Shabdakalpadruma 1112.144.p1

1112.144.p1

28
( tathāsya cikitsāttaraṃ yathā, —
“kṣudrājādyatārtavo vāsakadadyamūlakāsamaīrasaiḥ
sarpiḥ sapippalokaṃ siddhaṃ kharabhedakāsajicchāśunā ||”
iti bhaṅgarājāyaṃ ghṛtam
iti vaidyakacakrapāṇi saṃprahe kharabhedādhikāre
tathāca pathyāpathyaniyamo yathā, —
“svedo vahnirghamapānaṃ virekaḥ kavalagrahaḥ
nasyaṃ bhāvī śirāvedho yavā lohitaśālayaḥ
haṃsāṭavītāmcur̤ake kimāṃsarasāḥ surā
gokaṇṭakaḥ kākamācī jīvanto bāstūkakam
drākṣā pathyā mātuluṅgaṃ śṛṅgaṃ lavaṇārdrakam
tāmbūlaṃ maricaṃ sarpiḥ pathyāni kharabhedinām
apathyāni yathā, —
“grāmyaṃ kapitthaṃ vakulaṃ śākaṃ jabvavāni ca
tindukāni kaṣāyāṇi varmma sarvvaṃ prajāgaram
anupānañca yatnena kharamedī vivarjayet |”
iti vaidyakapathyāpathyavidhiḥ | )
kharamañjarikā, strī, (kharaṇāṃ mañjaramasyeveti
kharamañjara + ṭhan | ) śvetārgaviśeṣaḥ | iti
śabdaratnāvalī | kacit puṃkhtra kharakaṣṭanikā
iti pāṭhaḥ
kharanāsikā, strī, (khare'satīti | khama + ṣyum
ṭāpi yata ittvam |) vaṃśo | iti śabdaratnāvalī
kharasaḥ, puṃ, (khasya rasaḥ | kha āloyo raso vā |)
śilāpiṣṭakalkaḥ | yathā, —
“skho rasaḥ svarasaḥ prāptaḥ kalko dṛśadi
peṣitaḥ ||”
iti śabdacandrikā
kaṣāyaviśeṣaḥ | yathā, —
“sadyaḥ kṣubdhādārdradavyādṛṣṭavyannādipīḍanāt
yo rasasraviniryāti kharasaḥ saḥ prakīrttitaḥ ||”
iti vaidyakam
asyañca
“piṣṭaḥ kasko viloḍya stragbhaḥ pīr̤ito rasaḥ
kāyaḥ kaṣāyo niryūhyo niryāmo vedakalmaṣā ||”
iti ratnamālā
(“yantraprapīr̤anādṛṣyādrasaḥ kharasa ucyate ||”