Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 1138.10

Śabdakalpadruma 1138.10

Language
Sanskrit

1138.10

2

1138.10.p1

tasya lakṣaṇaṃ yathā, —
“svastiḥ prāgdvāryaṃ yat syādddvihvyānugataṃ bhavet
tatyāśvīnagatau cānyau tatyathyantagato'paraḥ ||”
anyadvāstugranthe draṣṭavyam || mitāvaraśākaḥ | iti
rājanighaṇṭaḥ
(“gibhivāraḥ śitivaraḥ svastikaḥ suniṣaṇṇakaḥ
āvārakaḥ sūciṣatraḥ parṇakaḥ kukkuṭaḥ śikhā ||”
iti bhāvaprakāśasya pūrdhvakhaṇḍe prathame bhāge ||)
yogāṅgāsanaviśeṣaḥ | tasya lakṣaṇaṃ cāsanaśabde
draṣṭavyam
svastikaḥ, puṃ, (svasti kṣemaṃ kārayatoti | kai + kaḥ)
maṅgaladravyam | tattu taṇḍulacūrṇeninimitatrikoṇākārāṃdhivāmadravyam | catuṣpathaḥ | gṛhabhedaḥ
iti medinī || piṣṭakavikāraḥ | raṅgatālakaḥ
iti viśvaḥ || jinānāṃ caturviṃśaticihnāntargatacihnaviśeṣaḥ | yathā, —
“vṛṣo gajo'śvaḥ plavagaḥ krauñco'bjaṃ svastikaḥ
śaśī
makaraḥ śrovatsaḥ khaṅgī mahiṣā sūkarastathā
śyeno varjaṃ mṛgacchāgo nayāvarttī ghaṭo'pi ca
kūrmo nolotpalaṃ śaṅkhaḥ phaṇī siṃho'rhatāṃ
dhvajāḥ ||”
ramonakaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ | (sarpaphaṇāsthitanolarekhāviśeṣaḥ | yathā, rāmāyaṇe
1 | 18.5
“śirobhiḥ pṛthubhinrīgā vyaktāsvastika lakṣaṇaiḥ
vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ dadṛśurddaśanaiḥ śilāḥ ||”)
svastimukhaḥ, puṃ, (svasti sukhe prathame vadane vā
yasya |) lekhaḥ | brāhmaṇaḥ | vandibhi, tri | iti
medinī
svastivācanaṃ, klo, (svasti maṅgalasya vācanam |)
māṅgalpakarmyārambhākālonavaśyamāvaśyamnīccāraṇapūrvvakataṇḍulavikiraṇam | taccākau yathā| amuka
karmmaṇi puṇyāhaṃ bhavanto bruvantu | ityukte
puṇyāhamiti brāhmaṇairūkte amukakammeṇi
ṛddhiṃ bhavanto bruvantu | tataḥ ṛddhatāmiti
brāhmaṇāstitrūyaḥ | evaṃ svasti bhavanto bruvantu
ityukte svasti iti brāhmaṇāstrivrūyuḥ | tataḥ
svasti na indro haḍaśravāḥ svasti naḥ pūṣā
viśvavedāḥ | svasti nastā yakṣo'riṣṭanemiḥ svasti
no hahaspatirdadhātu || iti paṭhitvā taṇḍulān
vikīret || || pramāṇaṃ yathā, tyāsaḥ
“sapūjya gandhapuṣpādyairbrāhmaṇān svasti vācayet
dharme karmaṇi māṅgalye saṃgrāmoddhatadarśane ||”
dharme kammaṇi iti samapratīnoī jñāt amukakarmaṇi svasti bhavanto bruvantu iti brūyāt | yamaḥ
“puṇyāhavācanaṃ daive brāhmaṇasya vidhānenaṃ
etadeva niroṅkāraṃ karttavyaṃ kṣatriyavaiśyayoḥ
moṅkāraṃ brāhmaṇaṃ brūyāt niroṅkāraṃ mahīpatī
upāśu ca tathā vaiśyaṃ śūdraṃ svasti prayojayet ||”
api ca
nanda uvāca
“calacitto'sminkaṃsi māmakairapi govraje
kuru dvijārttisaṃskāraṃ svastivācanapūrvva kam ||”
svasthaḥ, tri, (svasmin tiṣṭhatīti | sva+sthā + kaḥ
sukhaḥ | yathā, —
“durgaṃ smṛtā harasi bhītimaśeṣajamtoḥ
svasyaiḥ smṛtā matimatīva śubhāṃ dadāsi |”
(“svasthasyāpi samadhātunāṃ sāmānyalakṣaṇādhaiva
kumudmā rasaguṇānāhāravikārāṃśca pathyārtheruṣaspṛyotrem | mātrāpramāṇātīnānekaprakārabhayiṣṭhāṃyopayuṅgānāstadviparītakaraṇalakṣaṇasamā
khyātaceṣṭayā samāmikkanti kattum | deśakālātmaguṇāviparītānāṃ hi karmaṇāṃ pāhāravikārāṇāñca karmmaṇopayogaḥ svasthaḥ | sarvvābhiyoṃgo'nudīrṇānāṃ sambhāraṇamasambhāraṇamudīrṇīnāñca gatikratāṃ sāhasanāñca varjjanam | svasthavṛttametadātṛnāṃ sāmānyamuddāmupadiśyate |”

1138.10.p2

iti carake śārīrasthāne paṣṭhe'dhyāye

Linked texts (1)