhyamārgaviśeṣaḥ | itibhāvaprakāśādayaḥ ||) yathā,—
“srotāṃsi khāni chidrāṇi kāṇakaṇṭhayajastamam||”
iti rājanirghaṇṭaḥ
(“yāvantaḥ puruṣe mūrttimanto bhāvaviśeṣāstāvantaevāsmin srotasāṃ prakāraviśeṣā sarvvebhāvā hi
puruṣemantareṇa srotāṃsyabhinivarttante cayaṃ vā
na gacchanti | srotāṃsi khalu pariṇāmamāpadyamānānāṃ dhātūnāmabhivāhīni bhavanti śrayanārthenāpi caike srotasāmeva samudāyaṃ puruṣamicchanti
sarvvagatatvāt sarvvasaratvācca doṣaprakopapraśamānānāṃ natvetadevaṃ yasya sahi srotāṃsi yacca vahanti
yathāvahanti yatra cāyasthitāni sarvvaṃ tadanyatnebhyaḥ | atibahutvāt khalu kecidaparisaṃkhyeyāni bhāṣante srotāṃsi parisaṃkhyeyāni punaranye teṣāṃ srotasāṃ yathāsthalaṃ katicit prakārān
mūlataśca prakopaparikṣānatasyānuvyākhyāsyāmaḥ
yai bhaviṣyatyalamanuśāsryajñānavate vijñānāya
cājñānāya tadyathā. prāṇodakānna rasa rudhiramāṃsamedo'sthi-majjāyukra-mūtrapurīṣasvedavahāni
vātapittaśleṣmaṇāṃ punaḥ sarvvaśarīracarāṇāṃ sarvvasrotāṃsi ṣayanabhūtāni | tadddatondriyāṇāṃ
punaḥ sattvādīnāṃ kevalaṃ cetanāvat śarīramayanabhūtamadhiṣṭhāvabhūtañca tadetat srotasāṃ prakṛtibhūtatvāt na vikārairupasṛjyate śarīram |” iti
carake vimānasthāne pañcamādhyāye || )
srotaīśaḥ, puṃ, ( srotasāmīśaḥ |) samudraḥ | iti
hemacandraḥ
sotasyaḥ, puṃ. śivaḥ | cauraḥ | sotaḥśabdāt yatpratyayena niṣpannaḥ| iti kecit|| (srotasi bhavaḥ
srotas + “srotaso vibhāṣā''ḍyau |” 4

Linked texts (1)