Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 1130.p1

Śabdakalpadruma 1130.p1

Language
Sanskrit

1130.p1

svarṇajīvantī, strī, (svarṇavarṇā jīvantī |) vṛkṣaviśeṣaḥ | sonājovai iti hindo bhāṣā
tatparyyāyaḥ | hemāṅgā 2 hemajīvantī 3 haṇayaṣṭiḥ 4 himāśrayā 5 svarṇaparṇī 6 sujīvantī 7 svarṇajīvā 8 suparṇikā 6 hemapuṣpā
10 svarṇalatā 11 hemavallī 12 hemalatā 13
asyā guṇāḥ | vṛṣyatvam madhuratvam | cakṣuṣyatvam | śiśiratvam | vātapittāsradāhanāśitvam | valavarddhanatvañca | iti rājaninrghaṇṭaḥ
svarṇapārevataṃ, klī, (svarṇavarṇaṃ pārevatam |) mahāpārevatam | iti rājaninrghaṇṭaḥ
svarṇapuṣpā, stro, (svarṇavat puṣpaṃ yasyāḥ) kalikāriḥ | svargālī | sātalā | iti rājanighaṇṭaḥ|| (svarṇa gośṭaṅga'syāguṇāḥ jñātavyāḥ ||)
svarṇapuṣpī, strī, (svarṇavat pītaṃ puṣpaṃ yasyāḥ
ṅīṣ |) āragvadhaḥ | iti śabdacandrikā
svarṇa ketakī | iti rājaninrghaṇṭaḥ
svarṇaphalā, stro, (svarṇavat potaṃ phalaṃ yasyāḥ | )
potavandhā | iti rājaninrghaṇṭaḥ
svarṇa maṅgā, strī, nadīviśeṣaḥ | yathā -
“tatomāyāḥ śarorāntu saṃsravanti jalaiḥ saha
tataḥ svarṇa maṅgā māma stana yoḥ sarvvato'dhikā
etāsu kṣetramārge tu snātvā sarvvā narādhama
kañcapaṇṭhe caturdaśyāṃ trikālaṃ yatha mānavaḥ
ciraṃ nivasyate ñcitvā śeṣe brahmapadaṃ vrajet
bhūmāvavastataḥ paścāt sārvvabhaumanṛpo bhavet ||”
svarṇa mākṣikaṃ, klī, (svarṇavat pītaṃ mākṣikam |)
khanāmakhyāta upadhātuḥ | tasya nāmāni guṇāśca
“svarṇa mākṣikamākhyātaṃ tāpicaṃ madhumākṣikam
tīkṣṇaṃ mākṣikadhātuśca madhudhātuśca sa smṛtaḥ
kiñcit‌suvarṇa sāhacyit svarṇa mākṣikamīritam
upadhātuḥ suvarṇasya kiñcit‌svarṇaguṇānvitam
tathā ca kāñcanābhāve dīyate svarṇa mākṣikam
kintu tasyālpakatvāt kiñciddhīnaguṇāmmataḥ
na kevalaṃ svarṇaguṇā vasante svarṇamāttike
dravyāntarasya saṃsargāt santyanye'pi guṇāstataḥ
suvarṇa mākṣikaṃ svādu tiktaṃ vṛṣyaṃ rasāyanam
cakṣuṣyaṃ vastirukakaṇṭhapāṇḍumehaviṣādaram
arśaḥ śothaṃ viṣaṃ kaṇḍūṃ tridoṣamapi nāśayet ||”
aśuddhasvarṇa mākṣikasya doṣamāha
“mandānalatvaṃ balahānimūrcchā
viṣṭambhitāṃ netragadān sakuṣṭhān
mālāṃ tathaiva vraṇapūrvikāñca
kuryyādaśuddhaṃ khalu mākṣikañca ||”
taddoṣaśāntyarthaṃ śodhanamāha
“mākṣikasya trayo bhāgā bhāgaikaṃ saindhavaca ca
mātuluṅgaraveṇvotha jambīreṇa dravaiḥ pacet
cālayellohaje pātre yāvat pātraṃ sulohitam
bhavettatastu saṃśuddhiṃ svarṇa mākṣikamṛcchati ||”
tanmāraṇaṃ yathā, —
“kulatthasya kaṣāyeṇa ghṛtā tailena vā puṭet
tailenaivājamūtreṇa mriyataṃ svarṇa mākṣikam
(tathāsya śodhanaṃ yathā, —
“svarṇa mākṣikacūrṇaṃ mnu vastre baḍḍā vipācayet
kākamācīkaṣāyiṣṭhe kāthe dolāvidhānataḥ
tadadhaḥ patitaṃ bhasmamevaṃ śuddhati mākṣikam ||”
iti vaidyakarasendrasārasaṃgrahe jāraṇamāraṇādhikāre ||)
svarṇa yūthī, strī, (svarṇavarṇā yūthī |) pītakaṇayūthikā | tatparyyāyaḥ | hariṇī 2 potikā 3
hemapuṣpikā 4| iti jaṭādharaḥ || hemā 5
iti śabdaratnāvalī
svarṇa latā, strī, (svarṇavarṇā latā|) jyotiṣmatī
iti rājanighaṇṭaḥ || ( jyotiṣyātaśabde'syāvivaraṇaṃ jñātavyam || )
svarṇavarṇā, strī, (svarṇavat varṇo yasyāḥ|) haridrā

Linked texts (4)