Shabdakalpadruma 112.1
Śabdakalpadruma 112.1
- Language
- Sanskrit
112.1
śālakaṭaṅkaṭaḥ, puṃ, sukeśīrākṣasaḥ | sa vidyutkeśabhāryyāśālaṅkaṭaṅkaṭāyāḥ putraḥ | iti
vāmanapurāṇam
śālaṅkāyanaḥ, puṃ, ( śalaṅkasyāpatyam | “nar̤ādibhyaḥ
phak |” 4
112.1.p1
66 | iti phak |) muniviśeṣaḥ
nandī | iti medinī
śālaṅkāyanajīvachaḥ, strī, vāsamātā | yathā, —
“vāsasyāmbā satyavatī vāsavī gandhakālikā
yojanagandhā dāseyī śālaṅkāyanajīvachaḥ ||”
iti hemacandraḥ
śālaṅgiḥ, puṃ, munibhedaḥ | yathā, —
“vaśiṣṭhoruruṇatīnātho maitrāvaruṇirityapi
śālaṅgurodhaḥ śālaṅgardākṣauputrastu pāṇiniḥ ||”
iti jaṭādharaḥ
śālajaḥ, puṃ, ( śālājjāyate iti | jan+ḍaḥ |)
śālamatsyaḥ | yathā | śālaḥ śālajagarjanau
iti śabdaratnāvalī
śālaniryāsaḥ, puṃ, ( śālasya niryāsaḥ |) sarjarasaḥ | dhūnā iti bhāṣā | tatparyyāyaḥ | śālajaḥ
2 sarjaḥ 3 sarjarasaḥ 4 | iti ratnamālā
dhūnakaḥ 5 vanhivallabhaḥ 6 sarvvamabhiḥ 7 | iti
trikāṇḍaśeṣaḥ
śālaparṇī, strī, ( śālasya parṇamiva parṇamasyāḥ
ṅīṣ |) vṛkṣaviśeṣaḥ | śālapāṇī iti bhāṣā
tatparyyāyaḥ | sudalā2 suparṇī3 sthirā4 saumyā5
kusudā 6 guhā 7 dhruvā 6 vidārigandhā 6
aṃśumatī 10 sūparṇikā 11 dīrghamūlā 12
dīrghapatrikā 13 vātanī 14 prothinau 15
tanvī 16 sudhā 17 sarvvānukāriṇī 18
śophaghnī 16 subhagā 20 devī 21 tripalā 22
traiviṣṭapārthakā 23 sumnaktā 24 surūpā 25
subhagatrikā 26 suparṇā 27 śālipatrau 28
śālidalā 26 | iti rājanirghaṇṭaḥ | vidārī
30 sālaparṇī 31 | ityamaraṭīkāyāṃ bharataḥ
asyā guṇāḥ | grāhitvam | kaphapittanāśitvañca | iti rājavallabhaḥ || tiktatvam | gurutvam | uṣṇatvam | vātadoṣaviṣamajvara mehārśaḥśophasantāpanāśitvañca | iti rājanirghaṇṭaḥ
api ca
“śālaparṇī sthirā saumyā viṣamau pīvarā
guhā
vidārigandhā dīrghāṅgistridoṣaghnī'mṛtātathā
śālaparṇī garaccharddijvara śvāsānistārajit
śodhadoṣanayaharo vṛṃhaṇyaktā rasāyanī
tiktā viṣaharī svāduḥ chatakāsakṣayipraṇut ||”
112.1.p2
iti bhāvaprakāśaḥ
Linked texts (1)
- Rājanighaṇṭu (Nighaṇṭurāja, Abhidhānacūḍāmaṇi) — Narahari Paṇḍita, Sanskrit